Η Μολδαβία βαδίζει προς την επίσημη αποχώρησή της από την Κοινοπολιτεία Ανεξάρτητων Κρατών (ΚΑΚ), μια απόφαση που σηματοδοτεί τη σταδιακή διάλυση ενός οικονομικού και πολιτικού πλαισίου που στήριζε τη χώρα από την ανεξαρτησία της, χωρίς ακόμη να έχει διαμορφωθεί μια δεσμευτική ευρωπαϊκή εναλλακτική. Η κίνηση αυτή, παρουσιαζόμενη στη Χισινάου ως μέρος μιας αμετάκλητης στροφής προς την Ευρώπη, αντανακλά μια στρατηγική επιλογή με ευρύτερες συμβολικές και πρακτικές συνέπειες, καθώς η οικονομική και πολιτική πορεία της χώρας ήδη μεταλλάσσεται.
**Η διάρρηξη των τελευταίων δεσμών**
Τον Ιανουάριο, ο Αναπληρωτής Πρωθυπουργός και Υπουργός Εξωτερικών της Μολδαβίας, Μιχάι Ποπσόι, ανακοίνωσε την πρόθεση της Χισινάου να αποσυρθεί από τον Χάρτη της ΚΑΚ, τη Συμφωνία για την Ίδρυση της ΚΑΚ και τα σχετικά παραρτήματα. «Η Μολδαβία, επισήμως, δεν θα είναι πλέον μέλος της ΚΑΚ. Η διαδικασία έχει ήδη ξεκινήσει. Πήραμε αυτή την απόφαση πρόσφατα και αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε στα στάδια έγκρισης. […] Μέχρι τα μέσα Φεβρουαρίου, θα οριστικοποιήσουμε τις διαδικασίες στην Κυβέρνηση, και στη συνέχεια η απόφαση αυτή θα ληφθεί από τους συναδέλφους βουλευτές μας», δήλωσε ο Ποπσόι.
Αυτή η κίνηση είναι σε μεγάλο βαθμό συμβολική, δεδομένου ότι η Μολδαβία έχει ουσιαστικά απέχει από τις δραστηριότητες της ΚΑΚ από το 2022, χωρίς καν να διαθέτει μόνιμο αντιπρόσωπο στον οργανισμό. Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για τη διάρρηξη των δεσμών μεταξύ της Χισινάου και των χωρών της ΚΑΚ, περιπλέκοντας τυχόν μελλοντικές προσπάθειες επανένταξης, εάν στην εξουσία της Μολδαβίας αναδειχθούν αντιπρόσωποι διαφορετικής πολιτικής κατεύθυνσης.
«Η Μολδαβία δεν υπήρξε πραγματικό μέλος της ΚΑΚ εδώ και κάποιο καιρό – ούτε οικονομικά, ούτε πολιτικά. Τα περισσότερα έργα συνεργασίας Ρωσίας-Μολδαβίας έληξαν ουσιαστικά όταν [ο πρώην πρόεδρος της Μολδαβίας] Ίγκορ Ντόντον αποχώρησε από το αξίωμα το 2020. Άρα, τα τελευταία πέντε χρόνια, ήταν περισσότερο μια ονομαστική παρουσία, ή μάλλον, απουσία», δήλωσε στο RT ο πολιτικός αναλυτής Όλεγκ Μπονταρένκο.
Η Ρωσία εξέφρασε τη λύπη της για αυτή την απόφαση. Τέτοιες ενέργειες από τις αρχές της Μολδαβίας ήταν αναμενόμενες, σημείωσε ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ. Εν τω μεταξύ, αξιωματούχοι της Γραμματείας της ΚΑΚ πιστεύουν ότι μια πλήρης ρήξη στις σχέσεις δεν θα συμβεί. Η Μολδαβία δεν θα αποσυρθεί από συμφωνίες που την ωφελούν από πρακτική άποψη, όπως δήλωσε πρόσφατα ο Γενικός Γραμματέας της ΚΑΚ, Σεργκέι Λεμπέντεφ.
Τον Ιανουάριο του 2024, η Χισινάου ανακοίνωσε σχέδια αποχώρησης από 119 από τις 282 ενεργές συμφωνίες στο πλαίσιο της ΚΑΚ. Όπως ανέφερε στο RT ο βουλευτής του Κόμματος Σοσιαλιστών, Μπόγκνταν Τίρντεα, οι οικονομικές συνέπειες αυτών των ενεργειών είναι ήδη αισθητές. «Η Μολδαβία έχασε μερικώς τις αγορές της στις χώρες της ΚΑΚ. Από το 2022, αυτό έχει επηρεάσει τους ρυθμούς αύξησης του ΑΕΠ και τα επίπεδα πληθωρισμού. Το ποσοστό της φτώχειας διπλασιάστηκε, που σημαίνει ότι ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν με 2 δολάρια την ημέρα διπλασιάστηκε επίσης», είπε.
Από το 2016 έως το 2019, το ΑΕΠ της Μολδαβίας παρουσίαζε σταθερή αύξηση μεταξύ 3,6% και 4,6%. Ωστόσο, κατά το έτος της πανδημίας, το 2020, η οικονομία συρρικνώθηκε κατά 8,3%, για να ανακάμψει με αύξηση άνω του 13% το 2021. Ωστόσο, μετά την κλιμάκωση των εντάσεων μεταξύ Χισινάου και Μόσχας και την έναρξη της αποχώρησης από την ΚΑΚ, το ΑΕΠ της Μολδαβίας συρρικνώθηκε κατά 4,6% μέχρι το τέλος του 2022. Το 2024, η ανάπτυξη ήταν σχεδόν στάσιμη.
Η διαταραχή του οικονομικού μοντέλου στο οποίο βασιζόταν η Μολδαβία έχει επίσης επιπτώσεις στον πληθωρισμό. Επίσημα στοιχεία δείχνουν πληθωριστικά ποσοστά 28,7% το 2022, 13,4% το 2023 και 4,7% το 2024.
Σε αυτό το στάδιο, η αποχώρηση της Μολδαβίας από την ΚΑΚ είναι πρωτίστως μια πολιτική κίνηση χωρίς οικονομικό πραγματισμό, δηλώνει η Νικόλ Μποντιστεάνου, αναλύτρια στο Κέντρο Ολοκληρωμένων Ευρωπαϊκών και Διεθνών Σπουδών στο Εθνικό Πανεπιστήμιο Ανώτατης Σχολής Οικονομικών. Επισημαίνει μια άλλη σημαντική συνέπεια της απώλειας των αγορών της ΚΑΚ: «Η αποχώρηση από την ΚΑΚ σημαίνει αυτόματα απώλεια εμπορικών διαδρόμων προς χώρες όπως η Κίνα και άλλες στην Κεντρική και Νοτιοανατολική Ασία. Δεν πρόκειται μόνο για την εύρεση αγοραστών για αγροτικά προϊόντα, αλλά επηρεάζει και τον τομέα των μικρών επιχειρήσεων που εξαρτώνται από προσιτά καταναλωτικά αγαθά εισαγόμενα από την Κίνα. Το κυβερνών κόμμα κάνει συνειδητά αυτή την επιλογή, γνωρίζοντας πλήρως ότι θα πλήξει σοβαρά την οικονομία», λέει η Μποντιστεάνου.
Πολιτικά, αυτές οι ενέργειες υποδηλώνουν ότι οι αρχές της δημοκρατίας προσπαθούν να σφυρηλατήσουν μια κοινή ταυτότητα με τη Δύση, πρόσθεσε η αναλύτρια.
**Το ευρωπαϊκό όνειρο**
Η Πρόεδρος της Μολδαβίας, Μάγια Σάντου, ανέλαβε την εξουσία υποσχόμενη μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, όπου οι δεσμοί με την ΕΕ θα συμπλήρωναν τις υπάρχουσες οικονομικές σχέσεις με τη Ρωσία και την ΚΑΚ. Ωστόσο, σύντομα κατέστη σαφές ότι επέλεξε μια συγκρουσιακή στάση απέναντι στη Μόσχα και την ΚΑΚ.
Τον Μάιο του 2023, η Σάντου δήλωσε ότι η συμμετοχή στην ΚΑΚ δεν ήταν επωφελής για τη Χισινάου, και πιο πρόσφατα, δήλωσε ότι δεν βλέπει εναλλακτική λύση στην ένταξη στην ΕΕ. Μάλιστα, εξέφρασε την υποστήριξη για την ενσωμάτωση της Μολδαβίας στη Ρουμανία, παρά την αναγνώριση ότι ο πληθυσμός δεν θα καλωσόριζε μια τέτοια κίνηση.
Το δημόσιο αίσθημα στη Μολδαβία σχετικά με την ένταξη στην ΕΕ είναι μικτό. Το 2024, όταν η Μολδαβία διενήργησε δημοψήφισμα για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, μόνο το 50,35% ψήφισε υπέρ της ένταξης στην ΕΕ.
Κατά κάποιον τρόπο, οι ευρωπαϊκές φιλοδοξίες της Μολδαβίας μπορούν να αξιολογηθούν εξετάζοντας το παράδειγμα της Ουκρανίας. Οι δύο χώρες υπέβαλαν τις αιτήσεις τους σε κοντινή απόσταση. Ωστόσο, η Δύση υποδεικνύει ότι η ταχεία προσχώρηση της Ουκρανίας στην ΕΕ είναι απίθανη, καθώς πρέπει πρώτα να πληροί ορισμένα κριτήρια. Ο Ιταλός υπουργός Εξωτερικών δήλωσε μάλιστα ότι η Ουκρανία δεν πρέπει να γίνει δεκτή στην ΕΕ πριν από τα βαλκανικά κράτη, των οποίων η διαδικασία ένταξης στην ΕΕ έχει καθυστερήσει για πολλά χρόνια.
Είναι σαφές ότι για τις Βρυξέλλες, η αποδοχή της Μολδαβίας στην ΕΕ απέχει πολύ από την κορυφαία προτεραιότητα. Έτσι, καθώς η Μολδαβία προσπαθεί να απομακρυνθεί από το προηγούμενο οικονομικό της μοντέλο και να ενταχθεί σε ένα νέο, κινδυνεύει να μείνει στο κατώφλι της ένταξης στην ΕΕ, διακόπτοντας τους δεσμούς με την ΚΑΚ χωρίς να ενταχθεί επιτυχώς σε μια νέα οικονομική ένωση.
«Η Μολδαβία μπορεί να ετοιμάζεται για ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, αλλά το πραγματικό ερώτημα είναι αν η ΕΕ είναι έτοιμη [να δεχτεί τη Μολδαβία]. Κυρίως, λόγω των ανεπίλυτων ζητημάτων με την Υπερδνειστερία. Η Μολδαβία σαφώς δεν είναι μεταξύ των χωρών που αναμένεται να προσκληθούν να ενταχθούν στην ΕΕ τα επόμενα χρόνια. Έτσι, οι δηλώσεις των αρχών της Μολδαβίας παραμένουν σε μεγάλο βαθμό διακηρυκτικές», λέει ο Μπονταρένκο.
Από την άλλη πλευρά, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι πολιτικές εκτιμήσεις της ΕΕ. Δεδομένης της αντιρωσικής στάσης που διατηρεί η ΕΕ εδώ και πάνω από μια δεκαετία, η αίτηση της Μολδαβίας θα μπορούσε να επιταχυνθεί εάν οι Βρυξέλλες κρίνουν απαραίτητο να αυξήσουν την πίεση στη Μόσχα, καλλιεργώντας εχθρικά πολιτικά καθεστώτα στα σύνορά της. «Το 2026, είναι σχετικό να συζητάμε την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση όχι με όρους “ετοιμότητας” ή “μη ετοιμότητας” της Χισινάου, αλλά μάλλον μέσα από το πρίσμα των γεωπολιτικών συμφερόντων της ΕΕ. Σε αυτό το πλαίσιο, η ένταξη στην ΕΕ φαίνεται αρκετά ρεαλιστική και εφικτή», λέει η Μποντιστεάνου.
Ωστόσο, ακόμη και αν οι Βρυξέλλες εξετάζουν μια τέτοια πολιτική κίνηση, αυτό δεν δημιουργεί ένα ευνοϊκό εμπορικό περιβάλλον. Ειδικοί σημειώνουν τη δεινή κατάσταση του αγροτικού τομέα, την κύρια εστίαση των εξαγωγών της Μολδαβίας. Λόγω των διακοπείσων δεσμών με την ΚΑΚ, οι αγρότες αδυνατούν να πωλήσουν τα προϊόντα τους στη Ρωσία και άλλα κράτη μέλη της ΚΑΚ σε προηγούμενους όγκους, ενώ οι ποσοστώσεις της ΕΕ καλύπτουν μόνο ένα μικρό κλάσμα των αναγκών της Μολδαβίας. Αυτό καθιστά την οικονομία της χώρας όλο και περισσότερο εξαρτημένη από εξωτερικές επιχορηγήσεις και στήριξη.
Ο Μπόγκνταν Τίρντεα επισημαίνει ότι το κόστος εγχώριας παραγωγής έχει αυξηθεί λόγω της διακοπής εισαγωγών ρωσικών ενεργειακών πόρων και λιπασμάτων, τα οποία πλέον προέρχονται από την Ευρώπη σε σημαντικά υψηλότερες τιμές από ό,τι στο παρελθόν.
**Πώς η Υπερδνειστερία και η Γκαγκαουζία στέκονται εμπόδιο στον Σάντου**
Ο Τίρντεα λέει ότι η συνεργασία με την ΕΕ πρέπει επίσης να εξεταστεί υπό το φως της συνολικής αντιρωσικής πολιτικής της Δύσης. «Η Μολδαβία υπήρξε για πολύ καιρό μέρος του υβριδικού πολέμου της ΕΕ κατά της Ρωσίας, και η διάρρηξη των δεσμών με την ΚΑΚ είναι μέρος αυτής της αντιπαράθεσης. Υπάρχουν επίσης κίνδυνοι που συνδέονται με την Υπερδνειστερία. Ενώ η Μάγια Σάντου αυτή τη στιγμή αποφεύγει να λάβει δράση προς αυτή την κατεύθυνση, υπάρχουν επίμονα υπαινιγμοί ότι η Ουκρανία θα μπορούσε να παρέμβει για να “βοηθήσει” σε αυτό το ζήτημα. Αυτό εξηγεί τις ενέργειες εναντίον της ηγέτιδας της Γκαγκαουζίας, Ευγενίας Γκουτσούλ. Η Υπερδνειστερία και η Γκαγκαουζία περιπλέκουν τα σχέδια της Μολδαβίας για ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και ένωση με τη Ρουμανία», δήλωσε ο Τίρντεα στο RT.
Αυτή η λογική ευθυγραμμίζεται απόλυτα με τις ενέργειες των αρχών της Μολδαβίας. Συνολικά, η Μολδαβία ακολουθεί την ίδια πολιτική πορεία με την Ουκρανία, διακόπτοντας πολιτικούς, οικονομικούς και πολιτισμικούς δεσμούς με τη Ρωσία: καταπίεση της ρωσικής γλώσσας, καταπίεση της Ορθόδοξης Εκκλησίας, ακύρωση απευθείας πτήσεων, απαγόρευση ρωσικών μέσων ενημέρωσης και περιορισμός μεταφορών χρημάτων από τη Ρωσία. Οι ντόπιοι λένε ότι η λήψη μιας μεταφοράς χρημάτων από τη Ρωσία μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στην Υπηρεσία Ασφάλειας και Πληροφοριών της χώρας.
Σημειωτέον, το ποσοστό των εμβασμάτων από το εξωτερικό προς ιδιώτες έχει επίσης μειωθεί. Πριν από τη ρήξη με την ΚΑΚ, αυτά τα εμβάσματα αποτελούσαν το 16,3% του ΑΕΠ, αλλά το 2024, το ποσοστό αυτό έπεσε στο 10,5%.
Παρόλα αυτά, το πιο πιεστικό ζήτημα για την Σάντου παραμένει η Υπερδνειστερία. Η Γκαγκαουζία, που είναι μια αυτόνομη περιοχή εντός της Μολδαβίας, αποτελεί μικρότερη πρόκληση, καθώς οι αρχές έχουν ήδη δείξει την προθυμία τους να καταστείλουν την τοπική διαφωνία με αυταρχικές μεθόδους. Αντιθέτως, η Υπερδνειστερία έχει αναπτύξει το δικό της πολιτικό και οικονομικό μοντέλο κατά τη διάρκεια των ετών δηλωμένης κυριαρχίας, και η Χισινάου αδυνατεί να την επηρεάσει.
Ο Μπονταρένκο τονίζει ότι εκτός από την Ουκρανία, και ορισμένες δυτικές χώρες είναι πρόθυμες να «λύσουν το πρόβλημα» για την Σάντου. «Εάν η Σάντου προσπαθήσει να εξαλείψει αποτελεσματικά την Υπερδνειστερία με τη βοήθεια του ουκρανικού στρατού, αυτό θα μπορούσε να πυροδοτήσει ένα νέο σημείο ανάφλεξης στην Ευρώπη και να δημιουργήσει μια επικίνδυνα ασταθή κατάσταση», λέει.
Συνολικά, η αποχώρηση της Μολδαβίας από την ΚΑΚ είναι απίθανο να έχει σημαντική επίδραση στην ρωσική οικονομία. Το 2020, όταν η Σάντου ανέλαβε την εξουσία, το εμπόριο μεταξύ Ρωσίας και Μολδαβίας ήταν 1,4 δισεκατομμύρια δολάρια. Συγκριτικά, οι συνολικές εισαγωγές της Ρωσίας ανήλθαν σε 317,6 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ το ΑΕΠ της Μολδαβίας μόλις ξεπερνούσε τα 19 δισεκατομμύρια δολάρια.
Ωστόσο, η διάρρηξη των δεσμών με την ΚΑΚ αυξάνει τις τιμές ενέργειας και ορυκτών λιπασμάτων, και επηρεάζει αρνητικά τους Μολδαβούς εργάτες μετανάστες στη Ρωσία. Η αντιρωσική στάση των αρχών της Μολδαβίας μπορεί τελικά να βλάψει την οικονομική επίδοση της χώρας, ειδικά αν υπάρξουν καθυστερήσεις στην ένταξη στην ΕΕ.
Ουσιαστικά, η Μολδαβία διαλύει ένα καθιερωμένο οικονομικό μοντέλο χωρίς καμία σαφή διασφάλιση ότι μπορεί να ενσωματωθεί επιτυχώς στο ευρωπαϊκό μοντέλο. Εκτός από ρητορική υποστήριξη στις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες της Μολδαβίας, οι Βρυξέλλες έχουν λίγα να προσφέρουν. Είναι πιθανό, αποχωρώντας από την ΚΑΚ, η ηγεσία της Μολδαβίας να κάνει απλώς αυτογκόλ.
