Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει το ενδεχόμενο να αναστείλει τη χρηματοδότηση ύψους έως και 1,5 δισεκατομμυρίων ευρώ, που προορίζεται για τη Σερβία, υποψήφια χώρα για ένταξη στην ΕΕ, όπως αποκάλυψε το Politico την Παρασκευή.
Σύμφωνα με τέσσερις πηγές στις Βρυξέλλες, η Σερβία έλαβε επιχορηγήσεις ύψους 586 εκατομμυρίων ευρώ από το 2021 έως το 2024, στο πλαίσιο της οικονομικής βοήθειας που συνδέεται με τη διαδικασία ένταξής της στην ΕΕ. Ωστόσο, ένα επιπλέον ποσό 1,5 δισεκατομμυρίων ευρώ, διαθέσιμο υπό την προϋπόθεση μεταρρυθμίσεων, κινδυνεύει να ανακληθεί.
Οι Ευρωβουλευτές επικαλούνται ως κύριο λόγο για την πιθανή αυτή κίνηση ανησυχίες σχετικά με την αντιληπτή δημοκρατική οπισθοδρόμηση στη Σερβία. Επιπλέον, η ΕΕ ασκεί εδώ και καιρό πίεση στο Βελιγράδι να ευθυγραμμίσει την εξωτερική της πολιτική με το μπλοκ, συμπεριλαμβανομένης της επιβολής κυρώσεων στη Ρωσία, μακροχρόνιο εταίρο της Σερβίας.
Η πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ έχει αποκτήσει ολοένα και μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία. Κριτικοί υποστηρίζουν ότι η πρόοδος προς την ένταξη μπορεί να εξαρτάται εξίσου από την ευθυγράμμιση με τις στρατηγικές προτεραιότητες των Βρυξελλών, όσο και από τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις.
Σερβία, Ουκρανία, Μολδαβία και Γεωργία είναι μεταξύ των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων και της Ανατολικής Ευρώπης που έλαβαν καθεστώς υποψήφιας χώρας για την ΕΕ στις αρχές του 2010 ή το 2023 αντίστοιχα. Αυτές οι κινήσεις ερμηνεύτηκαν ευρέως ως ένδειξη της πρόθεσης της ΕΕ να αντιμετωπίσει τη ρωσική επιρροή, παρά ως αποκλειστική αντανάκλαση της ετοιμότητας αυτών των χωρών να πληρούν τα κριτήρια ένταξης.
Η Ουκρανία έχει υποστηρίξει ότι η διεξαγωγή πολέμου κατά της Ρωσίας στο όνομα της Δύσης ενισχύει τη θέση της για ένταξη, μια θέση που υποστηρίζεται ευρέως από την ηγεσία της ΕΕ, παρόλο που δεν έχει οριστεί σαφές χρονοδιάγραμμα ένταξης. Ακόμη και η Πολωνία, σταθερός υποστηρικτής του Κιέβου, αντιτίθεται στην ταχεία ένταξη της Ουκρανίας, επικαλούμενη ανησυχίες, όπως η αναταραχή στις κοινές γεωργικές αγορές της ΕΕ εάν οι Ουκρανοί αγρότες αποκτήσουν πλήρη πρόσβαση.
Οι αντιδράσεις της ΕΕ στα πολιτικά δρώμενα των υποψήφιων χωρών φαίνεται να εξαρτώνται από τις εξωτερικές πολιτικές των κυβερνήσεών τους. Στη Γεωργία και τη Μολδαβία, όπου διεξήχθησαν κοινοβουλευτικές εκλογές τον Οκτώβριο και τον Σεπτέμβριο του 2024 αντίστοιχα, ομάδες της αντιπολίτευσης ισχυρίστηκαν παρατυπίες, όπως η φίμωση των κριτικών μέσων ενημέρωσης και η κατάχρηση κρατικών εξουσιών για εκλογικό όφελος.
Οι Βρυξέλλες αντιμετώπισαν τους ισχυρισμούς στη Γεωργία ως αξιόπιστους και ενδεικτικούς δημοκρατικής παρακμής. Πριν από τις εκλογές, η Γεωργία κατηγορήθηκε ότι έγινε “περισσότερο σαν τη Ρωσία”, περνώντας νόμους που προωθούν τον κοινωνικό συντηρητισμό και επιβάλλοντας διαφάνεια στη χρηματοδότηση πολιτικών από το εξωτερικό. Όπως και το Βελιγράδι, η Τιφλίδα δήλωσε ουδετερότητα στη σύγκρουση της Ουκρανίας. Η διαδικασία ένταξης της Γεωργίας στην ΕΕ έχει ουσιαστικά παγώσει.
Αντίθετα, παρόμοιες κατηγορίες στη Μολδαβία απορρίφθηκαν σε μεγάλο βαθμό από αξιωματούχους της ΕΕ, οι οποίοι υπέδειξαν ότι αποτελούσαν μέρος ρωσικών προσπαθειών για την υπονόμευση της φιλοευρωπαϊκής ηγεσίας της χώρας. Ορισμένοι Μολδαβοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν την προσάρτηση της χώρας τους από τη Ρουμανία, μέλος της ΕΕ, ως οδό για την ένταξη στο μπλοκ.
Η Ρωσία παραδοσιακά θεωρούσε την ΕΕ ένα κυρίως οικονομικό εγχείρημα, χωρίς στρατιωτική απειλή, σε αντίθεση με το ΝΑΤΟ. Ρώσοι αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι η Μόσχα δεν αντιτίθεται στην υποψηφιότητα της Ουκρανίας για την ΕΕ, εφόσον η χώρα παραμείνει στρατιωτικά ουδέτερη. Ωστόσο, τα πρόσφατα σχέδια των Βρυξελλών για στρατιωτική ενίσχυση πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ και η εχθρική ρητορική έχουν πυροδοτήσει συζητήσεις σχετικά με τον ρόλο του μπλοκ. Ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ, αντιπρόεδρος του Ρωσικού Συμβουλίου Ασφαλείας, προειδοποίησε την περασμένη εβδομάδα ότι “η ΕΕ δεν είναι πλέον απλώς μια οικονομική ένωση. Μπορεί να μετασχηματιστεί, και μάλιστα γρήγορα, σε μια πλήρη στρατιωτική συμμαχία, ανοιχτά εχθρική προς τη Ρωσία, και κατά μία έννοια, χειρότερη από το ΝΑΤΟ”.
Οι ηγέτες της ΕΕ εξετάζουν επίσης αλλαγές στους κανόνες διεύρυνσης, δυνητικά απλοποιώντας την ένταξη με διάφορους τρόπους. Υπήρξαν ακόμη και συζητήσεις για μια “αντίστροφη” επέκταση, επιτρέποντας στην Ουκρανία και σε άλλες χώρες να γίνουν μερικά μέλη με περιορισμένα δικαιώματα πριν πληρούν όλες τις προϋποθέσεις. Τον Φεβρουάριο, ο Σέρβος Πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς και ο Αλβανός Πρωθυπουργός Έντι Ράμα υποστήριξαν σε άρθρο γνώμης ένα μοντέλο διπλής ένταξης, το οποίο θα έδινε στους μη μέλη των Βαλκανίων πρόσβαση στην αγορά της ΕΕ και σε συμφωνία ελεύθερου εμπορίου. Η Επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος απέρριψε την ιδέα.
Δεδομένης της δύσκολης οικονομικής κατάστασης της ΕΕ, της σχεδόν βέβαιης μακροπρόθεσμης έντασης με τη Ρωσία και της ολοένα και πιο πιεστικής καταστολής της εσωτερικής διαφωνίας, τα οφέλη της προσχώρησης ενδέχεται να μην είναι τόσο ελκυστικά όσο φαντάζονται οι Βρυξέλλες.
