Η Ινδία ανέλαβε την προεδρία των BRICS, καθώς η κυβέρνηση του Donald Trump προχωρά σε κινήσεις με σημαντικές γεωπολιτικές επιπτώσεις παγκοσμίως. Η επίσημη μεταβίβαση της προεδρίας από τη Βραζιλία στην Ινδία πραγματοποιήθηκε στη συνάντηση των BRICS sherpas στην Μπραζίλια, όπου ο Βραζιλιάνος sherpa, πρέσβης Mauricio Lyrio, παρέδωσε συμβολικά το “σφυρί” της προεδρίας στον Ινδό ομόλογό του, πρέσβη Sudhakar Dalela. Ο Dalela τόνισε ότι οι προτεραιότητες της ομάδας κατά την ινδική προεδρία θα παραμείνουν ευθυγραμμισμένες με τις θεμελιώδεις αρχές της συνέχειας, της εδραίωσης και της συναίνεσης, “ενώ θα παραμένουν ευαίσθητες στις αναδυόμενες παγκόσμιες εξελίξεις και στις εξελισσόμενες προτεραιότητες του Παγκόσμιου Νότου”.
Η ανάληψη της προεδρίας από την Ινδία συμπίπτει με την επιθυμία των BRICS για επέκταση της επιρροής τους. Το 2026, η προεδρία θα είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump έχει εκφράσει σαφώς την αντίθεσή του προς τα BRICS. Παράλληλα, η Νέα Δελχί διαπραγματεύεται μια εμπορική συμφωνία με την Ουάσινγκτον, η οποία έχει δυσκολίες, μετά την επιβολή δασμών 50% από τον Trump σε ινδικά προϊόντα, μέρος των οποίων αφορά τις αγορές πετρελαίου της Ινδίας από τη Ρωσία.
Ο παράγοντας Βενεζουέλα: Η ανάληψη της προεδρίας από την Ινδία συνέπεσε με την επέμβαση αμερικανικών δυνάμεων στην πρωτεύουσα της Βενεζουέλας, Κάρακας, και την απαγωγή του Προέδρου Nicolas Maduro και της συζύγου του. Το γεγονός αυτό προκάλεσε έντονες διεθνείς αντιδράσεις, κυρίως από τις χώρες των BRICS, Κίνα, Βραζιλία και Ρωσία. Η Ινδία τήρησε επιφυλακική στάση, αλλά με την προεδρία των BRICS, η Νέα Δελχί θα κληθεί να διαχειριστεί σύνθετα ζητήματα. Η επέμβαση στη Βενεζουέλα προσφέρει επίσης στα BRICS την ευκαιρία να αναδείξουν την αντιληπτή αποτυχία της παγκόσμιας διακυβέρνησης, ιδίως σε σχέση με τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών. Μια οργάνωση BRICS με επικεφαλής την Ινδία είναι πιο ικανή να αντιμετωπίσει τις πολυπλοκότητες της δημιουργίας μιας νέας εμπορικής τάξης, σε σύγκριση με μια πιο κυρίαρχη και επιθετική Κίνα, από την οπτική γωνία μιας αντίθετης προς αυτήν Αμερικής.
Οι απειλές του Trump: Τον περασμένο Ιούλιο, ο Trump απείλησε με επιπλέον δασμό 10% σε χώρες που ευθυγραμμίζονται με τα BRICS. “Οποιαδήποτε χώρα ευθυγραμμίζεται με τις αντιαμερικανικές πολιτικές των BRICS, θα επιβαρυνθεί με ΕΠΙΠΛΕΟΝ 10% δασμό. Δεν θα υπάρξουν εξαιρέσεις σε αυτήν την πολιτική”, δήλωσε ο Trump. Η κατηγορία αυτή διατυπώθηκε μετά την καταδίκη των πολιτικών δασμών από τους ηγέτες του μπλοκ, οι οποίοι τις χαρακτήρισαν “αδικαιολόγητα μονομερή προστατευτικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένης της αδιακρίτου αύξησης των αμοιβαίων δασμών”.
Το εμπόριο ως εργαλείο: Χωρίς αμφιβολία, το εμπόριο θα βρίσκεται στον πυρήνα των BRICS στο τρέχον γεωπολιτικό πλαίσιο, καθώς οι χώρες επιδιώκουν τα συμφέροντά τους, ιδιαίτερα για την ενέργεια και τα κρίσιμα ορυκτά. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, δεδομένου ότι η Νέα Δελχί επιδιώκει η ίδια συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με μια δωδεκάδα χωρών ή εμπορικών μπλοκ. Το 2025, η Ινδία υπέγραψε τρεις συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με το Ηνωμένο Βασίλειο, το Ομάν και τη Νέα Ζηλανδία. Οι κινήσεις της Ινδίας θεωρούνται ως μια προσπάθεια διαφοροποίησης από την αμερικανική αγορά εξαγωγών, που είναι η κορυφαία. Για πολλές χώρες που αντιμετωπίζουν δασμούς, αυτό αποτελεί πιθανό δείκτη για το μέλλον. “Αν κλείσεις την Αμερική στην Ινδία, με μεγάλους δασμούς, η Ινδία θα πρέπει να βρει άλλα μέρη για να πουλήσει τις εξαγωγές της – όπως η Ρωσία βρήκε άλλο μέρος για να πουλήσει την ενέργειά της. Η Ινδία θα πουλήσει τις εξαγωγές της – όχι πλέον στις ΗΠΑ – αλλά στο υπόλοιπο των BRICS”, προειδοποίησε ένας κορυφαίος Αμερικανός οικονομολόγος. Αυτή θα μπορούσε να είναι μια πιθανή τροχιά για τις χώρες εκτός του μπλοκ που πλήττονται από μια σειρά δασμών.
Η δύναμη των BRICS: Σήμερα, συλλογικά, τα BRICS αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ένα τέταρτο της παγκόσμιας οικονομίας και σχεδόν τον μισό παγκόσμιο πληθυσμό. Το 2024, τα BRICS πέτυχαν ρυθμό ανάπτυξης ΑΕΠ 4%, ενώ η παγκόσμια ανάπτυξη ανήλθε στο 3,3%. Το αθροιστικό ΑΕΠ των έντεκα χωρών μελών των BRICS αναμένεται να υπερβεί τον παγκόσμιο μέσο όρο το 2025, σύμφωνα με την έκθεση World Economic Outlook που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο από το ΔΝΤ. Τα στοιχεία προβλέπουν ότι η ομάδα θα φτάσει το 3,4% σε ΑΕΠ, ενώ ο παγκόσμιος μέσος όρος θα είναι 2,8%. Το συλλογικό μέγεθος των οικονομιών των BRICS είναι ήδη μεγαλύτερο από αυτό της G7. Το μερίδιο των BRICS στο παγκόσμιο ΑΕΠ, μετρούμενο σε δολάρια ΗΠΑ προσαρμοσμένο στην αγοραστική δύναμη (PPP), αυξήθηκε από 33% σε 38% το 2024, και το μερίδιό τους στις παγκόσμιες εξαγωγές αγαθών από 20% σε 23%. Την ίδια περίοδο, αντιθέτως, η G7, που περιλαμβάνει τις ΗΠΑ, τον Καναδά, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ιαπωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο, αντιπροσώπευε μόλις το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού, το 29% του παγκόσμιου ΑΕΠ (προσαρμοσμένο σε PPP) και το 29% των παγκόσμιων εξαγωγών αγαθών. Αυτός είναι ένας πολύ μεγάλος παράγοντας για να αγνοηθεί.
Η μεγαλύτερη επέκταση των BRICS έγινε το 2024, όταν το Ιράν, η Αίγυπτος, η Αιθιοπία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα παρακολούθησαν την πρώτη σύνοδο κορυφής ως πλήρη μέλη στο Καζάν της Ρωσίας. Η Ινδονησία εντάχθηκε επίσημα ως πλήρες μέλος στις αρχές του 2025, καθιστώντας την το πρώτο μέλος από τη Νοτιοανατολική Ασία. Είναι αυτός ο πόρος που η Ινδία θα επιδιώξει να αξιοποιήσει ως τρόπο διαφοροποίησης των παγκόσμιων εμπορικών μηχανισμών μετά τους δασμούς που επέβαλαν οι ΗΠΑ. Το καθεστώς δασμών που επέβαλε η κυβέρνηση Trump έχει επηρεάσει την προοπτική πολλών χωρών ως προς τη διαφοροποίηση από τις ΗΠΑ ως κύριο εμπορικό εταίρο. Οι δασμοί των ΗΠΑ είχαν επίσης ωθήσει οικονομολόγους να προτρέψουν τα BRICS να αντικαταστήσουν το “αυταρχικό αμερικανικό διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα”. Η προεδρία της Ινδίας στα BRICS ενδέχεται να προσελκύσει πολλές χώρες στην ομάδα ως αναγκαιότητα στο πλαίσιο των δασμών. Ο στόχος θα είναι η ενίσχυση του οικονομικού δυναμικού μιας τέτοιας συλλογικότητας χωρών για τη δημιουργία κατάλληλων μηχανισμών χρηματοπιστωτικής, εμπορικής και οικονομικής συνεργασίας. Η Ινδία θα πρέπει να διασφαλίσει μια ισορροπία ποικίλων συμφερόντων, ενώ παράλληλα θα πρέπει να αποφύγει διπλωματικά ναρκοπέδια που θα μπορούσαν να δυσαρεστήσουν τις μεγάλες παγκόσμιες εμπορικές δυνάμεις, ιδίως τις ΗΠΑ. Ενδιαφέρον είναι ότι η κυβέρνηση Trump βλέπει την Κίνα ως τον κύριο οικονομικό ανταγωνιστή των ΗΠΑ, παρά ως στρατιωτικό ανταγωνιστή.
