Η Ινδία, μετά τη φιλοξενία της Συνόδου Κορυφής G20 το 2023, αναλαμβάνει πλέον την προεδρία μιας άλλης σημαντικής πολυμερούς οργάνωσης, των BRICS, από την 1η Ιανουαρίου 2026. Η χώρα θα φιλοξενήσει επίσης την 18η Σύνοδο Κορυφής των BRICS αργότερα φέτος. Η ανάληψη της προεδρίας από την Ινδία συμπίπτει με μια κρίσιμη καμπή στην παγκόσμια πολιτική. Η μετάβαση προς την πολυπολικότητα έχει γίνει χαοτική, εν μέσω ανταγωνισμών μεταξύ μεγάλων δυνάμεων, ενώ το πνεύμα του πολυμερισμού αμφισβητείται από μονομερείς τάσεις. Ταυτόχρονα, οι BRICS προσπαθούν να διαχειριστούν τη διαδικασία διεύρυνσής τους, χωρίς να χάσουν τη σημασία τους.
Ο πολυμερισμός γενικά θεωρείται ότι βρίσκεται σε παρακμή, αδυνατώντας να προσαρμοστεί στις μεταβαλλόμενες γεωπολιτικές συνθήκες. Η συνεργασία που βασίζεται στα συμφέροντα και επιλεκτική πλέον αντικαθιστά την προηγούμενη καθολική, βασισμένη σε κανόνες συνεργασία. Αυτή η συγκυρία αποτελεί ταυτόχρονα πρόκληση και ευκαιρία για την Ινδία να κατευθύνει την πορεία των BRICS κατά την προεδρία της.
Προτεραιότητες για την Ινδική Προεδρία:
Η προεδρία των BRICS από την Ινδία για το 2026 στοχεύει στον επαναπροσδιορισμό της οργάνωσης μέσω της «Οικοδόμησης Ανθεκτικότητας και Καινοτομίας για Συνεργασία και Βιωσιμότητα». Η Ινδία θα συνεχίσει την ατζέντα της G20 του 2023, υιοθετώντας μια προσέγγιση με επίκεντρο τον άνθρωπο και μια ατζέντα «η ανθρωπότητα πρώτη». Επιπλέον, η Ινδία θα επιδιώξει τη διαμόρφωση συναίνεσης κατά μονομερών ενεργειών που στοχεύουν στην εργαλειοποίηση του εμπορίου, της τεχνολογίας και των κρίσιμων ορυκτών.
Η Ινδία θα συνεχίσει να καταβάλλει προσπάθειες για τη μεταρρύθμιση των θεσμών παγκόσμιας διακυβέρνησης, αντί να τους απορρίπτει, όπως συμβαίνει με την τρέχουσα ηγεσία των ΗΠΑ.
Η κλιματική αλλαγή θα βρίσκεται ψηλά στις προτεραιότητες της Ινδίας, βασισμένη σε ιδέες δικαιοσύνης για το κλίμα, δίκαιης ενεργειακής μετάβασης και ενίσχυσης της χρηματοδότησης για το κλίμα για τον Παγκόσμιο Νότο. Η προσπάθεια της Ινδίας να φιλοξενήσει τη COP33 το 2028 έχει την υποστήριξη των εταίρων των BRICS. Αποτελεί επίσης μια προσπάθεια της Ινδίας να αναδιατυπώσει τη διακυβέρνηση του κλίματος, απομακρύνοντας την εστίαση αποκλειστικά από τους στόχους εκπομπών και στρέφοντας την προς δράσεις για το κλίμα με επίκεντρο την ανάπτυξη.
Ένα άλλο ζήτημα που ενδέχεται να αναδειχθεί κατά την προεδρία της Ινδίας στους BRICS είναι η τρομοκρατία. Στα αρχικά χρόνια των BRICS, η τρομοκρατία ήταν ένα περιθωριακό και γενικό ζήτημα, με τις δηλώσεις να είναι ευρείες και διακηρυκτικές. Υπό προηγούμενες προεδρίες, η Ινδία είχε διατυπώσει την τρομοκρατία ως κοινή απειλή που απαιτεί συλλογική δράση. Ωστόσο, οποιαδήποτε ουσιαστικά οφέλη σχετικά με την τρομοκρατία είναι απίθανο να προκύψουν για την Ινδία, ειδικά καθώς η Κίνα προστατεύει το Πακιστάν από οποιαδήποτε προσπάθεια της Ινδίας να το στοχεύσει μέσω των BRICS. Στην καλύτερη περίπτωση, τα BRICS θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως πλατφόρμα για τη θέσπιση κανόνων και τη σηματοδότηση κατά της τρομοκρατίας.
Από το 2023, οι BRICS εστιάζουν στη διαδικασία διεύρυνσης. Τα νέα μέλη περιλαμβάνουν το Ιράν, την Αίγυπτο, την Αιθιοπία, τα ΗΑΕ και την Ινδονησία. Ωστόσο, η διαδικασία διεύρυνσης έχει εγείρει ανησυχίες σχετικά με την αποτελεσματικότητα, τα κριτήρια, την εσωτερική συνοχή και την ταυτότητα των BRICS. Η Ινδία υποστηρίζει τη διεύρυνση των BRICS βάσει συναίνεσης μεταξύ των μελών. Ωστόσο, η διεύρυνση δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για γεωπολιτικούς σκοπούς και δεν πρέπει να θολώνει την κύρια ταυτότητα των BRICS ως οικονομικής πλατφόρμας και πλατφόρμας του Παγκόσμιου Νότου.
Προκλήσεις για το μπλοκ το 2026:
Η μεγαλύτερη πρόκληση για τους BRICS προέρχεται από τη διοίκηση του Προέδρου των ΗΠΑ Donald Trump, η οποία βλέπει τους BRICS ως απειλή για τα αμερικανικά συμφέροντα. Οι προηγούμενες αμερικανικές διοικήσεις υπό τους Obama και Biden ήταν προσεκτικές, αλλά όχι ανοιχτά εχθρικές προς τους BRICS. Ωστόσο, ο Trump έχει χαρακτηρίσει τους BRICS ως «επίθεση στο δολάριο ΗΠΑ». Έχει μάλιστα απειλήσει να επιβάλει δασμούς 100% στις χώρες των BRICS.
Οι ΗΠΑ θα αναλάβουν την προεδρία της G20 το 2026, μια εξέλιξη που θα μπορούσε να επηρεάσει έμμεσα την προεδρία της Ινδίας στους BRICS. Μετά από τέσσερις διαδοχικές συνόδους κορυφής G20 υπό χώρες του Παγκόσμιου Νότου, υπάρχει η ανησυχία ότι η ατζέντα θα μπορούσε να μετατοπιστεί από τις προτεραιότητες του Παγκόσμιου Νότου προς το «America First».
Θέματα σημαντικά για τον Παγκόσμιο Νότο – κλιματική αλλαγή, βιωσιμότητα, χρέος, ανισότητα και ανάπτυξη – έχουν ήδη βγει εκτός αμερικανικής ατζέντας G20. Σε αυτό το σενάριο, είναι πιθανή μια σύγκρουση μεταξύ των BRICS υπό την ηγεσία της Ινδίας και της G20 υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, όσον αφορά την ατζέντα και τη διαμόρφωση της αφήγησης. Μέσω της ηγεσίας της στους BRICS, η Ινδία θα πρέπει να διασφαλίσει ότι η ατζέντα του Παγκόσμιου Νότου δεν θα περιθωριοποιηθεί.
Οι BRICS μπορούν να λειτουργήσουν ως πλατφόρμα μέσω της οποίας αυτές οι χώρες μπορούν να συντονίσουν μια ενιαία απάντηση στους δασμούς του Trump κατά των κρατών μελών. Θα μπορούσαν επίσης να διερευνήσουν ιδέες όπως η αύξηση του ενδο-BRICS εμπορίου για μείωση της εξάρτησης από την αγορά των ΗΠΑ, το εμπόριο σε τοπικά νομίσματα, η αναδιάρθρωση των εφοδιαστικών αλυσίδων υπέρ των BRICS και η μείωση των εμποδίων στο ενδο-BRICS εμπόριο. Οι BRICS μπορούν να αποτελέσουν μια χρήσιμη πλατφόρμα για τον μετριασμό των προκλήσεων που θέτουν οι δασμοί του Trump στα κράτη μέλη. Για την Ινδία, η προεδρία των BRICS θα αποτελέσει μια ευκαιρία να επιδείξει υποστήριξη για το εμπόριο που βασίζεται σε κανόνες και τον πολυμερισμό.
Γενικά, οι BRICS ευθυγραμμίζονται στενά με τις προτεραιότητες της εξωτερικής πολιτικής της Ινδίας: διατήρηση στρατηγικής αυτονομίας, διευκόλυνση της ανόδου ενός πολυπολικού κόσμου, παροχή πρόσβασης σε «μη δυτικά» χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, ανάδειξη της Ινδίας ως κορυφαίας φωνής του Παγκόσμιου Νότου σε θέματα όπως η κλιματική αλλαγή, η βιώσιμη ανάπτυξη και η μεταρρύθμιση των θεσμών παγκόσμιας διακυβέρνησης, όπως το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, η Παγκόσμια Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.
Μέσω της προεδρίας της στους BRICS το 2026, η Ινδία θα επιδιώξει να θέσει ένα παράδειγμα κανονιστικής ηγεσίας βασισμένης στην ισότητα και τη συναίνεση, η οποία δεν επιδιώκει ιδιοτελή συμφέροντα και ηγεμονία, αλλά το κοινό καλό. Η Ινδία θα διαδραματίσει επίσης κρίσιμο ρόλο στη διαμόρφωση της ατζέντας των BRICS μετά την επέκταση. Θα χρειαστεί να αξιοποιήσει την εμπειρία της από την G20 για να εναρμονίσει τα συμφέροντα μεταξύ των παλαιών και των νέων μελών σε διάφορα θέματα. Η Νέο Δελχί είναι πιθανό να αποφύγει μια υπερβολικά συγκρουσιακή προσέγγιση μέσω των BRICS και θα επικεντρωθεί σε αναπτυξιακά θέματα, προκειμένου να εξισορροπήσει τις σχέσεις της με τις μεγάλες δυνάμεις και να θέσει τα ζητήματα του Παγκόσμιου Νότου στο επίκεντρο της ατζέντας των BRICS.
