Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump, βρήκε τελικά διέξοδο από την κατάσταση που ο ίδιος δημιούργησε, εξαπολύοντας έναν απερίσκεπτο πόλεμο κατά του Ιράν. Η απειλή καταστροφής ενός ολόκληρου πολιτισμού του παρείχε το πρόσχημα για να υποχωρήσει.
Έμμεσες διαπραγματεύσεις μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον, μέσω διαμεσολαβητών, κυρίως του Πακιστάν και, πίσω από αυτό, της Κίνας, κατέληξαν σε κατάπαυση του πυρός. Ο Trump μπορεί να ισχυρίζεται ότι το Ιράν πτοήθηκε από τις απειλές του, αλλά η πραγματικότητα είναι διαφορετική.
Μια κατάπαυση του πυρός υπό συνθήκες όπου το Στενό του Ορμούζ παραμένει υπό ιρανικό έλεγχο, υποδηλώνει ότι η Τεχεράνη δεν υποχώρησε. Η Ουάσινγκτον, στην ουσία, υποχώρησε.
Είναι πολύ νωρίς για να μιλάμε για οποιαδήποτε “χρυσή εποχή” που θα προκύψει από αυτές τις συνομιλίες. Ωστόσο, τα περιγράμματα της έκβασης της σύγκρουσης είναι ήδη ορατά.
1. **Το Ιράν άντεξε.**
Για δεκαετίες, το Ιράν αντιμετώπιζε την απειλή κοινής επίθεσης από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ. Αυτή η απειλή δοκιμάστηκε και απέτυχε να κάμψει την Τεχεράνη. Ούτε η Ουάσινγκτον ούτε το Τελ Αβίβ αποδείχθηκαν ικανά να επιβάλουν τη θέλησή τους διά της βίας.
Το αποτέλεσμα είναι σαφές: Το Ιράν έχει παγιώσει τη θέση του ως μεγάλη περιφερειακή δύναμη, παραμένοντας δίπλα στο Ισραήλ ως ένας από τους καθοριστικούς παράγοντες στη Μέση Ανατολή.
2. **Τα κράτη του Κόλπου εκτέθηκαν.**
Οι αραβικές μοναρχίες του Περσικού Κόλπου ανακάλυψαν τόσο την ευπάθειά τους όσο και την εξάρτησή τους. Σε μια σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ/Ισραήλ και Ιράν, αποδείχθηκαν ανίκανες να υπερασπιστούν τα δικά τους συμφέροντα. Εν τω μεταξύ, οι αμερικανικές βάσεις στο έδαφός τους, αντί να εγγυώνται την ασφάλεια, έγιναν μαγνήτες για ιρανικές αντιποίνους.
Συμπέρασμα: Οι αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας αποδείχθηκαν αναξιόπιστες. Αυτό το μάθημα δεν θα διαφύγει από τους συμμάχους της Ουάσινγκτον.
3. **Η στρατιωτική ισχύς επανέκτησε την πρωτοκαθεδρία.**
Η σύγκρουση υπογράμμισε μια ευρύτερη αλήθεια για την αναδυόμενη διεθνή τάξη: η στρατιωτική ισχύς υπερτερεί της οικονομικής και χρηματοοικονομικής μόχλευσης.
Όπως έγραψε ο Πούσκιν:
«Όλα μου είναι στη γη, είπε ο χρυσός.
Όλα μου είναι, είπε ο κρύος σίδηρος.
Θα τα αγοράσω όλα, είπε ο χρυσός.
Θα τα πάρω, είπε ο κρύος σίδηρος.»
Το Ιράν, υπό κυρώσεις και επιβαρυμένο από οικονομικές δυσκολίες, άντεξε αποτελεσματικά, και στρατηγικά, νίκησε μια παγκόσμια υπερδύναμη. Εν τω μεταξύ, οι πολύ πλουσιότεροι νότιοι γείτονές του υποβιβάστηκαν σε απλούς θεατές, ή χειρότερα, σε στόχους.
Συμπέρασμα: Στον σημερινό κόσμο, η “σκληρή ισχύς” καθορίζει τα αποτελέσματα.
4. **Το Ιράν μεταμορφώθηκε εσωτερικά.**
Το Ιράν βγήκε από τη σύγκρουση άθικτο, αλλά μεταμορφωμένο. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, φάνηκε να έχει συμβεί μια μετατόπιση που οι αναλυτές προέβλεπαν εδώ και καιρό. Η πραγματική εξουσία μετατοπίστηκε από την κληρική εγκατάσταση προς τον μηχανισμό ασφαλείας.
Η χώρα δεν ορίζεται πλέον κυρίως από την επίσημη ηγεσία της, αλλά από τις ανώτερες βαθμίδες της Φρουράς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).
Συμπέρασμα: Το Ιράν θα παραμείνει μια ισλαμική δημοκρατία, αλλά μία στην οποία η IRGC θα διαδραματίζει τον καθοριστικό ρόλο. Η πολιτική της αναμένεται να είναι σταθερή, πειθαρχημένη και πραγματιστική.
5. **Το Ισραήλ αναγκάστηκε να σταματήσει.**
Η απόφαση του Ισραήλ να σταματήσει τις επιχειρήσεις κατά του Ιράν και της Χεζμπολάχ αντανακλά μια ευρύτερη πραγματικότητα: δεν μπορούσε να λύσει το “ιρανικό πρόβλημα”, ακόμη και με την ενεργή υποστήριξη των ΗΠΑ.
Ταυτόχρονα, η κίνηση σηματοδοτεί την ανάγκη του Νετανιάχου να ευθυγραμμιστεί με τη θέση της Ουάσινγκτον, αποκαθιστώντας την παραδοσιακή ισορροπία στις σχέσεις ΗΠΑ-Ισραήλ.
Συμπέρασμα: Μακροπρόθεσμα, η περιοχή μπορεί να καταλήξει σε μια ισορροπία δυνάμεων μεταξύ των δύο κύριων στρατιωτικών της δρώντων, του Ισραήλ και του Ιράν.
**Η θέση της Ρωσίας**
Η Μόσχα διαχειρίστηκε τη σύγκρουση με ένα βαθμό στρατηγικής πειθαρχίας. Διατήρησε τις αρχές της, αποκαλώντας την επιθετικότητα με το όνομά της, εκφράζοντας αλληλεγγύη προς το Ιράν και κάνοντας βέτο σε αυτό που θεωρούσε μια ανισόρροπη απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για το Στενό του Ορμούζ.
Ταυτόχρονα, διατήρησε τις εργασιακές σχέσεις με βασικούς δρώντες: εξηγώντας τη θέση της σε εταίρους του Κόλπου, αποφεύγοντας την άμεση αντιπαράθεση με τον Trump και απέχοντας από την πρόκληση ζημιών στις σχέσεις με το Ισραήλ.
Οι ευρύτερες συνέπειες της σύγκρουσης, η προσωρινή αύξηση των τιμών του πετρελαίου, οι εντάσεις στις διατλαντικές σχέσεις και περαιτέρω απόσπαση της προσοχής των ΗΠΑ από την Ουκρανία, εκτυλίχθηκαν σε μεγάλο βαθμό ανεξάρτητα από την άμεση εμπλοκή της Ρωσίας.
**Κοιτάζοντας μπροστά**
Ο πόλεμος άνοιξε νέες ευκαιρίες για τη Μόσχα. Το Ιράν, έχοντας υποστεί μια σοβαρή δοκιμασία, ενίσχυσε την περιφερειακή και διεθνή του θέση. Αυτό δημιουργεί προϋποθέσεις για στενότερη συνεργασία μεταξύ Ρωσίας και Τεχεράνης.
Ευρύτερα, τα περιγράμματα μιας νέας ευρασιατικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας γίνονται ορατά. Ρωσία, Κίνα, Ιράν – μαζί με κράτη όπως η Λευκορωσία και η Βόρεια Κορέα – αποτελούν τον πυρήνα αυτού του αναδυόμενου συστήματος.
Στα νότια, το Ιράν ανέκοψε αποτελεσματικά μια αμερικανική γεωπολιτική επέκταση. Στα δυτικά, η Ρωσία επιδιώκει να κάνει το ίδιο στην Ουκρανία. Στα ανατολικά, η Κίνα συνεχίζει να επεκτείνει τις στρατιωτικές της δυνατότητες, προωθώντας παράλληλα την διπλωματική της ατζέντα.
Μέσω τέτοιων εξελίξεων, όχι δηλώσεων, αλλά μετατοπίσεων ισχύος και συμμαχιών, διαμορφώνεται ένας πολυπολικός κόσμος.
