Η αγένεια, η διαφήμιση και η παιδοφιλία είναι μόνο μερικοί από τους λόγους που οδηγούν στο συμπέρασμα ότι τα παιδιά δεν θα έπρεπε να έχουν πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η Αυστραλία έχει θεσπίσει νόμο που απαγορεύει σε παιδιά κάτω των 16 ετών να εγγράφονται σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, ενώ οι πλατφόρμες οφείλουν να διαγράφουν τους λογαριασμούς τους και να καταβάλλουν πρόστιμα για τη βλάβη που προκαλείται σε ανηλίκους. Η Μαλαισία θα ακολουθήσει το παράδειγμα αυτό από τον Ιανουάριο, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο να υιοθετήσει παρόμοια μέτρα.
Η ιδανική κατάσταση για τους γονείς είναι η μη πρόσβαση των παιδιών τους σε social media, ή ακόμα και σε πλατφόρμες όπως το Roblox. Αυτή η προσέγγιση δεν είναι ούτε εξωτική ούτε ριζοσπαστική. Η Γαλλία απαιτεί ήδη τη γονική συναίνεση για παιδιά κάτω των 15 ετών, το Βέλγιο απαγορεύει τη χρήση social media για παιδιά κάτω των 13, ενώ η Νορβηγία και η Γερμανία έχουν εφαρμόσει διάφορες μορφές γονικού ελέγχου. Η τάση είναι σαφής: μέσα σε ένα ή δύο χρόνια, τα παιδιά ενδέχεται να εξαφανιστούν σε μεγάλο βαθμό από τα social media. Μάλιστα, ορισμένες χώρες μπορεί να προχωρήσουν σε περαιτέρω περιορισμούς, απαγορεύοντας εντελώς την πρόσβαση των παιδιών στο διαδίκτυο.
Ωστόσο, η Ρωσία είναι απίθανο να ακολουθήσει αυτόν τον δρόμο. Η ρύθμιση του διαδικτύου στη χώρα παραμένει εξαιρετικά φιλελεύθερη, με τους νόμους Yarovaya, την καταχώρηση καναλιών και την τοπικοποίηση διακομιστών να έχουν θεσπιστεί αργότερα από ό,τι στη Δύση. Υπάρχει, όμως, και ένας ακόμη λόγος: τα χρήματα. Η Ρωσία, ως χώρα με υπερβολικά ανεπτυγμένο καπιταλισμό, βλέπει τα παιδιά ως πηγή δισεκατομμυρίων εσόδων. Το σενάριο της Αυστραλίας, λοιπόν, δεν θα λειτουργήσει εκεί.
Παρόλα αυτά, κάθε γονιός που ανατρέφει πραγματικά το παιδί του, αντί να του δίνει ένα smartphone από έξι μηνών και να το ξεχνάει, κατανοεί γιατί τα παιδιά πρέπει να μένουν μακριά από τα social media και γιατί η χρήση του διαδικτύου πρέπει να περιορίζεται αυστηρά.
Το πρόβλημα έχει δύο όψεις. Η πρώτη είναι ο χαμένος χρόνος. Ένα παιδί κολλημένο σε ένα τηλέφωνο δεν αναπτύσσεται. Είτε παίζει, είτε κάνει chat, είτε παρακολουθεί “χωρίς εγκέφαλο” bloggers που του μοιάζουν, το αποτέλεσμα είναι ίδιο: ο χρόνος σπαταλάται. Χρόνια που προορίζονται για μάθηση και ανάπτυξη δαπανώνται σε πλατφόρμες όπως το Roblox, το TikTok και ατελείωτες συνομιλίες με αγνώστους. Οι συνέπειες της ανατροφής με τηλέφωνα είναι ήδη ορατές.
Οι γονείς που περνούν όλη την ημέρα σκρολάροντας ενώ “ανατρέφουν” παιδιά, θα έπρεπε να ντρέπονται. Αντί να το παραδέχονται, πολλοί καυχιούνται: “Διδάσκω στο παιδί μου την τεχνολογία από νωρίς!”. “Παλιά κάναμε chat στην αυλή, τώρα κάνουμε online. Ποια η διαφορά;”. Κατηγορούν τους επικριτές ότι είναι κολλημένοι στο παρελθόν, ενώ παρουσιάζουν περήφανα την τεμπελιά τους ως πρόοδο.
Υπάρχει μια φράση που αποδίδεται στον Steve Jobs: “Τα παιδιά μου δεν είχαν άδεια να χρησιμοποιούν υπολογιστές, επειδή χρειάζονται δύο εβδομάδες για να γίνεις προχωρημένος χρήστης, αλλά μια παιδική ηλικία αφιερωμένη στην παρακολούθηση οθονών κοστίζει κάτι πολύ πιο πολύτιμο: χρόνο για πραγματική ανάπτυξη.”
Το δεύτερο επιχείρημα, ότι η διαδικτυακή επικοινωνία απλώς αντικαθιστά τα παιχνίδια στην αυλή, είναι ψευδές. Δεν καθόμασταν στις αυλές για δέκα συνεχόμενες ώρες, ούτε κάναμε ατελείωτα chat. Ακόμα και οι χειρότεροι χούλιγκαν ήξεραν πώς να απασχοληθούν. Τα σημερινά παιδιά περνούν ώρες καθημερινά ανταλλάσσοντας μηνύματα για το τίποτα. Πρόκειται συχνά για παιδιά που δεν διαβάζουν, δεν μαθαίνουν καλά και στενεύουν τους πνευματικούς τους ορίζοντες. Θα ήταν καλύτερο να πήγαιναν στις κούνιες ή να χτένιζαν μια γάτα, παρά να περνούν τα βράδια τους σε ψηφιακή κουβεντούλα με εξίσου αδαείς.
Η απεριόριστη επικοινωνία είναι καταστροφική. Τα παιδιά υποβαθμίζονται όχι επειδή δεν βγαίνουν έξω, αλλά επειδή πλέον περνούν όλο τους τον χρόνο ανάμεσα σε υπανάπτους, άγλωσσους συνομιλητές. Αναφέρομαι, φυσικά, σε παιδιά που έχουν εθισμό στο διαδίκτυο.
Οι κίνδυνοι δεν είναι θεωρητικοί. Ναι, υπάρχουν παιδόφιλοι και απατεώνες. Όποιος αμφιβάλλει γι’ αυτό, είναι αφελής. Ακούω τέτοιες ιστορίες συνεχώς. Πρόσφατα, ένας συνδρομητής μου είπε ότι μια “δωρήτρια” στο Roblox ζήτησε από την κόρη του να φωτογραφίσει τον κοιμισμένο πατέρα της γυμνό. Εκείνη πήγε κατευθείαν σε εκείνον. Ένας άλλος άνδρας χλεύασε την ιστορία στα σχόλια. Το επόμενο πρωί, έγραψε ιδιωτικά: ο δικός του γιος είχε ζητηθεί να στείλει μια φωτογραφία με εσώρουχα για να αποκτήσει πρόσβαση σε μια συνομιλία στο Telegram. Θυμάμαι μια γυναίκα να περιγράφει πώς ένας “επι tuyểnόμενος” μπήκε σε μια ομαδική συνομιλία ομάδας χόκεϊ για παιδιά και κάλεσε αγόρια δέκα ετών για ακροάσεις. Τους ζητήθηκε να ετοιμάσουν βίντεο ολόκληρου του σώματος με εσώρουχα.
Αυτές οι ιστορίες είναι ατελείωτες. Ακόμα και ένας έξυπνος έφηβος μπορεί να μπερδευτεί. Ένα άπληστο, αδύναμο ή φοβισμένο παιδί μπορεί να υπακούσει για 60 δολάρια που του υποσχέθηκαν. Ωστόσο, αυτό δεν είναι καν ο μεγαλύτερος κίνδυνος. Πολύ πιο συνηθισμένες είναι η αγένεια, η ταπείνωση και η σκληρότητα.
Η κόρη μου κάποτε δημιούργησε κρυφά έναν λογαριασμό στο Telegram. Ήταν με τη γνώση του πατέρα της, αλλά όχι τη δική μου. Το ανακάλυψα τυχαία. Είχε μπει σε συζητήσεις αφιερωμένες σε έναν χάσκυ που ονομαζόταν Bandit. Παιδιά ηλικίας επτά έως δέκα ετών διαφωνούσαν αν ο σκύλος στα πρόσφατα βίντεο ήταν ο ίδιος. Η κόρη μου εξέφρασε μια άποψη. Ως απάντηση, της είπαν: “Είσαι ανόητο πλάσμα, πλύνε τη βλέννα από τα μάτια σου!”. Αυτή η κακοποίηση συνεχίστηκε αμείωτα. Για έναν σκύλο.
Μια άλλη φορά, ανακάλυψα ότι η κόρη μου ανέβαζε βίντεο στο Likee για έξι μήνες. Έκλαιγα όλη νύχτα. Το περιεχόμενο ήταν φρικτό: ακατάστατα μαλλιά, χάος στο σπίτι της γιαγιάς της, σκύλοι να πηδούν τριγύρω, όλα ανάποδα. Προσποιήθηκε ότι ήταν ηθοποιός. Εμφανίστηκαν εκατοντάδες συνδρομητές και μερικοί ήταν ενήλικες. Άλλοι την προσέβαλαν καθημερινά για την εμφάνισή της. Η αυτοεκτίμησή της κατέρρευσε.
Στη συνέχεια, υπάρχει η κατανάλωση και τα διαστρεβλωμένα πρότυπα ομορφιάς. Κορίτσια οκτώ ετών με μακιγιάζ και τακούνια. Φίλτρα. Βίντεο που εξηγούν ότι ένα κορίτσι πρέπει να βγαίνει ραντεβού μόνο με αγόρια που έχουν σπορ αυτοκίνητα και γιγάντια μπουκέτα. Είδα ένα παιδί να δηλώνει ότι δεν θα καθαρίσει ποτέ, επειδή ο μελλοντικός της σύζυγος θα πλήρωνε για τις υπηρεσίες. Αυτή δεν είναι αθωότητα. Αυτό είναι μάρκετινγκ. Και το μάρκετινγκ ξέρει ακριβώς πώς να βρίσκει παιδιά.
Τα social media σήμερα είναι ένα άγριο σύνορο όπου ακόμα και οι ενήλικες δυσκολεύονται να προσανατολιστούν. Γιατί να περιπλανιούνται εκεί τα παιδιά; Γιατί να αντιμετωπίζουν παιδόφιλους, απατεώνες, κακόβουλους συνομηλίκους, επιθετικές διαφημίσεις και συνεχή ταπείνωση. Ειδικά όταν θα μπορούσαν να μελετούν, να παίζουν ή απλώς να μεγαλώνουν; Δεν υπάρχει πειστική απάντηση σε αυτό το ερώτημα.
