Η στιγμή που πολλοί φοβόντουσαν έφτασε: η τιμή του πετρελαίου ξεπέρασε τα 100 δολάρια το βαρέλι, ασκώντας σοβαρή πίεση στις παγκόσμιες αγορές. Ενώ αρχικά οι αγορές διαπραγματεύονταν ένα σενάριο “τίποτα δεν συμβαίνει”, η κατάσταση έχει αλλάξει δραματικά. Με την παγκόσμια διακυβέρνηση να αποδυναμώνεται και τους θεσμικούς ελέγχους να απουσιάζουν, οι αγορές φαίνεται να είναι η μόνη δύναμη που μπορεί να επιβάλει περιορισμούς.
Αμερικανοί αξιωματούχοι, παρά την αυξανόμενη αναταραχή στις αγορές (και την αντίστοιχη “καρναβαλική” διάθεση για την κατάσταση στο Ιράν), προσπαθούν να υποβαθμίσουν το συμβάν. Ο Πρόεδρος Donald Trump χαρακτήρισε την αύξηση της τιμής του πετρελαίου ως ένα μικρό τίμημα για την ασφάλεια, ενώ ο Υπουργός Ενέργειας Chris Wright ανέφερε ότι η πρόσφατη άνοδος αντανακλά ένα προσωρινό “premium φόβου”, προβλέποντας επιστροφή των τιμών σε φυσιολογικά επίπεδα εντός εβδομάδων.
Ωστόσο, η ιστορία μπορεί να εξελιχθεί ταχύτατα, καθιστώντας τέτοιες δηλώσεις αναχρονιστικές. Οι τιμές του πετρελαίου Brent έφτασαν έως και τα 119 δολάρια το βαρέλι την Κυριακή, πριν υποχωρήσουν ελαφρώς μετά την είδηση ότι οι υπουργοί Οικονομικών της G7 θα συζητήσουν την απελευθέρωση πετρελαϊκών αποθεμάτων. Αν και μια πιθανή απελευθέρωση 300 εκατομμυρίων βαρελιών θα ήταν σημαντική, δεν επαρκεί για να αντισταθμίσει τις συνεχείς ελλείψεις, δεδομένης της παγκόσμιας ημερήσιας κατανάλωσης 100 εκατομμυρίων βαρελιών.
Οι τιμές του αργού πετρελαίου έχουν αυξηθεί περίπου 50% από τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Η πρόβλεψη της JP Morgan για άνοδο του πετρελαίου στα 130 δολάρια το βαρέλι, αν και αρχικά επικρίθηκε, φαίνεται πλέον συντηρητική.
Παραδόξως, αυτή η αναταραχή δεν έχει προκαλέσει αντίστοιχη άνοδο στις τιμές του χρυσού. Ο χρυσός, αντιθέτως, κατέγραψε πτώση μόλις πάνω από 1% τη Δευτέρα. Αυτό αποδίδεται στην πρόβλεψη ότι το κύμα πληθωρισμού που προκαλείται από την άνοδο των τιμών της ενέργειας θα αναγκάσει τις κεντρικές τράπεζες (ιδίως την Fed) να αναβάλουν τις μειώσεις επιτοκίων, ενισχύοντας το δολάριο και μειώνοντας το ενδιαφέρον για τον μη-αποδοτικό χρυσό.
Παρά την ισχυρή επίδραση της πολιτικής των κεντρικών τραπεζών, σε περιόδους κρίσης και αβεβαιότητας, οι στοιχηματισμοί σε μελλοντικές μειώσεις επιτοκίων δεν φαίνεται να οδηγούν τις κινήσεις των τιμών. Η πτώση του χρυσού μπορεί να αποδοθεί σε “αναγκαστική εκκαθάριση θέσεων”. Όταν οι υποχρεωτικές απαιτήσεις περιθωρίου (margin calls) αυξάνονται, οι traders πωλούν ό,τι μπορούν για να καλύψουν ζημιές, με τον χρυσό, ως ένα από τα πιο ρευστά περιουσιακά στοιχεία, να αποτελεί συχνά αντικείμενο πώλησης.
Μια ενδιαφέρουσα εξέλιξη προέρχεται από το Chicago Mercantile Exchange (CME), τη μεγαλύτερη αγορά παραγώγων παγκοσμίως, η οποία φέρεται να αύξησε τις απαιτήσεις περιθωρίου για το πετρέλαιο και τα σχετικά προϊόντα, ενώ τις μείωσε για τον χρυσό και το ασήμι. Αυτό αυξάνει το κόστος κερδοσκοπίας στο πετρέλαιο, ενώ επιτρέπει στους traders να αναλαμβάνουν μεγαλύτερες θέσεις σε χρυσό και ασήμι με το ίδιο κεφάλαιο.
Αν και αυτές οι αυξήσεις στο περιθώριο αποτελούν τυπικά αυτοματοποιημένες αντιδράσεις κινδύνου, αναλυτές βλέπουν έναν βαθύτερο μηχανισμό. Ο Luke Gromen εκφράζει την άποψη ότι η κίνηση αυτή στοχεύει να καταστήσει τον χρυσό “βαλβίδα εκτόνωσης” για τον επερχόμενο πληθωρισμό του πετρελαίου. Η λογική είναι ότι, ενώ μια άνοδος του χρυσού στα 7.000 δολάρια θα είχε περιορισμένες συνέπειες, μια αύξηση του πετρελαίου στα 130 δολάρια θα προκαλούσε παγκόσμια χάος.
Ο Gromen υπογραμμίζει ότι η υπερβολική κερδοσκοπία στο πετρέλαιο μπορεί να οδηγήσει σε ραγδαίες αυξήσεις τιμών, με σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις (αύξηση τιμών βενζίνης, μεταφορικών, τροφίμων, επιτάχυνση πληθωρισμού). Αντίθετα, μια άνοδος του χρυσού, αν και θα αύξανε την αξία για τους κατόχους του και θα ωφελούσε τις κεντρικές τράπεζες, δεν θα επηρέαζε ουσιαστικά την καθημερινή ζωή.
Αντί για συνωμοσία, πρόκειται για ευθυγράμμιση συμφερόντων. Τα χρηματιστήρια, όπως το CME, εξαρτώνται από τη σταθερότητα της αγοράς. Σε περιόδους γεωπολιτικής πίεσης, το κεφάλαιο χρειάζεται διέξοδο. Αν υπάρχουν κινήσεις κεφαλαίων λόγω φόβου, είναι προτιμότερο αυτό το κεφάλαιο να κατευθύνεται στον χρυσό παρά στο πετρέλαιο, λόγω των λιγότερο σοβαρών μακροοικονομικών συνεπειών.
Η συνέργεια μοντέλων διαχείρισης κινδύνου, δεικτών μεταβλητότητας και η ανθρώπινη κατανόηση της επικίνδυνης αστάθειας, που οδηγούν σε αποφάσεις του CME, είναι δύσκολο να προσδιοριστεί. Ωστόσο, είναι λογικό οι θεσμικοί μηχανισμοί να τείνουν προς τη σταθερότητα του συστήματος.
Αυτή τη στιγμή, πωλείται χρυσός για να απορροφηθεί το σοκ του πετρελαίου. Από την άποψη της διατήρησης του συστήματος, θα ήταν ιδανικό το κεφάλαιο να διοχετεύεται στον χρυσό ως “βαλβίδα διαφυγής”, καθώς οι αγορές μπορούν να απορροφήσουν υψηλότερες τιμές χρυσού ευκολότερα από ένα χαοτικό σοκ πετρελαίου.
Το πρόβλημα, βέβαια, είναι ότι μπορεί να βιώσουμε ένα χαοτικό σοκ πετρελαίου ούτως ή άλλως. Καμία προσαρμογή των απαιτήσεων περιθωρίου δεν μπορεί να αντιμετωπίσει φυσικές ελλείψεις.
Τελικά, η παγκόσμια οικονομία δεν μπορεί να αντέξει μια παρατεταμένη περίοδο υψηλών τιμών ενέργειας χωρίς να βυθιστεί σε ύφεση, ή και χειρότερα. Και τα χρήματα που θα τυπωθούν για να αντιμετωπιστεί αυτή η ύφεση θα αποτελέσουν την πηγή του πραγματικού πληθωριστικού “βομβαρδισμού”.
