Η ικανότητα του εγκεφάλου μας να αλλάζει και να αναδομεί συνδέσεις, γνωστή ως νευροπλαστικότητα, μπορεί να ενισχυθεί σε οποιαδήποτε ηλικία, προσφέροντας προστασία από νευροεκφυλιστικές παθήσεις όπως η νόσος Alzheimer. Αυτό τονίζει ο Δρ. Majid Fotuhi, νευρολόγος και καθηγητής στο Johns Hopkins University, ο οποίος ειδικεύεται στη νευροπλαστικότητα και την πρόληψη της άνοιας, και είναι συγγραφέας του βιβλίου “The Invincible Brain”.
Σύμφωνα με τον Δρ. Fotuhi, περιοχές του εγκεφάλου όπως ο φλοιός και ο ιππόκαμπος, που είναι υπεύθυνες για γνωστικές λειτουργίες όπως η ανάγνωση, η γραφή, η επίλυση προβλημάτων, η μάθηση και η μνήμη, παρουσιάζουν αξιοσημείωτη ευπλαστικότητα. Αυτές οι δομές επηρεάζονται από περιβαλλοντικούς παράγοντες, πολιτισμικές εμπειρίες, διατροφή και την πνευματική “προπόνηση” που λαμβάνει ο εγκέφαλος. “Αν βρεθώ για λίγα χρόνια στο τροπικό δάσος του Αμαζονίου, θα πρέπει να μάθω να κυνηγώ, να επιβιώνω και να ακούω τα σήματα της ζούγκλας. Τμήματα του εγκεφάλου μου θα αναπτυχθούν και άλλα θα συρρικνωθούν για να προσαρμοστούν σε αυτό το περιβάλλον. Οι εγκέφαλοι των ανθρώπων σήμερα διαφέρουν σημαντικά από εκείνους των ανθρώπων πριν από 200 χρόνια, επειδή οι προκλήσεις ήταν διαφορετικές”, εξηγεί.
Ο ειδικός εκφράζει αισιοδοξία για τον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης (AI) στην πνευματική υγεία, τονίζοντας ότι η χρήση της για την επεξεργασία μεγάλου όγκου πληροφοριών μπορεί να αποτελέσει πρόκληση για τον εγκέφαλο, ο οποίος καλείται να διακρίνει την αλήθεια, την ψευδή πληροφορία και τη σχετικότητα. Αν και δεν χρειάζεται πλέον να πληκτρολογούμε τα email ή να κάνουμε μαθηματικά στο μυαλό μας, η ποσότητα των διαθέσιμων πληροφοριών είναι πολύ μεγαλύτερη σε σχέση με 50 χρόνια πριν.
Ο Δρ. Fotuhi συστήνει καθημερινή “γυμναστική” του εγκεφάλου για 20-30 λεπτά. Αυτές οι ασκήσεις μπορούν να ενσωματωθούν στην καθημερινή ρουτίνα. Για παράδειγμα, η προσεκτική ανάγνωση άρθρων, η εμβάθυνση σε λεπτομέρειες – όπως ποιος βομβάρδισε μια πόλη στη Μέση Ανατολή, ποιες οι επιπτώσεις – ενισχύουν την προσοχή και τη μνήμη. Προτείνει την απομνημόνευση τριών νέων ονομάτων καθημερινά, αριθμών τηλεφώνου, πιστωτικών καρτών, καθώς και την προσπάθεια να μην χρησιμοποιούμε συχνά GPS.
Επιπλέον, χόμπι όπως ο χορός, που απαιτεί αλληλεπίδραση, ακουστική επεξεργασία μουσικής και παρακολούθηση βημάτων, ή ακόμη και η εκμάθηση ενός αθλήματος όπως το γκολφ, γυμνάζουν πολλαπλά μέρη του εγκεφάλου ταυτόχρονα. “Η γενική μου σύσταση είναι να κάνετε πράγματα που απολαμβάνετε. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να προκαλέσετε τα διάφορα δίκτυα του εγκεφάλου σας. Δεν χρειάζεται να κάνετε μόνο σταυρόλεξα ή Sudoku”, επισημαίνει.
Σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη, ο Δρ. Fotuhi συνιστά να περιορίζουμε την εξάρτησή μας για “ασήμαντες” πληροφορίες ή για τη σύνταξη email. Αντί να αφήνουμε την AI να τα δημιουργεί, τονίζει την αξία της προσωπικής ενασχόλησης, της σύνταξης και της επεξεργασίας, με την AI να λειτουργεί ως εργαλείο ελέγχου ή κριτικής. “Πρέπει να προκαλείτε τον εγκέφαλό σας σε κάθε ευκαιρία. Μην γίνεστε τεμπέληδες και μην αφήνετε την AI να κάνει τα πάντα για εσάς, γιατί τότε γίνεστε τόσο εξαρτημένοι που δεν μπορείτε να λειτουργήσετε μόνοι σας. Η AI έχει αρνητικές και θετικές πτυχές – κάποιες πληροφορίες είναι πιο εύκολα διαθέσιμες, αλλά οι εγκέφαλοί μας προκαλούνται επίσης με πολύ περισσότερες πληροφορίες από ό,τι στο παρελθόν”, αναφέρει.
Ως πρώτη άσκηση, προκαλεί τον αναγνώστη να θυμηθεί τις δύο περιοχές του εγκεφάλου που αναφέρθηκαν και τις αντίστοιχες λειτουργίες τους.
