Με τις τιμές της βενζίνης και του ντίζελ να πλησιάζουν τα 2 ευρώ το λίτρο, η ελληνική κυβέρνηση αναμένει την έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την προσωρινή μείωση των Ειδικών Φόρων Κατανάλωσης (ΕΦΚ) στα καύσιμα. Στόχος είναι η στήριξη των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων που πλήττονται από τη νέα ενεργειακή κρίση.
Αν και αρχικά η κυβέρνηση απέρριπτε την παρέμβαση στους ΕΦΚ λόγω του υψηλού δημοσιονομικού κόστους, οι ραγδαίες εξελίξεις στον ενεργειακό τομέα επιβάλλουν την υιοθέτηση δραστικών μέτρων. Η πρόταση της Ελλάδας, η οποία θα παρουσιαστεί στη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ, περιλαμβάνει την εφαρμογή μιας «ρήτρας διαφυγής». Αυτή η ρήτρα θα επιτρέπει στις χώρες-μέλη να μειώνουν τους ΕΦΚ όταν οι διεθνείς τιμές παρουσιάζουν μεγάλη άνοδο, χωρίς το δημοσιονομικό κόστος να επηρεάζει τους στόχους για τα ελλείμματα και τα πλεονάσματα.
Ενδεικτικές των προθέσεων της κυβέρνησης είναι οι δηλώσεις του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, ο οποίος σε συνέντευξή του στο Bloomberg ανέφερε ότι «θα εξετάζαμε μειώσεις ειδικών φόρων μόνο αν αυτό αποτελούσε ευρωπαϊκή απόφαση». Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, δήλωσε ότι «επί της αρχής δεν είμαστε αρνητικοί στη μείωση του ΕΦΚ στα καύσιμα», τονίζοντας ότι «η Ευρώπη μπορεί να πάρει μια απόφαση για ρήτρα διαφυγής ώστε να μπορούν τα κράτη να πάρουν αποφάσεις ενδεχομένως και τη μείωση του ΕΦΚ».
Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, διευκρίνισε σε συνέντευξή του στο MEGA ότι «ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης είναι ένα παράδειγμα μέτρου το οποίο θα προκύψει στο πλαίσιο μιας ευρωπαϊκής και συντονισμένης προσπάθειας. Δηλαδή, αυτό είναι ένα μέτρο το οποίο χωρίς ευρωπαϊκές ευελιξίες, δεν θα μπορούσε να υλοποιηθεί». Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι «χωρίς ευρωπαϊκές ευελιξίες, όμως, μπορούμε να κάνουμε άλλα μέτρα. Όπως, π.χ., εκείνα τα οποία κάναμε το 2022, τα πιο στοχευμένα. Μέτρα όπως ένα fuel pass, το οποίο έρχεται να στηρίξει τους πιο ευάλωτους, εκείνους που το έχουν περισσότερο ανάγκη».
Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι ότι η μείωση του ΕΦΚ είναι εφικτή υπό δύο βασικές προϋποθέσεις: είτε μέσω αντικατάστασης των χαμένων εσόδων με εθνικά μέτρα (κάτι που θεωρείται ανέφικτο) είτε, κυρίως, μέσω μιας ευρωπαϊκής απόφασης που θα επιτρέπει μεγαλύτερη ευελιξία στους δημοσιονομικούς κανόνες. Οποιεσδήποτε αποφάσεις αναμένεται να είναι ισορροπημένες και να ισχύουν για περιορισμένο χρονικό διάστημα, ώστε να μην διαταραχθεί η δημοσιονομική σταθερότητα.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι ελάχιστοι συντελεστές για τους ΕΦΚ στα καύσιμα ορίζονται από την σχετική οδηγία για τη φορολόγηση των ενεργειακών προϊόντων. Η Ελλάδα, με ΕΦΚ 0,70 λεπτά το λίτρο στη βενζίνη και 0,41 λεπτά στο πετρέλαιο κίνησης, συγκαταλέγεται στις χώρες με υψηλή φορολόγηση, σε σύγκριση με άλλες χώρες όπως η Βουλγαρία, η οποία έχει τους χαμηλότερους συντελεστές. Συνολικά, οι φόροι (ΕΦΚ και ΦΠΑ) αποτελούν το 55% έως 65% της τελικής τιμής των καυσίμων στην Ελλάδα, επιβαρύνοντας το κόστος μετακίνησης και παραγωγής.
Επιπλέον, η επιβολή του ΦΠΑ (24%) επί των ΕΦΚ επιβαρύνει περαιτέρω την τελική τιμή. Για το 2026, το ελληνικό Δημόσιο προβλέπει έσοδα άνω του 1,7 δισ. ευρώ από τον ΦΠΑ επί των ΕΦΚ, με σημαντικό μέρος να προέρχεται από τα καύσιμα.
