Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα λαβυρινθώδες πλέγμα δυσμενών επιλογών στο Στενό του Ορμούζ, καθώς η στρατηγική απόσυρσης των ΗΠΑ από την περιοχή ελλοχεύει κινδύνους που, κατά ορισμένους, μπορούν να ξεπεράσουν ακόμη και την ήττα στο Βιετνάμ. Μετά από μια κοινή στρατιωτική επιχείρηση ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν, η οποία ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, η ναυσιπλοΐα μέσω του στενού, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου, έχει σχεδόν διακοπεί.
Η κατάσταση αυτή έχει προκαλέσει σοβαρές ανησυχίες. Ειδικοί προειδοποιούν ότι οποιαδήποτε ανακωχή ή απόσυρση των ΗΠΑ που παραχωρεί τον έλεγχο του στενού κινδυνεύει να πυροδοτήσει νέες κρίσεις, συμπεριλαμβανομένης μιας πιθανής κούρσας πυρηνικών εξοπλισμών μεταξύ των κρατών του Κόλπου. Από την άλλη πλευρά, η στρατιωτική κατάληψη του στενού απαιτεί τεράστιο κόστος και ρίσκα, συμπεριλαμβανομένης μιας στρατηγικής εισβολής που δεν συνεπάγεται την κατοχή ολόκληρης της χώρας. Ο Τραμπ, την 31η Μαρτίου, εξέφρασε την επιθυμία του να αποχωρήσουν οι ΗΠΑ από το Ιράν εντός δύο ή τριών εβδομάδων, λίγες ώρες αφότου κάλεσε τους συμμάχους να “βρουν μόνοι τους πετρέλαιο!”.
Η διατήρηση της παρούσας κατάστασης, όπου οι ΗΠΑ και το Ισραήλ βομβαρδίζουν ιρανικούς στόχους, ενώ το Ιράν επιβάλλει διόδια εκατομμυρίων δολαρίων για να επιτρέψει τη διέλευση επιλεγμένων πλοίων, μπορεί να οδηγήσει την παγκόσμια οικονομία σε ύφεση. “Αν αυτό συνεχιστεί για άλλο ένα δίμηνο, θα βρεθούμε σε παγκόσμια ύφεση. Δεν υπάρχει άλλη λύση”, δήλωσε ο Τζιμ Γουίκλουντ, αναλυτής πετρελαίου και διευθύνων σύμβουλος της PPHB energy investment firm, υποστηρίζοντας ότι οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο πιστωτικής κατάρρευσης και ιλιγγιώδους πληθωρισμού.
Ακόμη και μια μικρή άνοιγμα του στενού θα προσέφερε μόνο προσωρινή ανακούφιση. Οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου ενδέχεται να μειωθούν καθώς περισσότερη κίνηση θα διέρχεται από το στενό, αλλά θα παραμείνουν πολύ υψηλότερες από τον Φεβρουάριο, πριν την έναρξη του πολέμου, ιδίως αν το Ιράν συνεχίσει να επιβάλλει διόδιο 2 εκατομμυρίων δολαρίων ανά πλοίο. “Ολόκληρος ο κόσμος δεν θα ανεχτεί ένα μακροπρόθεσμο διόδιο”, επεσήμανε ο Γουίκλουντ, προσθέτοντας ότι “θα υπάρχει υψηλότερο ρίσκο, ακόμη και αν το στενό ανοίξει αύριο”.
Οι ΗΠΑ πρέπει είτε να αναλάβουν “δράση στο πεδίο” για να ελέγξουν το στενό, από όπου διέρχεται το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, του υγροποιημένου φυσικού αερίου και των πετροχημικών, είτε να επιδιώξουν κάποιας μορφής ειρήνη που δύσκολα θα διαρκέσει. “Ο Τραμπ πρέπει να κάνει κάτι, και μάλιστα σύντομα”, κατέληξε.
Ο Μπομπ ΜακΝάλι, πρώην σύμβουλος ενέργειας του Λευκού Οίκου επί προεδρίας Τζορτζ Ο.Ο. Μπους και ιδρυτής της Rapidan Energy Group, πήγε ένα βήμα παραπέρα, υποστηρίζοντας ότι μια αποχώρηση των ΗΠΑ χωρίς στρατιωτικό έλεγχο του στενού θα αποτελούσε “καταστροφικό πλήγμα για τα συμφέροντα εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ, που κατά την άποψή μου, θα ξεπερνούσε ακόμη και την ήττα μας στο Βιετνάμ”.
Μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, η μέση τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ ξεπέρασε τα 4,00 δολάρια το γαλόνι στις 31 Μαρτίου, για πρώτη φορά από το 2022. Στην Καλιφόρνια, το Όρεγκον και τη Χαβάη, οι τιμές ξεπέρασαν τα 5,00 δολάρια. Οι επιπτώσεις είναι ακόμη χειρότερες παγκοσμίως, με ελλείψεις ανεφοδιασμού να εντείνονται στην Ασία και την Ευρώπη να αρχίζει να αντιμετωπίζει διάσπαρτες ελλείψεις καυσίμων.
Στις 30 Μαρτίου, ο Τραμπ απείλησε με “ολοκληρωτική καταστροφή” της ιρανικής ενεργειακής και υδατικής υποδομής, εάν το στενό δεν ανοίξει, απειλή που θα μπορούσε να αποτελέσει έγκλημα πολέμου. Μια ημέρα αργότερα, επιτέθηκε στους συμμάχους των ΗΠΑ για την ανεπαρκή βοήθεια. “Θα πρέπει να μάθετε να πολεμάτε μόνοι σας, οι ΗΠΑ δεν θα είναι πια εκεί για να σας βοηθήσουν, ακριβώς όπως εσείς δεν ήσασταν εκεί για εμάς. Το Ιράν έχει ουσιαστικά αποδεκατιστεί. Το δύσκολο κομμάτι έχει τελειώσει. Βρείτε το δικό σας πετρέλαιο!”, έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
“Φεύγουμε γιατί δεν υπάρχει λόγος να το κάνουμε αυτό”, δήλωσε αργότερα ο Τραμπ σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο. “Θα φύγουμε πολύ σύντομα.”
Με το Πακιστάν και πλέον την Κίνα να αναλαμβάνουν ολοένα και περισσότερο ρόλο διαμεσολαβητή, προσέφεραν στις 31 Μαρτίου μια ειρηνευτική πρωτοβουλία πέντε σημείων, η οποία περιλάμβανε έκκληση για “επαναφορά της κανονικής διέλευσης από το στενό το συντομότερο δυνατόν”.
Ο επικεφαλής οικονομολόγος της Rystad Energy, Κλαούντιο Γκαλιμπέρτι, βλέπει μια ασταθή ειρήνη ως το πιθανότερο σενάριο τις επόμενες εβδομάδες. Άλλωστε, μόνο περίπου το 5% της συνήθους κυκλοφορίας διέρχεται από το στενό, κάτι που δεν είναι βιώσιμο. “Θα ήταν μια πολύ εύθραυστη ανακωχή. Είναι πολύ ασταθής”, είπε ο Γκαλιμπέρτι.
Εάν μια ανακωχή επιτρέπει μόνο στο 50% ή λιγότερο της κυκλοφορίας να επανέλθει, τότε “αυτό θα ήταν ένα σενάριο με πολύ υψηλό πληθωρισμό” για τον κόσμο, με τις τιμές του πετρελαίου να παραμένουν πιθανότατα πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, ανέφερε. Εάν ανοίξει σχεδόν πλήρως υπό καθεστώς διοδίων, τότε οι τιμές θα μειωθούν περαιτέρω, αλλά θα παραμείνουν σημαντικά υψηλότερες από τα επίπεδα του Φεβρουαρίου, πριν τον πόλεμο.
Αυτός είναι ο λόγος που οι ΜακΝάλι και Γουίκλουντ θεωρούν πιο πιθανή την ανάληψη δράσης από τις ΗΠΑ για να δουν την στρατιωτική εκστρατεία να ολοκληρώνεται. Πιστεύουν ότι ο Τραμπ είναι απογοητευμένος, αλλά προς το παρόν κυρίως ποζάρει. “Αυτό που πιστεύω ότι είναι πιθανό είναι να δούμε μια ένταση των συνδυασμένων επιχειρήσεων – αέρα, θάλασσας και ξηράς – για να μειωθεί η ικανότητα του Ιράν να απειλεί την κυκλοφορία στο Ορμούζ”, είπε ο ΜακΝάλι.
Οι εναλλακτικές λύσεις είναι πολύ χειρότερες, υποστήριξε ο ΜακΝάλι. “Οι αραβικές χώρες του Κόλπου και το Ισραήλ δεν θα αποδέχονταν τη μακροπρόθεσμη κυριαρχία του Ιράν στο Ορμούζ. Νομίζω ότι θα καθιστούσε μια άλλη σύγκρουση θέμα χρόνου. Και είναι μια σύγκρουση στην οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες πιθανότατα θα παρασυρθούν ξανά”, δήλωσε ο ΜακΝάλι. “Δεν νομίζω ότι είναι ένα βιώσιμο σενάριο όπου απλώς φεύγουμε και λέμε, ‘Ελάτε, κάντε τις συμφωνίες σας με το Ιράν. Αυτοί είναι πλέον ο φύλακας των διοδίων. Καλή τύχη.'”
Η γεωπολιτική προηγούμενη κατάσταση θα αποδεικνυόταν επίσης τρομερή, υποστήριξε ο ΜακΝάλι, ακυρώνοντας ουσιαστικά το “Reagan Corollary” στο “Carter Doctrine”. Η “Carter Doctrine” του 1980 δήλωνε ότι οι ΗΠΑ θα επενέβαιναν στρατιωτικά για να προστατεύσουν τα συμφέροντά τους στη Μέση Ανατολή από εξωτερικές δυνάμεις, ως απάντηση στην εισβολή της Σοβιετικής Ένωσης στο Αφγανιστάν. Το “Reagan Corollary” του 1981, που τέθηκε σε ισχύ κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ, επέκτεινε το δόγμα, αλλά και δεσμεύτηκε να διασφαλίσει την εσωτερική σταθερότητα στη Μέση Ανατολή, ιδίως στη Σαουδική Αραβία. “Θα ακυρώναμε το Reagan Corollary στο Carter Doctrine, και τελικά, ίσως και το δόγμα αυτό καθαυτό”, δήλωσε. “Πιστεύω ότι τελικά μια Κίνα ή μια Ρωσία θα ήθελε να εισέλθει εκεί.”
