Η χρονιά του 2025 σήμανε μια περίοδο ραγδαίας ανάπτυξης και παγκόσμιας υιοθέτησης για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ωστόσο, ο πόλεμος στο Ιράν φαίνεται να προσδίδει νέα γεωπολιτική ώθηση σε αυτή την τάση. Σύμφωνα με έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (IRENA), πέρυσι, το 85,6% της νέας δυναμικότητας ενέργειας που εγκαταστάθηκε παγκοσμίως προερχόταν από ανανεώσιμες πηγές. Σήμερα, οι ανανεώσιμες πηγές αποτελούν το 49,4% της παγκόσμιας ενεργειακής δυναμικότητας, σημειώνοντας νέο ρεκόρ.
Αυτή η πρωτοφανής ανάπτυξη οφείλεται κυρίως στην κατακόρυφη πτώση του κόστους των φωτοβολταϊκών πάνελ και των ανεμογεννητριών. Το χαμηλό κόστος καθιστά τις νέες ανανεώσιμες ενεργειακές πηγές φθηνότερες από τις εναλλακτικές λύσεις που βασίζονται στα ορυκτά καύσιμα, όπως δείχνει ανάλυση του ΟΗΕ.
Εκτός από τα οικονομικά κίνητρα, η πρόσφατη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή ανέδειξε την ευάλωτη φύση της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου, ειδικά όσον αφορά τα στρατηγικά σημεία διόδου, όπως τα Στενά του Ορμούζ. Ο αποκλεισμός των στενών από το Ιράν για τον τελευταίο μήνα έχει αποκόψει περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου από τις διεθνείς αγορές. Αυτό λειτουργεί ως στρατηγικό πλεονέκτημα για το Ιράν, αλλά υπενθυμίζει στον υπόλοιπο κόσμο τον κίνδυνο της εξάρτησης από πηγές ενέργειας που παράγονται σε λίγες μόνο χώρες.
“Ένα πιο αποκεντρωμένο ενεργειακό σύστημα, με αυξανόμενο μερίδιο ανανεώσιμων πηγών και περισσότερους παίκτες στην αγορά, είναι δομικά πιο ανθεκτικό”, δήλωσε ο Francesco La Camera, Γενικός Διευθυντής της IRENA. “Οι χώρες που επενδύουν στην ενεργειακή μετάβαση αντιμετωπίζουν την κρίση με λιγότερες οικονομικές ζημιές, ενισχύοντας την ενεργειακή ασφάλεια, την ανθεκτικότητα και την ανταγωνιστικότητα.”
Μια ασφαλέστερη πηγή
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα υπέρ των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας τα τελευταία χρόνια είναι ότι, σε αντίθεση με τα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου που είναι συγκεντρωμένα σε συγκεκριμένες περιοχές, ο άνεμος και το ηλιακό φως είναι παγκόσμια διαθέσιμα. Η μείωση του κόστους των ανανεώσιμων πηγών, σε συνδυασμό με την πανταχού παρουσία των πηγών ενέργειάς τους, σημαίνει ότι μόνο η ηλιακή και η αιολική ενέργεια θα μπορούσαν να καλύψουν την ενεργειακή ζήτηση ολόκληρου του πλανήτη 100 φορές, σύμφωνα με ανάλυση του 2021 από την Carbon Tracker.
Αυτές οι ευκαιρίες είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τις φτωχότερες χώρες που σήμερα εισάγουν ορυκτά καύσιμα για να καλύψουν τις ενεργειακές τους ανάγκες. Για παράδειγμα, η Αφρική διαθέτει το 39% του παγκόσμιου δυναμικού των ανανεώσιμων πηγών, χάρη στις τεράστιες ηλιακές και αιολικές δυνατότητες της ηπείρου.
Η τρέχουσα κρίση στην προμήθεια έχει γίνει αισθητή κυρίως στην Ασία, η οποία δέχεται σχεδόν το 90% του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που διέρχεται κανονικά από τα Στενά του Ορμούζ. Αντιμέτωπες με ελλείψεις καυσίμων, κυβερνήσεις από το Μπαγκλαντές έως το Βιετνάμ έχουν ζητήσει αυστηρότερα μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας, όπως τηλεργασία και περιορισμό της χρήσης κλιματιστικών.
Αυτές είναι επίσης χώρες που έχουν ήδη δει ραγδαία αύξηση της ηλεκτροδότησης από την έναρξη του πολέμου. Το ενδιαφέρον για ηλεκτρικά αυτοκίνητα και μοτοσικλέτες έχει εκτοξευθεί, ιδίως στη Νοτιοανατολική Ασία, και ορισμένες χώρες έχουν ακόμη και αρχίσει να επανεξετάζουν τα σχέδια πυρηνικής τους ενέργειας μετά τη σύγκρουση. Ευρωπαίοι πολίτες έχουν επίσης σπεύσει να εγκαταστήσουν περισσότερα φωτοβολταϊκά, αντλίες θερμότητας και ηλεκτρικά οχήματα τον τελευταίο μήνα.
Δέσμευση της ζήτησης
Ωστόσο, η αιολική και η ηλιακή ενέργεια εξακολουθούν να επηρεάζονται από τις καιρικές συνθήκες, με τη δυναμικότητα να είναι ασθενέστερη όταν ο ήλιος δύει ή ο άνεμος σταματά. Παρόλο που η τεχνολογία μπαταριών βελτιώνεται ραγδαία, οι χώρες με μεγάλο ποσοστό ανανεώσιμων πηγών στο ενεργειακό τους μείγμα ενδέχεται να επιβαρυνθούν με υψηλό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας. Στην Ισπανία, για παράδειγμα, όπου η ηλιακή, η αιολική και η υδροηλεκτρική ενέργεια υπερτερούν έναντι άλλων ευρωπαϊκών χωρών, το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας παραμένει σχετικά χαμηλό. Ωστόσο, ειδικοί επισημαίνουν ότι οι τιμές θα μπορούσαν να αυξηθούν το καλοκαίρι, όταν η δυναμικότητα των υδροηλεκτρικών θα μειωθεί και θα χρειαστεί να αντικατασταθεί από περισσότερο φυσικό αέριο.
Η αξιοπιστία των ανανεώσιμων πηγών περιορίζεται επίσης από τις εφοδιαστικές τους αλυσίδες. Τα κρίσιμα εξαρτήματα που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή φωτοβολταϊκών και τεχνολογίας μπαταριών έχουν τα δικά τους σημεία συμφόρησης. Η Κίνα είναι ένας από τους μεγαλύτερους παίκτες στην παραγωγή καθαρής ενέργειας, και αν επιλέξει να δώσει προτεραιότητα στην εγχώρια αγορά της ή να χρησιμοποιήσει τη θέση της σε εμπορικές διαπραγματεύσεις, η αγορά των ανανεώσιμων πηγών μπορεί να υποφέρει. Τον τρέχοντα μήνα, η χώρα κατήργησε κίνητρα εξαγωγών που αφορούσαν φωτοβολταϊκά πάνελ, μια κίνηση που αναμένεται ήδη να αυξήσει το κόστος για την υποδομή ηλιακής ενέργειας στο εξωτερικό.
Παρά ταύτα, η κρίση στη Μέση Ανατολή ωθεί τις κυβερνήσεις προς την ίδια κατεύθυνση που σηματοδοτούν οι αγορές εδώ και χρόνια, και οι ειδικοί ενέργειας ήδη προβλέπουν αύξηση των ανανεώσιμων πηγών, καθώς οι χώρες εξετάζουν τις εναλλακτικές τους.
«Περιμένω ότι μια από τις απαντήσεις σε αυτή την κρίση θα είναι η επιτάχυνση των ανανεώσιμων πηγών. Όχι μόνο επειδή συμβάλλουν στη μείωση των εκπομπών, αλλά και επειδή είναι μια εγχώρια πηγή ενέργειας», δήλωσε ο Fatih Birol, εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, σε ομιλία του την περασμένη εβδομάδα.
