Η αμερικανική καταναλωτική εμπιστοσύνη έχει φτάσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία του δείκτη University of Michigan για τον Απρίλιο του 2026. Ο δείκτης έπεσε στο 47,6, σημειώνοντας πτώση 10,7% σε σχέση με τον Μάρτιο και αποτελώντας το χαμηλότερο σημείο στην 74χρονη ιστορία της έρευνας. Το προηγούμενο αρνητικό ρεκόρ, 50, είχε σημειωθεί τον Ιούνιο του 2022, κατά την περίοδο της μετα-πανδημικής κρίσης πληθωρισμού επί προεδρίας Biden, όταν οι τιμές των καυσίμων και των τροφίμων επιβάρυναν τα νοικοκυριά. Τρεις από τις χαμηλότερες μετρήσεις καταναλωτικής εμπιστοσύνης έχουν σημειωθεί μέσα στους τελευταίους εννέα μήνες της δεύτερης θητείας του Trump.
Αυτό το γεγονός αποκτά πολιτική βαρύτητα. Το χαμηλό σημείο του Ιουνίου 2022 αποτέλεσε κεντρικό επιχείρημα των Ρεπουμπλικάνων στις ενδιάμεσες εκλογές του 2022 και καθ’ όλη τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας του 2024, ως απόδειξη αποτυχίας της οικονομικής διαχείρισης του Biden. Τώρα, με τον Trump να κατέχει ένα μετρήσιμα χειρότερο ρεκόρ, οι ρόλοι έχουν αντιστραφεί. Και οι αιτίες, σύμφωνα με τους οικονομολόγους, είναι διαφορετικές ως προς τη φύση τους, όχι μόνο ως προς το μέγεθος.
Ένας πόλεμος σε εθνικό επίπεδο
Η άμεση αιτία της κατάρρευσης του Απριλίου είναι ο πόλεμος στο Ιράν. Η διευθύντρια της έρευνας, Joanne Hsu, σημείωσε ότι η απαισιοδοξία αυξάνεται από την έναρξη της σύγκρουσης, με όλες τις δημογραφικές ομάδες ηλικίας, εισοδήματος και πολιτικού κόμματος να σημειώνουν πτώση αυτόν τον μήνα – μια ευρεία διάβρωση που σηματοδοτεί ότι το άγχος δεν είναι κομματικό. Οι προσδοκίες για τις επιχειρηματικές συνθήκες σε ένα έτος έπεσαν περίπου 20% και βρίσκονται 6% κάτω από το επίπεδο του προηγούμενου έτους. Οι αξιολογήσεις των προσωπικών οικονομικών μειώθηκαν κατά περίπου 11%, με τους καταναλωτές να αναφέρουν ως κύριες ανησυχίες την αύξηση των τιμών και την αποδυνάμωση της αξίας των περιουσιακών στοιχείων.
Κρίσιμα, το 98% των συνεντεύξεων στην έρευνα του Απριλίου ολοκληρώθηκε πριν από την ανακοίνωση προσωρινής κατάπαυσης του πυρός στις 7 Απριλίου, πράγμα που σημαίνει ότι τα δεδομένα αποτυπώνουν την κορύφωση του πανικού του πολέμου – και ενδέχεται να ανακάμψουν εν μέρει στην τελική μέτρηση του Μαΐου. “Οι οικονομικές προσδοκίες πιθανότατα θα βελτιωθούν μόλις οι καταναλωτές αισθανθούν βεβαιότητα ότι οι διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα που προκλήθηκαν από τη σύγκρουση στο Ιράν έχουν επιλυθεί και ότι οι τιμές του πετρελαίου έχουν σταθεροποιηθεί”, δήλωσε η Hsu.
Ωστόσο, ο πόλεμος επιδεινώνει πιέσεις που ήδη συσσωρεύονταν. Η Υπηρεσία Εργασιακής Στατιστικής δημοσίευσε τα δεδομένα τιμών του Μαρτίου την ίδια ημέρα με την έρευνα εμπιστοσύνης, δείχνοντας αύξηση 0,9% τον μήνα στον δείκτη τιμών καταναλωτή – ετήσιος ρυθμός σχεδόν 11% – με τις τιμές της ενέργειας να αποτελούν τον κύριο παράγοντα. Οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό σε ένα έτος αυξήθηκαν από 3,8% τον Μάρτιο σε 4,8% τον Απρίλιο, τη μεγαλύτερη μηνιαία αύξηση από τον Απρίλιο του 2025. Οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό σε πέντε έτη αυξήθηκαν στο 3,4%, το υψηλότερο επίπεδο από τον Νοέμβριο του 2025.
Μια οικεία αίσθηση, άγνωστες αιτίες
Το χαμηλό σημείο του Biden το 2022 ήταν κατά κύριο λόγο ένα θέμα πληθωρισμού – η Fed καθυστερούσε, οι αλυσίδες εφοδιασμού ήταν ακόμη μπερδεμένες από τον COVID, και οι τιμές της ενέργειας αυξήθηκαν μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Η τρέχουσα κατάρρευση είναι πιο σύνθετη. Η αβεβαιότητα σχετικά με τους δασμούς, η σύγκρουση στο Ιράν, οι αυξανόμενες τιμές ενέργειας και μια αγορά αποθεμάτων που έχει κλονίσει τους συνταξιοδοτικούς λογαριασμούς συγκλίνουν, πλήττοντας τους καταναλωτές από πολλαπλές κατευθύνσεις.
Κατά τη διάρκεια της χειρότερης περιόδου του Biden, η εμπιστοσύνη τελικά ανέκαμψε καθώς ο πληθωρισμός μειώθηκε και οι αυξήσεις επιτοκίων της Fed άρχισαν να αποδίδουν. Ο δρόμος της επιστροφής αυτή τη φορά είναι λιγότερο σαφής. Σε αντίθεση με τις διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα της μετα-πανδημικής εποχής, η γεωπολιτική σύγκρουση σε μια κρίσιμη πετρελαιοπαραγωγική περιοχή είναι δυσκολότερο να επιλυθεί με νομισματική πολιτική. Και σε αντίθεση με την παύση δασμών – η οποία ανύψωσε για λίγο τις αγορές στα μέσα Απριλίου – ένας πόλεμος δεν αντιδρά σε ένα δελτίο τύπου του Λευκού Οίκου.
Τι σημαίνει αυτό για τις δαπάνες
Η καταναλωτική εμπιστοσύνη είναι ένας προηγμένος δείκτης: όταν οι Αμερικανοί αισθάνονται τόσο άσχημα, τείνουν να μειώνουν τις διακριτικές δαπάνες, να αναβάλλουν μεγάλες αγορές και να δίνουν προτεραιότητα στην οικονομική προφύλαξη έναντι της κατανάλωσης. Οι συνθήκες αγοράς για ανθεκτικά αγαθά και οχήματα επιδεινώθηκαν απότομα τον Απρίλιο, και πάλι λόγω των υψηλών τιμών. Εάν η προκαταρκτική μέτρηση του Απριλίου παραμείνει ή επιδεινωθεί στα τελικά δεδομένα, οι οικονομολόγοι λένε ότι ο κίνδυνος μιας ύφεσης από την πλευρά της ζήτησης – πέραν όποιου σοκ προσφοράς επιφέρει η σύγκρουση στο Ιράν – γίνεται δυσκολότερο να αγνοηθεί.
Παρόλα αυτά, αξίζει να θέσουμε ένα ερώτημα που τίθεται πολύ σπάνια: Πόσο καλά μετράει τελικά η καταναλωτική εμπιστοσύνη την οικονομική πραγματικότητα; Η ειλικρινής απάντηση είναι: όχι πολύ.
Η έρευνα του University of Michigan ρωτά τους ανθρώπους πώς νιώθουν για την οικονομία – όχι τι κάνουν σε αυτήν. Και για τουλάχιστον μια δεκαετία, οι οικονομολόγοι έχουν καταγράψει μια διευρυνόμενη και βαθιά ανησυχητική απόκλιση μεταξύ αυτών των δύο. Από περίπου το 2021, η καταναλωτική εμπιστοσύνη έχει διαρκώς υποαποδώσει σε σχέση με αυτό που θα προέβλεπαν τα υποκείμενα δεδομένα. Η ανεργία έχει παραμείνει κοντά σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Το διάμεσο εισόδημα νοικοκυριού, προσαρμοσμένο στον πληθωρισμό, έχει αυξηθεί. Το ποσοστό των αμερικανικών οικογενειών στην ανώτερη μεσαία τάξη έχει τριπλασιαστεί από το 1979, σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση του American Enterprise Institute. Με σχεδόν κάθε παραδοσιακό μέτρο, η οικονομία έχει αποδώσει καλύτερα από ό,τι υποδηλώνει η εμπιστοσύνη – και οι οικονομολόγοι αγωνίζονται να εξηγήσουν το χάσμα από τότε.
Μέρος της εξήγησης είναι το περιβάλλον των μέσων ενημέρωσης. Ένα σημαντικό σώμα ερευνών έχει διαπιστώσει ότι οι οικονομικές αντιλήψεις των Αμερικανών διαμορφώνονται όλο και περισσότερο όχι από τις δικές τους οικονομικές συνθήκες, αλλά από την κατανάλωση ειδήσεων και μέσων κοινωνικής δικτύωσης – και τα δύο έχουν ισχυρά κίνητρα να ενισχύουν τον συναγερμό. Ο αλγόριθμος δεν σας δείχνει ότι η ανεργία είναι 4,4%. Σας δείχνει το εργοστάσιο που έκλεισε, την οικογένεια που έχασε το σπίτι της και τον αναλυτή που προβλέπει ύφεση. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε οικονομική καταστροφολογία – ανεξάρτητα από το αν συμβαίνει πράγματι καταστροφή – υποβαθμίζει μηχανικά την εμπιστοσύνη.
Ένα άλλο σημείο δεδομένων που αξίζει να θυμόμαστε: η καταναλωτική εμπιστοσύνη έφτασε σε ένα ιστορικό υψηλό 112 τον Ιανουάριο του 2000 – έξι μήνες πριν από το σκάσιμο της φούσκας dot-com και πριν η οικονομία αρχίσει να χάνει θέσεις εργασίας.
Αλλά το ρεκόρ είναι πλέον επίσημο. Το αν σηματοδοτεί έναν πάτο ή την αρχή κάτι χειρότερου μπορεί να εξαρτηθεί από το πόσο γρήγορα θα σωπάσουν τα όπλα.
