Μετά τη δημοσιοποίηση στοιχείων από το Υπουργείο Εμπορίου στις 10 Απριλίου, που έδειξαν αύξηση 3,3% στον δείκτη τιμών καταναλωτή (CPI) τον Μάρτιο σε ετήσια βάση, πολλοί αναλυτές της Wall Street, στρατηγιστές αγορών και οικονομολόγοι εξέφρασαν την άποψη ότι η κύρια αιτία είναι η άνοδος των τιμών του πετρελαίου, η οποία πυροδοτήθηκε από το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ από το Ιράν. Οι ειδικοί αυτοί υποστηρίζουν ότι όσο οι τιμές της βενζίνης και άλλων παραγώγων του πετρελαίου παραμένουν υψηλές, ο πληθωρισμός θα εξακολουθήσει να κινείται πάνω από τον στόχο της Federal Reserve (Fed) για 2%, και αναμένουν μια απότομη πτώση της καμπύλης του πληθωρισμού μόλις επιλυθεί η κρίση.
Ωστόσο, ένας αμφιλεγόμενος οικονομολόγος υποστηρίζει ότι αυτοί οι καταξιωμένοι σχολιαστές παρεξηγούν την πραγματική αιτία του προβλήματος. Ο Steve Hanke, βετεράνος «ριζοσπαστικός μοναχιστής» και καθηγητής εφαρμοσμένης οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins, με το προσωνύμιο «Money Doctor», δηλώνει ότι, παρόλο που οι τιμές ανεβαίνουν ταυτόχρονα με την άνοδο του πετρελαίου, η σύνδεση αυτή είναι παραπλανητική. «Όλοι γράφουν για το πώς οι τιμές του πετρελαίου προκαλούν τον πληθωρισμό. Μόνο έτσι φαίνεται. Τα δύο είναι συσχετισμένα, αλλά το ένα δεν προκαλεί το άλλο καθόλου», δηλώνει ο Hanke. Επισημαίνει ότι, ενώ η Wall Street θεώρησε την νέα τιμή του 3,3% ως έκπληξη και αποτέλεσμα του πολέμου, ο ίδιος δεν εξεπλάγη, καθώς ο τριμηνιαίος ετήσιος ρυθμός τον Φεβρουάριο ήταν επίσης 3,3%. «Ο πληθωρισμός επιταχυνόταν πριν από τον πόλεμο, και θα συνεχίσει να επιταχύνεται και μετά το τέλος του πολέμου και την πτώση των τιμών του πετρελαίου», δήλωσε ο Hanke στο Fortune. «Έχει φτάσει στο σημείο όπου το κακό έχει ξεφύγει από τον έλεγχο και δεν θα μπει πίσω στην κανάτα σύντομα».
Ο Hanke υποστηρίζει ότι η αύξηση της προσφοράς χρήματος, και όχι τα σοκ των τιμών όπως αυτό που παρατηρείται αυτή τη στιγμή, καθορίζει τη συνολική πορεία του επιπέδου τιμών. «Αν η βενζίνη και άλλα προϊόντα πετρελαίου γίνονται πιο ακριβά, οι άνθρωποι έχουν λιγότερα χρήματα να ξοδέψουν για ενοίκια, εστιατόρια και οτιδήποτε άλλο», λέει. «Οι διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα αλλάζουν μόνο τις σχετικές τιμές, δεν έχουν κανένα αντίκτυπο στον συνολικό πληθωρισμό». Ο ίδιος αποδίδει την πραγματική αιτία στην έκρηξη της προσφοράς χρήματος. Αυτό ακριβώς προβλέπει η μοναχιστική θεωρία. «Οι εμπορικές τράπεζες δημιουργούν το 80% του νέου χρήματος», λέει ο Hanke. «Η Fed δημιουργεί μόνο το υπόλοιπο 20%. Η μεγάλη αύξηση αυτής της τραπεζικής πίστωσης ωθεί τις τιμές προς τα πάνω». Προσθέτει ότι η αύξηση της προσφοράς χρήματος μεταφράζεται σε υψηλότερες τιμές μόνο μετά από σημαντική καθυστέρηση. Η νομισματική απογείωση συνέβη πριν από δύο χρόνια, και προειδοποιεί για τις συνέπειές της από τότε.
Επισημαίνει ότι η Fed ήταν καθ’ οδόν για να νικήσει τον πληθωρισμό το 2023, όταν η εμπορική πίστωση που δημιουργήθηκε από τις τράπεζες ήταν αρνητική. Ωστόσο, η τάση αυτή αντιστράφηκε τον επόμενο χρόνο, εισήλθε σε θετικό έδαφος τον Μάρτιο του 2024, και στη συνέχεια έφτασε με ρυθμό 6,6% τον Φεβρουάριο. «Αυτή είναι μια τεράστια αύξηση, και ο τρέχων ρυθμός είναι υψηλότερος από τον χρυσό κανόνα για την επίτευξη πληθωρισμού 2%», λέει ο Hanke. Και πάλι, η τραπεζική δανειοδότηση αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης της προσφοράς χρήματος. «Οι τράπεζες άνοιξαν τη δανειοδότηση ως απάντηση στο σήμα της Διοίκησης ότι θα χαλαρώσει τους κανονισμούς και τις απαιτήσεις αποθεματικών, μεταξύ άλλων», προσθέτει.
Η Ιαπωνία της δεκαετίας του 1970 αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα του πώς η χαλαρή νομισματική πολιτική, και όχι η κρίση πετρελαίου, πυροδότησε τον πληθωρισμό.
Ο Hanke υποστηρίζει ότι η τεράστια αύξηση των τιμών στις ΗΠΑ κατά τη δεκαετία του 1970 προέκυψε επίσης από νομισματική υπερβολή, κατά τη διάρκεια της χειρότερης πετρελαϊκής κρίσης στη σύγχρονη ιστορία. Για παράδειγμα, επισημαίνει ότι πριν από το δεύτερο κύμα της κρίσης το 1979 και 1980, η προσφορά χρήματος αυξανόταν με ιλιγγιώδη ρυθμό 11,2% σε περίοδο πριν από την κρίση, διπλάσιο από το επίπεδο που ήταν συμβατό με πληθωρισμό 2%, οδηγώντας σε πληθωρισμό 13,2%. Εάν η αύξηση ήταν μετριοπαθής, υποστηρίζει, η εκρηκτική αύξηση των τιμών δεν θα είχε συμβεί.
Ως απόδειξη, ο Hanke παραθέτει την εμπειρία της Ιαπωνίας την ίδια περίοδο, μισό αιώνα πριν. Το 1974, ο πρώτος πετρελαϊκός κατακλυσμός που πυροδοτήθηκε από τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ αποδόθηκε σχεδόν καθολικά στην αύξηση του πληθωρισμού από 4,9% σε 23,2%. Ωστόσο, ο Hanke ισχυρίζεται ότι οι σπόροι είχαν φυτευτεί στα μέσα του 1971, όταν η Τράπεζα της Ιαπωνίας αύξησε την προσφορά χρήματος κατά 25,2%. Τα στοιχεία υποστηρίζουν την άποψή του. Τον Ιούλιο του 1974, η Τράπεζα της Ιαπωνίας άλλαξε πορεία, μειώνοντας στο μισό τον ρυθμό αύξησης του χρήματος. Μέχρι το 1978, ο πληθωρισμός είχε μειωθεί στο 4,2%. Εκείνη τη χρονιά, η επανάσταση στο Ιράν έστειλε ξανά τις τιμές του πετρελαίου στα ύψη. Όμως, η μετριοπάθεια της Τράπεζας της Ιαπωνίας – σε αντίθεση με το σενάριο στις ΗΠΑ – κράτησε τις τιμές υπό έλεγχο. Ο πληθωρισμός, παρά το σοκ, μειώθηκε στο 3,7%. «Η πετρελαϊκή κρίση συνέβη και ο πληθωρισμός έπεσε κάτω από το επίπεδο που ήταν πριν το σοκ λόγω της αυστηρής πολιτικής», λέει ο Hanke.
Ο Hanke χαρακτηρίζει το παράδειγμα της Ιαπωνίας «φυσικό πείραμα, και τέτοια είναι δύσκολο να βρεθούν στην οικονομία». Θρηνεί που οι ΗΠΑ δεν έλαβαν υπόψη αυτό το μάθημα, ούτε τις συνέπειες των δικών τους υπερβολών από την τελευταία πετρελαϊκή κρίση. Η διατήρηση της προσφοράς χρήματος σε υψηλά επίπεδα θα επιβαρύνει τους Αμερικανούς με πληθωρισμό, ανεξάρτητα από το τι συμβαίνει στον Περσικό Κόλπο. Η πετρελαϊκή κρίση θα τερματιστεί με τον πόλεμο, αλλά η περιπέτεια του πληθωρισμού έχει μέλλον.
