Η Ιαπωνία βιώνει ξανά ένα φαινόμενο πανικού αγορών, καθώς οι καταναλωτές συσσωρεύουν χαρτί υγείας. Αυτό συμβαίνει παρά την απουσία άμεσης σύνδεσης του προϊόντος με τις αναταραχές στις αγορές πετρελαίου, που προκαλούνται από τη σύγκρουση ΗΠΑ-Ισραήλ-Ιράν. Η ιαπωνική κυβέρνηση έχει απευθύνει έκκληση στους πολίτες να σταματήσουν τις μαζικές αγορές, ωστόσο, αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης απεικονίζουν άδεια ράφια.
Το φαινόμενο του πανικού αγορών, όπου οι άνθρωποι αγοράζουν μαζικά αγαθά άσχετα με την κρίση, παρομοιάζεται με ένα τραπεζικό bank run. Η αρχή του συμβαίνει συχνά με αφορμή μία μεμονωμένη, ανησυχητική πληροφορία, η οποία στη συνέχεια διαδίδεται ταχύτατα. Στην εποχή της τεχνολογίας, μια ανάρτηση στα social media μπορεί να πυροδοτήσει μαζικές αγορές, οδηγώντας σε έλλειψη αγαθών.
Αυτό το φαινόμενο θυμίζει έντονα την περίοδο της πανδημίας COVID-19. Στις 12 Μαρτίου 2020, οι πωλήσεις χαρτιού υγείας στην Αμερική εκτοξεύτηκαν κατά 734% σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά, καθιστώντας το το κορυφαίο προϊόν πώλησης στα σούπερ μάρκετ παγκοσμίως εκείνη την ημέρα. Μέχρι το τέλος της «μεγάλης φοβίας» του 2020, το 70% των σούπερ μάρκετ παγκοσμίως είχαν ξεμείνει από χαρτί υγείας τουλάχιστον μία φορά, ένα ρεκόρ. Η έλλειψη ήταν τόσο σοβαρή που οδήγησε σε αύξηση των πωλήσεων bidet και στην υιοθέτησή τους από πολλές νοικοκυρές. Ωστόσο, έρευνες μετά το επεισόδιο αποκάλυψαν ότι δεν υπήρχε πραγματική διαταραχή στην εφοδιαστική αλυσίδα του χαρτιού υγείας. Η παραγωγή και η διανομή ήταν σταθερές. Η έλλειψη ήταν, ουσιαστικά, δημιούργημα πανικού και υπερβολικής προβολής.
Τώρα, ο πανικός αγορών έχει επιστρέψει, αυτή τη φορά στην Ιαπωνία, και σε ορισμένες πτυχές, το φαινόμενο αυτό είναι ακόμη λιγότερο λογικό. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, οι εφοδιαστικές αλυσίδες σε όλους τους τομείς δέχονταν πιέσεις, καθιστώντας την ανάγκη αποθήκευσης κατανοητή. Σήμερα, οι διαταραχές συνδέονται με την περιορισμένη προσφορά πετρελαίου λόγω της σύγκρουσης στο Ιράν, με ελάχιστη σχέση με τα συσκευασμένα καταναλωτικά αγαθά. Ωστόσο, η Ιαπωνία έχει τη δική της μακρά ιστορία με κρίσεις χαρτιού υγείας, η οποία ακολουθεί τη δική της λογική.
Η πρωτότυπη κρίση χαρτιού υγείας στην Ιαπωνία συνέβη το 1973, επίσης εξαιτίας της αναταραχής στη Μέση Ανατολή και του πετρελαίου. Όλα ξεκίνησαν όταν ο Yasuhiro Nakasone, τότε υπουργός Διεθνούς Εμπορίου και Βιομηχανίας, κάλεσε το κοινό να εξοικονομήσει χαρτικά προϊόντα. Η ανακοίνωση αυτή, που στόχευε στην προώθηση της λιτότητας, προκάλεσε φήμες ότι οι προμήθειες χαρτιού εξαντλούνταν. Ως αποτέλεσμα, οι Ιάπωνες καταναλωτές, ιδιαίτερα οι γυναίκες που διαχειρίζονταν τα οικιακά οικονομικά, άρχισαν να αγοράζουν τεράστιες ποσότητες χαρτιού υγείας. Ακαδημαϊκοί έχουν περιγράψει αυτόν τον πανικό ως αντίδραση στην αυξανόμενη αστάθεια της μεσαίας τάξης, έναν φόβο ότι τα προς το ζην τους βασίζονται σε αέρας και καπνός.
Από τότε, η Ιαπωνία έχει βιώσει παρόμοια φαινόμενα συσσώρευσης προϊόντων υγιεινής κάθε φορά που ξεσπά μια κρίση. Ο καταστροφικός σεισμός και το τσουνάμι του 2011 προκάλεσαν την ίδια συμπεριφορά αποθησαύρισης, αν και προφανώς υπήρξαν κάποιες πραγματικές διαταραχές στις πληγείσες περιοχές. Τώρα, ο κύκλος επαναλαμβάνεται.
Τι καθιστά το χαρτί υγείας τον διαχρονικό στόχο; Είναι ογκώδες και σαφώς πεπερασμένο – όταν λείπει από το ράφι, είναι εμφανές. Και σε αντίθεση με τα τρόφιμα, τα οποία καταναλώνεις και αντικαθιστάς σε τακτική βάση, το χαρτί υγείας κατέχει μια ιδιαίτερη ψυχολογική θέση, ένα σύμβολο μακροπρόθεσμης σταθερότητας και ευθύνης.
«Η σημασία του χαρτιού υγείας… εισχωρεί βαθιά στην ψυχή της σύγχρονης κουλτούρας», έγραψε ο ανθρωπολόγος Grant Jun Otsuki σχετικά με την κρίση του COVID το 2021. «Η απλή σκέψη της εξαφάνισης του χαρτιού υγείας από τον κόσμο ωθεί κάποιους να δράσουν τόσο γρήγορα και αποφασιστικά για να εξασφαλίσουν τις δικές τους προμήθειες.»
Μέχρι στιγμής, ο πανικός δεν φαίνεται να έχει εξαπλωθεί πολύ πέρα από την Ιαπωνία – εκτός, ίσως, από τη γειτονική Αυστραλία, όπου το Περθ έχει αναφέρει κάποια πρώιμα σημάδια συσσώρευσης, σαν να έφτασε η κραυγή από την άλλη πλευρά στα αυτιά των γειτόνων.
