Η εμπόλεμη κατάσταση στο Ιράν έχει προκαλέσει μια παγκόσμια ενεργειακή κρίση, με τις τιμές του πετρελαίου να εκτοξεύονται στα υψηλότερα επίπεδα της τελευταίας τετραετίας. Καθώς οι ελπίδες για άμεση επίλυση της σύγκρουσης μειώνονται, εντείνεται η ανησυχία για τις επιπτώσεις στην αμερικανική οικονομία.
Ο πόλεμος έχει μπλοκάρει ζωτικής σημασίας θαλάσσιες οδούς, όπως τα Στενά του Ορμούζ, διακόπτοντας τη ροή περίπου 20 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου ημερησίως από τον Περσικό Κόλπο. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) εκτιμά ότι η κρίση έχει αφαιρέσει περίπου οκτώ εκατομμύρια βαρέλια από την παγκόσμια προσφορά, καθιστώντας τη μεγαλύτερη διακοπή πετρελαϊκής προσφοράς στην ιστορία.
Οι τιμές του πετρελαίου, και ειδικότερα του Brent, έχουν γνωρίσει δραματικές διακυμάνσεις. Μετά από μια αρχική τιμή γύρω στα 70 δολάρια το βαρέλι πριν τον πόλεμο, έφτασαν κοντά στα 120 δολάρια την προηγούμενη εβδομάδα, για να σταθεροποιηθούν έκτοτε μεταξύ 90 και 100 δολαρίων. Αυτές οι αυξήσεις έχουν ήδη οδηγήσει σε άνοδο των τιμών της βενζίνης στις ΗΠΑ.
Ωστόσο, σύμφωνα με έκθεση της Oxford Economics, οι τρέχουσες τιμές ενδέχεται να έχουν μόνο οριακό αντίκτυπο στην οικονομική παραγωγή μακροπρόθεσμα. Η κατάσταση αυτή, όμως, προϋποθέτει μια σχετικά γρήγορη επιστροφή στα προπολεμικά επίπεδα τιμών τους επόμενους μήνες. Όσο παραμένουν κλειστά τα Στενά του Ορμούζ και όσο οι τιμές αυξάνονται, τόσο θα επιδεινώνεται η οικονομική κατάσταση παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ.
Σύμφωνα με τον κανόνα που χρησιμοποιεί η Oxford Economics, κάθε αύξηση 10 δολαρίων στην τιμή του πετρελαίου για διάστημα περίπου δύο μηνών οδηγεί σε μείωση του ΑΕΠ κατά 0,1% λόγω της αύξησης του πληθωρισμού και της επιβράδυνσης της ανάπτυξης. Εάν οι τιμές φτάσουν κατά μέσο όρο τα 100 δολάρια για δύο μήνες, θα μειωθεί κατά μερικές δεκάδες ποσοστιαίες μονάδες η παγκόσμια αύξηση του ΑΕΠ, αλλά είναι πιθανό να αποφευχθεί η ύφεση.
Το “σημείο καμπής” για την οικονομία, σύμφωνα με την Oxford Economics, θα είναι η μέση τιμή των 140 δολαρίων το βαρέλι για δύο μήνες. Σε αυτή την περίπτωση, οι παράπλευρες επιπτώσεις θα είναι δυσκολότερες να περιοριστούν, με πολλές περιοχές του κόσμου να αντιμετωπίζουν οικονομική ύφεση. Η έκθεση αναφέρει “ήπιες συρρικνώσεις στην Ευρωζώνη, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιαπωνία, ενώ οι ΗΠΑ θα φτάνουν σε μια προσωρινή στασιμότητα και οι απολύσεις θα ανεβάζουν το ποσοστό ανεργίας, φέρνοντάς το κοντά στην ύφεση”.
Οι επιπτώσεις των αυξημένων τιμών πετρελαίου είναι εκθετικές. Υψηλότερο κόστος μεταφορών θα επιδράσει στις τιμές τροφίμων και άλλων αγαθών, καθιστώντας τον πληθωρισμό ένα ευρύ πρόβλημα. Επίσης, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Federal Reserve) και άλλες κεντρικές τράπεζες θα είναι πιο πιθανό να αυξήσουν τα επιτόκια, γεγονός που θα πλήξει περαιτέρω την οικονομική δραστηριότητα.
Τέλος, υπάρχει και η ψυχολογική παράμετρος. Η παρατεταμένη περίοδος υψηλών τιμών πετρελαίου μπορεί να οδηγήσει σε “επιδείνωση της συλλογικής ψυχολογίας”, καθώς οι προσδοκίες για υψηλές τιμές εδραιώνονται στους καταναλωτές. Στις ΗΠΑ, όπου οι καταναλωτές δίνουν μεγάλη σημασία στις τιμές καυσίμων, ο πληθωρισμός στα καύσιμα θα μπορούσε να μειώσει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και τις δαπάνες τους σε άλλους τομείς, συμβάλλοντας έτσι στην επιβράδυνση.
Σύμφωνα με τα μοντέλα της Oxford Economics, ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ αναμένεται να κορυφωθεί στο 5% το δεύτερο τρίμηνο του 2026, από 2,4% σήμερα, επίπεδο που δεν έχει παρατηρηθεί από τον Μάρτιο του 2023. Αυτό πιθανότατα θα ωθήσει την Federal Reserve σε πιο “γεράκεια” στάση και πιθανή αύξηση επιτοκίων εντός του έτους.
Παρόλο που το σενάριο των 140 δολαρίων είναι σοβαρή προειδοποίηση, η Oxford Economics εκτιμά ότι οι πιθανότητες για ένα τέτοιο αποτέλεσμα παραμένουν χαμηλές προς το παρόν. Ένα πιο πιθανό σενάριο είναι οι τιμές να κυμανθούν γύρω στα 100 δολάρια το βαρέλι, όπως συμβαίνει τις τελευταίες εβδομάδες. Η εξέλιξη αυτή εξαρτάται από την πορεία του πολέμου και την επαναλειτουργία των θαλάσσιων οδών.
Την Δευτέρα, οι τιμές πετρελαίου σημείωσαν κάποια μικρή κάμψη, καθώς οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν διάφορες πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της προσφοράς, συμπεριλαμβανομένης της προσωρινής χαλάρωσης των κυρώσεων εναντίον των ρωσικών εξαγωγών πετρελαίου, της άδειας σε ιρανικά δεξαμενόπλοια να αποπλεύσουν από τον Κόλπο και των εκκλήσεων του προέδρου Donald Trump προς άλλες χώρες να βοηθήσουν στην ασφάλεια των θαλάσσιων οδών. Η συντονισμένη απόσυρση 400 εκατομμυρίων βαρελιών από τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως, υπό την αιγίδα του IEA, βοήθησε επίσης στην καθησύχαση των αγορών.
