Η σχεδόν μονοπωλιακή θέση της Κίνας στην επεξεργασία σπάνιων γαιών έχει μετατρέψει μια άλλοτε άγνωστη πτυχή της εξόρυξης σε πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού. Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους βρίσκονται αντιμέτωποι με έναν δαπανηρό αγώνα για να καλύψουν το χαμένο έδαφος. “Είναι σαφές ότι η Κίνα είναι ο ηγέτης και οι ΗΠΑ υστερούν σημαντικά”, δήλωσε ο έμπειρος στέλεχος εξόρυξης Mick McMullen στο Fortune στις 10 Μαρτίου 2026, στο περιθώριο του U.S. Capital Access Forum στη Σιγκαπούρη. “Είναι κάπως απίστευτο που χρειάστηκε τόσο πολύς χρόνος για να συνειδητοποιήσουν όλοι ότι ίσως θα έπρεπε να έχουμε ορισμένα από αυτά τα υλικά εγχώρια”.
Η Κίνα ελέγχει περίπου το 70% της παγκόσμιας παραγωγής σπάνιων γαιών, αλλά είναι η κυριαρχία της χώρας στην επεξεργασία που της προσφέρει πραγματική διαπραγματευτική ισχύ. Με σχεδόν το 90% της παγκόσμιας ικανότητας επεξεργασίας και διύλισης σπάνιων γαιών, η Κίνα ελέγχει αποτελεσματικά τη ροή των υλικών που χρησιμοποιούνται σε προϊόντα που κυμαίνονται από ηλεκτρικά οχήματα και ανεμογεννήτριες έως προηγμένα ημιαγωγοί και κατευθυνόμενα πυρομαχικά ακριβείας. Από τη δεκαετία του 1980, η Κίνα έχει επενδύσει δισεκατομμύρια δολάρια σε κεφάλαια, επιδοτήσεις και στρατηγικό σχεδιασμό για να διασφαλίσει την κυρίαρχη θέση της σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού των μετάλλων σπάνιων γαιών. “Η Κίνα ασχολείται με αυτό πάνω από 30 χρόνια”, ανέφερε ο McMullen.
Η κυριαρχία της χώρας στην παραγωγή σπάνιων γαιών έφτασε στα πρωτοσέλιδα πέρυσι, όταν το Πεκίνο επέβαλε ελέγχους εξαγωγών σε πολλά βασικά μέταλλα ως αντίποινα για τους δασμούς του Προέδρου των ΗΠΑ Donald Trump στην Κίνα. Το Πεκίνο επέβαλε περιορισμούς στην πώληση στοιχείων όπως το σαμάριο, το δυσπρόσιο και το τέρβιο, τα οποία είναι κρίσιμα για τους αμυντικούς κλάδους, τους κλάδους των ηλεκτρικών οχημάτων και των ημιαγωγών. Βασικοί κλάδοι, όπως ο αυτοκινητοβιομηχανικός, ανησύχησαν ότι θα ξεμείνουν από απαραίτητα εξαρτήματα μέσα σε λίγες εβδομάδες, γεγονός που θα σταματούσε ουσιαστικά την παραγωγή. Η Κίνα αργότερα ανέστειλε ορισμένους από αυτούς τους ελέγχους εξαγωγών ως μέρος μιας συμφωνίας για την αναστολή των δασμών με τον Trump τον Νοέμβριο.
Ωστόσο, το 2025 δεν ήταν η πρώτη φορά που η Κίνα προσπάθησε να αξιοποιήσει τις σπάνιες γαίες ως μέρος της διπλωματίας της. “Η Ιαπωνία έχει βρεθεί πολλές φορές σε καταστάσεις όπου η Κίνα έκλεισε τις κάνουλες των σπάνιων γαιών”, εξήγησε ο McMullen. Το 2010, μετά από μια ναυτική διπλωματική διαμάχη για αμφισβητούμενα νησιά στην Ανατολική Κίνα Θάλασσα, η Κίνα διέκοψε τις εξαγωγές σπάνιων γαιών προς την Ιαπωνία για δύο μήνες, πνίγοντας βιομηχανίες που βασίζονταν σε υλικά υψηλής τεχνολογίας. Νωρίτερα φέτος, η Κίνα επέβαλε αυστηρότερους περιορισμούς στις εξαγωγές προς την Ιαπωνία για σπάνιες γαίες όπως το γάλλιο, το γερμάνιο και ο γραφίτης, μετά από σχόλια της Ιαπωνίδας Πρωθυπουργού Sanae Takaichi για την Ταϊβάν.
Αντιδράσεις από άλλες χώρες
Οι κυβερνήσεις προσπαθούσαν ήδη να διαφοροποιήσουν τις πηγές των σπάνιων γαιών πριν από τους ελέγχους εξαγωγών της Κίνας πέρυσι. Το 2024, η ΕΕ ψήφισε τον Ευρωπαϊκό Νόμο για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες, ο οποίος έθεσε στόχους έως το 2030 για την κάλυψη του 10% της ετήσιας κατανάλωσης του μπλοκ από εγχώρια εξόρυξη, 40% από εγχώρια επεξεργασία και 25% από ανακύκλωση κρίσιμων πρώτων υλών, συμπεριλαμβανομένων των σπάνιων γαιών. Οι έλεγχοι εξαγωγών της Κίνας επιτάχυναν μια παγκόσμια ώθηση για τη δημιουργία εναλλακτικών πηγών σπάνιων γαιών. Χώρες όπως η Αυστραλία, ο Καναδάς, η Ιαπωνία και η Γαλλία επενδύουν βαριά στην τεχνολογία και τις υποδομές επεξεργασίας. Τον Οκτώβριο, οι ΗΠΑ υπέγραψαν μια συμφωνία 8,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων για σπάνιες γαίες με την Αυστραλία και δύο συμφωνίες με τις χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας, τη Μαλαισία και την Ταϊλάνδη, με στόχο να βοηθήσουν τους Αμερικανούς κατασκευαστές να διαφοροποιήσουν την προμήθεια κρίσιμων ορυκτών.
Οι ηγέτες του κλάδου αναγνωρίζουν επίσης τη σημασία των επενδύσεων στην κατάντη επεξεργασία. “Όλοι εστιάζουν στο πού βρίσκονται οι πόροι και πώς θα τους εξασφαλίσουμε”, δήλωσε στο Fortune ο Dulguun Erdenebaatar, CEO της Boroo Mining Company με έδρα τη Σιγκαπούρη. “Αλλά οι δυνατότητες επεξεργασίας είναι πολύ σημαντικές για να ξεκλειδώσουν τους περιορισμούς στην εφοδιαστική αλυσίδα διεθνώς”.
Ωστόσο, οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι ο κόσμος πιθανότατα θα παραμείνει εξαρτημένος από την Κίνα για κρίσιμα ορυκτά για το προβλέψιμο μέλλον, και μπορεί να περάσουν χρόνια μέχρι να φτάσουν άλλες χώρες. “Η διαδικασία επεξεργασίας απαιτεί εξειδικευμένη τεχνολογία, την οποία ελέγχει αυτήν τη στιγμή η Κίνα”, εξηγεί ο McMullen. “Υπάρχει ικανότητα επεξεργασίας σπάνιων γαιών αλλού σε χώρες όπως η Νότια Κορέα – και διαθέτουν κάποια καλή τεχνολογία – αλλά προς το παρόν είναι όλα σε πολύ μικρή κλίμακα”. Βελτιστοποιημένα, μπορεί να χρειαστεί μια δεκαετία για τις χώρες να δημιουργήσουν τη δική τους βιομηχανία σπάνιων γαιών. “Δεν είμαι σίγουρος πόσο καιρό θα χρειαστεί για να λυθεί αυτό, και αν μπορεί να γίνει σε μία θητεία κυβέρνησης”, λέει ο McMullen. “Η υπόλοιπη Ασία πιθανότατα απλά πρέπει να συνεχίσει να αγοράζει από την Κίνα προς το παρόν”.
