Η απροσδόκητη μείωση των 92.000 θέσεων εργασίας στις ΗΠΑ τον Φεβρουάριο, ενώ οι αναλυτές προέβλεπαν αύξηση 50.000, έχει φέρει στο προσκήνιο το πιο ανησυχητικό ζήτημα για όλους, από διαχειριστές κεφαλαίων έως μετόχους και εργαζόμενους: τον επικείμενο αντίκτυπο της τεχνητής νοημοσύνης (AI) στις θέσεις εργασίας. Η ευρέως διαδεδομένη άποψη υποστηρίζει ότι η AI έχει ήδη αρχίσει να παράγει τεράστια κέρδη αποδοτικότητας, επιτρέποντας στις επιχειρήσεις να λειτουργούν ταχύτερα και καλύτερα, με λιγότερο προσωπικό. Ωστόσο, τίθεται το ερώτημα αν αυτό είναι πράγματι το σενάριο που εκτυλίσσεται.
Παρατηρείται μια εκρηκτική αύξηση στις παγκόσμιες επενδύσεις κεφαλαίου στην AI, με την Gartner να εκτιμά ότι φέτος θα φτάσουν τα 2,5 τρισεκατομμύρια δολάρια, σημειώνοντας αύξηση 44% σε σχέση με το 2025. Η προέλευση αυτών των κεφαλαίων δεν είναι αδιευκρίνιστη. Έτσι, ορισμένοι ειδικοί αρχίζουν να θεωρούν ότι η αφήγηση είναι ανάποδη: οι εταιρείες δεν περιορίζουν το προσωπικό τους επειδή η AI επιταχύνει τις διαδικασίες τους αυτή τη στιγμή. Αντιθέτως, αντισταθμίζουν τις δαπανηρές επενδύσεις σε AI περιορίζοντας το μεγαλύτερο έξοδο στα αποτελέσματά τους, δηλαδή το κόστος εργασίας.
Αυτή είναι η άποψη του Brad Conger, chief investment officer στην Hirtle Callaghan, μια εταιρεία που διαχειρίζεται 25 δισεκατομμύρια δολάρια για λογαριασμό ιδρυμάτων όπως φιλανθρωπικά ιδρύματα και ακαδημαϊκά κονδύλια. Ο ίδιος αμφισβητεί την ιδέα ότι η AI αναλαμβάνει ήδη τις θέσεις εργασίας. “Το βλέπουμε στην εταιρεία μας”, δήλωσε στο Fortune. “Έχουμε αγοράσει πέντε διαφορετικά λογισμικά AI τους τελευταίους έξι μήνες. Η AI είναι καλύτερη σε μικρές λειτουργίες, αλλά δεν αντικαθιστά τους ανθρώπους συνολικά. Μια θέση εργασίας κάνει 100 πράγματα την ημέρα, κάτι πολύ περισσότερο από ό,τι μπορεί να εκτελέσει ένα μόνο σύστημα AI. Αντικαθιστά δραστηριότητες που είναι απλώς κομμάτια μιας δουλειάς. Έχουμε προγραμματιστές που πρέπει να διορθώνουν τα λάθη που παράγει η AI.” Ο Conger ισχυρίζεται ότι στην εταιρεία του, η υιοθέτηση της AI δεν έχει οδηγήσει στην απώλεια ούτε μιας θέσης εργασίας.
Από την άλλη πλευρά, θεωρεί την εξήγηση του Jack Dorsey για την πρόσφατη απόφαση της Block να απολύσει 10.000 εργαζομένους, δηλαδή 40% του συνόλου, ως καθαρή κάλυψη. Ο Dorsey υποστηρίζει ότι “η απόφαση αυτή προέρχεται από θέση ισχύος. Τα εργαλεία νοημοσύνης έχουν αλλάξει τι σημαίνει να διευθύνεις μια εταιρεία. Μια σημαντικά μικρότερη ομάδα που χρησιμοποιεί τα εργαλεία που χτίζουμε μπορεί να κάνει περισσότερα και να το κάνει καλύτερα.” Ο Conger θεωρεί ότι η Block υπερπροσέλαβε, διπλασιάζοντας τον εργατικό της πληθυσμό από το 2019. “Η Block είναι μια εξαιρετικά αναποτελεσματική επιχείρηση”, υποστηρίζει. “Τώρα λένε ότι η AI τους έκανε πιο παραγωγικούς και επομένως μπορούν να απολύσουν κόσμο. Δεν είχαν άλλη επιλογή παρά να αλλάξουν κατεύθυνση. Η AI είναι μια δικαιολογία για το αναπόφευκτο.”
Ο Conger ισχυρίζεται ότι για τους μεγάλους επενδυτές στην τεχνολογία, συμπεριλαμβανομένης της Block, “η AI αντικαθιστά θέσεις εργασίας, αλλά οι περικοπές θέσεων εργασίας χρηματοδοτούν τις δαπάνες AI.” Πράγματι, αρκετοί στην κούρσα αυτή υπονοούν ότι οι μειώσεις του εργατικού δυναμικού βοηθούν στην πληρωμή των δαπανών AI. Ανακοινώνοντας την περικοπή 1.700 θέσεων εργασίας (8,5%) τον Φεβρουάριο, ο CEO της Workforce, Carl Eschenbach, δήλωσε ότι οι περικοπές ήταν απαραίτητες για την προτεραιοποίηση των επενδύσεων σε AI και την απελευθέρωση πόρων. Μεταξύ Οκτωβρίου και Ιανουαρίου, η Amazon ανακοίνωσε ότι μειώνει 30.000 θέσεις. Οι περικοπές συμπίπτουν με μια έκρηξη στις κεφαλαιουχικές δαπάνες της διαδικτυακής γίγαντας, οι οποίες υπερδιπλασιάστηκαν από 53 δισεκατομμύρια δολάρια το 2023 σε 133 δισεκατομμύρια δολάρια πέρυσι. Το 2026, ο CEO της Amazon, Andy Jassy, δεσμεύεται για επίτευξη 200 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η Beth Galetti, SVP for people experience and technology, δήλωσε ότι η Amazon “μετατοπίζει πόρους για να διασφαλίσει ότι επενδύουμε στις μεγαλύτερες στρατηγικές μας και σε ό,τι έχει μεγαλύτερη σημασία για τους πελάτες μας” σε μια καμπάνια “για να είμαστε πιο ευέλικτα οργανωμένοι, με λιγότερα επίπεδα και περισσότερη ευθύνη”.
Άλλοι ηγέτες που έχουν πραγματοποιήσει μεγάλες περικοπές εργαζομένων δεν αναφέρουν ρητά τη μείωση του προσωπικού ως τρόπο εξοικονόμησης χρημάτων που μπορούν να διοχετεύσουν στην AI. Αντιθέτως, διακηρύσσουν ότι η AI αντικαθιστά ήδη ανθρώπους. Οι μαζικές απολύσεις 15.000 υπαλλήλων της Microsoft πέρυσι συνέπεσαν με την πορεία των κεφαλαιουχικών δαπανών που οδηγούνται από την AI, η οποία ακολούθησε μια ανοδική τροχιά παρόμοια με αυτή της Amazon. Ο CEO Satya Nadella εξήγησε ότι ο τιτάνας των Windows και του Azure χρειάζεται να “επαναπροσδιορίσει την αποστολή του για μια νέα εποχή” μέσω της AI. Μετά από απολύσεις 4.000 υπαλλήλων τον Σεπτέμβριο και 10.000 τον Φεβρουάριο, ο συνιδρυτής και CEO της Salesforce, Marc Benioff, ισχυρίστηκε ότι η AI εκτελεί ήδη το 50% του συνόλου της εργασίας στην κορυφαία πλατφόρμα CRM. Τον Μάιο, ο επικεφαλής της CrowdStrike, George Kurtz, αναφέρθηκε στην AI ανακοινώνοντας περικοπές 500 θέσεων. “Η AI εξομαλύνει την καμπύλη προσλήψεων και μας βοηθά να καινοτομούμε ταχύτερα από την ιδέα στο προϊόν”, υποστήριξε ο Kurtz.
Όπως παραδέχεται ο Conger, δεν γνωρίζουμε ακόμη αν η AI θα επιτρέψει τελικά στις εταιρείες να λειτουργούν εξίσου καλά, ή ακόμη και σημαντικά καλύτερα, με πολύ λιγότερους υπαλλήλους. Ωστόσο, ο ίδιος δεν βλέπει κάτι τέτοιο προς το παρόν. Αντιθέτως, ο Conger διαπιστώνει ότι η τεχνολογία που θεωρείται επαναστατική συχνά χρησιμοποιείται ως δικαιολογία για περικοπές σε υπερβολικά διογκωμένο εργατικό δυναμικό που θα έπρεπε ούτως ή άλλως να συμβούν, ή ως ποντάρισμα στα θαύματα που έρχονται. Δυστυχώς, οι εργαζόμενοι στην Αμερική μπορεί να πληρώσουν το τίμημα αυτού του πονταρίσματος.
