Μια δικαστική απόφαση-ορόσημο στο Λος Άντζελες αναγνώρισε επισήμως τον εθισμό στην τεχνολογία ως υπαρκτό και επικίνδυνο, κρίνοντας ότι η “εθιστική σχεδίαση” των Instagram, Facebook και YouTube συνέβαλε στα σοβαρά ψυχικά προβλήματα μιας νεαρής γυναίκας. Η υπόθεση αυτή, που εκπροσωπείται από τον δικηγόρο Mark Lanier, αποτελεί ορόσημο για χιλιάδες παρόμοιες αγωγές και ενδέχεται να αναγκάσει τη Silicon Valley να επανεξετάσει τα χαρακτηριστικά που κρατούν τους χρήστες κολλημένους στις οθόνες.
Μετά από εννέα ημέρες και πάνω από 40 ώρες διαβουλεύσεων, όπου περιελήφθησαν καταθέσεις της ενάγουσας, γνωστής ως KGM, καθώς και του CEO της Meta, Mark Zuckerberg, και άλλων ηγετών του τεχνολογικού χώρου, οι ένορκοι στην Καλιφόρνια αποφάσισαν ότι η Meta και η YouTube (θυγατρική της Alphabet) ήταν αμελείς στον σχεδιασμό ή τη λειτουργία των πλατφορμών τους. Επιδίκασαν στην ενάγουσα, μια 20χρονη γυναίκα που υποστηρίζει ότι ο εθισμός της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιδείνωσε τις δυσκολίες της ψυχικής της υγείας, αποζημίωση ύψους 3 εκατομμυρίων δολαρίων.
Η απόφαση αυτή, αξίας εκατομμυρίων δολαρίων, ενδέχεται να αυξηθεί, καθώς οι ένορκοι θα αποφασίσουν τώρα αν οι εταιρείες ενήργησαν με κακοβουλία ή απάτη, λαμβάνοντας υπόψη νέα στοιχεία. Η Meta και η YouTube ήταν οι τελευταίοι εναγόμενοι στην υπόθεση, καθώς το TikTok και το Snap είχαν συμβιβαστεί πριν από την έναρξη της δίκης.
Εκπρόσωπος της Meta δήλωσε: «Διαφωνούμε σεβαστικά με την ετυμηγορία και αξιολογούμε τις νομικές μας επιλογές». Αντίστοιχα, εκπρόσωπος της Google, μητρικής εταιρείας της YouTube, ανέφερε ότι η εταιρεία διαφωνεί επίσης με την απόφαση και σκοπεύει να ασκήσει έφεση, υπογραμμίζοντας ότι «αυτή η υπόθεση παρερμηνεύει την YouTube, η οποία είναι μια υπεύθυνα δομημένη πλατφόρμα streaming, όχι ένα site κοινωνικής δικτύωσης».
Η απόφαση αυτή προσδίδει νομική βαρύτητα σε έναν όρο που η Big Tech προσπαθούσε εδώ και χρόνια να απορρίψει: τον εθισμό στην τεχνολογία. Όπως αναφέρθηκε πρόσφατα, η έντονη συζήτηση σχετικά με το πόσο επιβλαβώς εθιστική μπορεί να είναι η σύγχρονη τεχνολογία έχει κλιμακωθεί, χάρη σε μια σειρά από δικαστικές υποθέσεις κατά Meta, YouTube, TikTok και Snap.
Σε εξειδικευμένο κέντρο αποτοξίνωσης από την τεχνολογία, κοντά στο Σιάτλ, ορισμένοι πελάτες, όπως η 21χρονη Sarah Hill, υποβάλλονται σε εντατικές θεραπείες για την υπερβολική χρήση της τεχνολογίας, αντιμετωπίζοντας την καταναγκαστική χρήση της τεχνολογίας ως κίνδυνο ανάλογο με τα ναρκωτικά ή το αλκοόλ. Το πρόγραμμα, που κοστίζει περίπου 1.000 δολάρια την ημέρα, απαιτεί από τους πελάτες να απέχουν από smartphones, παιχνίδια, μέσα κοινωνικής δικτύωσης και άλλες τεχνολογίες, συχνά για μήνες, και να υποβάλλονται σε εντατικές συνεδρίες ψυχοθεραπείας.
Η Hill περιέγραψε πώς ξόδευε αμέτρητες νύχτες συνομιλώντας με ένα AI chatbot στο τηλέφωνό της, με αποτέλεσμα να χάνει μαθήματα στο κολέγιο, να λέει ψέματα στους γονείς της και τελικά να αποτυγχάνει. «Το τελευταίο που είδα ήταν η μητέρα μου να ακουμπάει τους αγκώνες της στον πάγκο και να κλαίει», θυμάται. «Αυτό ήταν το χειρότερο πράγμα που έχω δει». Την πρώτη της ημέρα χωρίς τεχνολογία στο κέντρο, η Hill δήλωσε ότι ξάπλωσε στο κρεβάτι της και έκλαιγε.
Η Hill δεν είναι μόνη. Η συνιδρύτρια του reSTART, Cosette Rae, έχει θεραπεύσει περίπου χίλιους πελάτες από την έναρξη του κέντρου πριν από σχεδόν δύο δεκαετίες. Η ίδια και η συνιδρύτρια Hilarie Cash, ίδρυσαν το reSTART το 2009, αναγνωρίζοντας την έλλειψη υποστήριξης για άτομα που αντιμετώπιζαν προβλήματα με τη χρήση της τεχνολογίας.
Οι ασθενείς της Rae δεν αντιμετωπίζουν απλώς κακές συνήθειες. Αντιμετωπίζουν την πραγματικότητα ότι η τεχνολογία είναι παντού, γεγονός που καθιστά αδύνατη την πλήρη αποχή, απαιτώντας συνεχή άρνηση. Επιστήμονες, όπως η ψυχίατρος του Stanford, Anna Lembke, η οποία κατέθεσε υπέρ της ενάγουσας στην υπόθεση Meta και YouTube, υποστηρίζουν ότι η καταναγκαστική κύλιση (scrolling) και τα παιχνίδια ενεργοποιούν τα ίδια κυκλώματα ανταμοιβής με τα ναρκωτικά, με σύντομες εκκρίσεις ντοπαμίνης να εκπαιδεύουν τους χρήστες να αναζητούν την επόμενη μικρή «νίκη». Με τον καιρό, η επαναλαμβανόμενη διέγερση μπορεί να αποευαισθητοποιήσει αυτές τις οδούς και να αποδυναμώσει τον προμετωπιαίο φλοιό, που ελέγχει τον σχεδιασμό και τον αυτοέλεγχο, καθιστώντας πιο δύσκολη τη μείωση της χρήσης, ακόμη και όταν το σχολείο, η εργασία ή οι σχέσεις υποφέρουν. Μελέτες απεικόνισης εγκεφάλου σε άτομα με διαταραχές στο διαδίκτυο παιχνίδια ή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δείχνουν αλλαγές παρόμοιες με αυτές που παρατηρούνται στον τζόγο.
Η Meta και η YouTube υποστηρίζουν εδώ και καιρό ότι δεν υπάρχει σαφής επιστημονική απόδειξη ότι τα προϊόντα τους προκαλούν τέτοια βλάβη. Ο εθισμός στην τεχνολογία δεν αναγνωρίζεται ως επίσημη διάγνωση στο Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών, ενώ μόνο η «διαταραχή του διαδικτυακού παιχνιδιού» αναφέρεται ως πάθηση που χρήζει περαιτέρω μελέτης. Ορισμένοι ερευνητές ανησυχούν ότι ο χαρακτηρισμός της έντονης χρήσης ως «εθισμός» μπορεί να κάνει τους ανθρώπους να αισθάνονται πιο ανήμποροι.
Ωστόσο, οι επικριτές υποστηρίζουν εδώ και καιρό ότι αυτά τα προϊόντα έχουν σχεδιαστεί για να προκαλούν εθισμό. «Αυτές οι εταιρείες δραστηριοποιούνται στον τομέα της προσοχής», δήλωσε ο Roger McNamee, πρώην επενδυτής τεχνολογίας και συγγραφέας του βιβλίου «Zucked: Waking Up to the Facebook Catastrophe», λίγες εβδομάδες πριν από την ετυμηγορία. «Μόλις απέκτησαν την προσοχή, άρχισαν να ελέγχουν τις διαθέσιμες επιλογές των ανθρώπων, προκειμένου να επηρεάσουν τη συμπεριφορά τους με τρόπους που ήταν κερδοφόροι για την πλατφόρμα. Αυτός ο πολιτισμός και αυτό το επιχειρηματικό μοντέλο ήταν εγγυημένο ότι θα παρήγαγαν μεγάλη βλάβη».
Πράγματι, πολλοί που παρακολουθούν τις εξελίξεις των δικών στο Λος Άντζελες και αλλού, αναμένουν μια «στιγμή Big Tobacco», αναφερόμενοι στις αγωγές κατά των εταιρειών καπνού της δεκαετίας του 1990, οι οποίες απέδειξαν ότι γνώριζαν τη φύση της νικοτίνης και τους κινδύνους για την υγεία από το κάπνισμα, οδηγώντας σε τεράστιες αποζημιώσεις.
Ο Scott Galloway, καθηγητής στο NYU και podcaster, ο οποίος μίλησε πριν από την ετυμηγορία, ήταν ακόμη πιο ξεκάθαρος σχετικά με τις επιπτώσεις του αγώνα για την προσοχή στους νέους: «Δεν νομίζω ότι η Big Tech σχεδίασε στα επιχειρηματικά της σχέδια να καταθλίψει τη νεολαία παγκοσμίως», λέει. «Νομίζω ότι οι αλγόριθμοί τους ανακάλυψαν ότι η οργή, η αυτοεκτίμηση και τα αστεία βίντεο με γάτες διατηρούν τους ανθρώπους online».
Για την Hill, τα διακυβεύματα είναι προσωπικά, όχι θεωρητικά. Έχει πλέον μετακομίσει σε ένα διαμέρισμα που ανήκει στο reSTART και χρησιμοποιεί ένα βασικό «χαζό» τηλέφωνο χωρίς εφαρμογές ή παιχνίδια. Ακόμα πιάνει τον εαυτό της να παρασύρεται σε παλιά μοτίβα, όπως η ανούσια κύλιση στις νέες οθόνες, αλλά λέει ότι κάτι θεμελιώδες έχει αλλάξει. «Αφού έκανα τόσα λάθη, επιτέλους βάζω ένα όριο και λέω, ‘Θέλω να βγω από αυτόν τον ατέρμονο κύκλο’», λέει. «Πρέπει να κάνω κάτι για να βελτιώσω εμένα και τη ζωή μου».
