Όταν ο Ṣọpẹ́ Dìrísù ενθουσιάζεται κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης, η φωνή του – που συνήθως έχει μια εκλεπτυσμένη προφορά του Λονδίνου – αποκτά μια απαλή νιγηριανή χροιά. Σε αυτές τις στιγμές, οι ώμοι του χαλαρώνουν, τα μάτια του χαμογελούν, και νιώθει απόλυτα άνετα. Αν είναι αλήθεια ότι γινόμαστε η πιο αγνή εκδοχή του εαυτού μας όταν αισθανόμαστε πιο άνετα, τότε είναι σαφές ότι η ουσία του Dìrísù είναι ένας Νιγηριανός άνδρας.

Η ευκαιρία να καλλιεργήσει τη νιγηριανή του ταυτότητα αποτέλεσε σημαντικό παράγοντα στην απόφαση του Dìrísù να αναλάβει την τελευταία του ταινία, το υποψήφιο για Bafta «My Father’s Shadow». Ολόκληρο το έργο – στο οποίο συμμετέχει τόσο ως πρωταγωνιστής όσο και ως εκτελεστικός παραγωγός – γυρίστηκε σε τοποθεσία στην Λάγος, την πρώην πρωτεύουσα της χώρας, κατά τη διάρκεια μιας περιόδου οκτώ εβδομάδων στις αρχές του 2024. «Θα έλεγα ναι ακόμα κι αν το σενάριο ήταν μισό τόσο καλό», δηλώνει ο Dìrísù. «Όταν το έλαβα αρχικά, ενθουσιάστηκα μόνο με την προοπτική να εργαστώ στη Νιγηρία: ήταν τόσο σημαντικό για μένα όχι μόνο να εργαστώ εκεί, αλλά και να βρεθώ στη χώρα ανεξάρτητα ως ενήλικας. Και να βλέπω τη γιαγιά μου περισσότερο από μία φορά το χρόνο! Επιπλέον, λίγοι ηθοποιοί έχουν την ευκαιρία να αφηγηθούν μια ιστορία τόσο τρυφερή, όμορφη και προσεγμένη σαν αυτή».

Συναντηθήκαμε αργά το πρωί, την ημέρα μετά το Boxing Day. Παρόλο που και οι δύο είμαστε κάτοικοι του νοτίου Λονδίνου, ο Dìrísù έκανε ένα αινιγματικό αίτημα να συναντηθούμε βόρεια του ποταμού. Το μήνυμα αναφέρει ότι «χρειάζεται» να βρίσκεται στο Highbury νωρίς το απόγευμα. Όταν έφτασε, φορώντας μια vintage φανέλα της Arsenal από την περίοδο 1990-1992, όλα έγιναν σαφή. Δεν μπόρεσε να χρησιμοποιήσει το εισιτήριο διαρκείας του πρόσφατα, καθώς έχει μετακομίσει προσωρινά στην ανατολική ακτή των ΗΠΑ για να γυρίσει το «All the Sinners Bleed», μια επερχόμενη σειρά του Netflix από την showrunner Joe Robert Cole. Τώρα, όμως, βρίσκεται στο Λονδίνο και η Arsenal παίζει εντός έδρας, οπότε εκεί χρειαζόταν να είναι.

Το «My Father’s Shadow», που διαδραματίζεται κατά τη διάρκεια της εκλογικής κρίσης στη Νιγηρία το 1993, είναι εμπνευσμένο από τη σχέση που είχαν οι δημιουργοί του – οι αδελφοί Wale Davies και Akinola Davies Jr (ο δεύτερος σκηνοθετεί, αλλά το έργο είναι συν-γραμμένο) – με τον αείμνηστο πατέρα τους, ο οποίος πέθανε από επιληψία όταν οι δύο τους ήταν μωρά. Η ταινία ακολουθεί έναν πατέρα, τον Fọlárìn, και τους νεαρούς γιους του, καθώς περνούν μια μέρα στην Λάγος, ενώ η πολιτική αναταραχή απειλεί το ταξίδι επιστροφής στο χωριό τους. «Στην επιφάνεια, η ταινία αφορά έναν πατέρα που εκμεταλλεύεται την ευκαιρία να επανασυνδεθεί με τους γιους του», εξηγεί ο Dìrísù. «Αλλά είναι [επίσης] ένα φανταστικό, ψευδο-βιογραφικό έργο για τη θλίψη και την απώλεια, την οικογένεια, την πατρότητα, την αρρενωπότητα, τη σύνδεση και την απουσία».

Εν τέλει, είμαστε παιδιά των γονιών μας. Ένα μεγάλο μέρος του πατέρα μου ζει μέσα μου. Παρόλο που η ταινία αφορά τη σχέση που είχαν ο Wale και ο Akinola με τον πατέρα τους, ήταν ξεκάθαροι με τον Dìrísù από νωρίς στη διαδικασία ότι δεν του ζητήθηκε να αναδημιουργήσει μια ανάμνηση. Χωρίς τον πατέρα τους ως σημείο αναφοράς, στράφηκε στους δικούς του. «Είναι στον τρόπο που φωνάζει το όνομά μου, ή στον τρόπο που στέκεται, και σε μερικές από τις εκφράσεις του προσώπου του και τους τρόπους του», λέει ο Dìrísù. «Υπήρξε μια πραγματική γιορτή της σχέσης που έχω μαζί του με έναν τρόπο που ίσως δεν είχα πλήρως σκοπεύσει. Αυτή η τρυφερότητα την έμαθα από εκείνον». Και ο πειθαρχημένος; «Ω, Θεέ μου, ναι – σίγουρα μου έχουν φωνάξει έτσι στο παρελθόν!», λέει. «Εν τέλει, είμαστε παιδιά των γονιών μας. Ένα μεγάλο μέρος του ζει μέσα μου, οπότε όταν αντλώ από την καλλιτεχνική μου υπόσταση και τη διάθεσή μου για τη ζωή, εκείνος είναι εκεί με τους πιο θετικούς τρόπους. Είμαι απλώς ευγνώμων που τον είχα ως πατέρα». Η τρυφερότητα είναι μια λέξη που εμφανίζεται συχνά.

Η πατρότητα εμφανίζεται τακτικά ως θέμα στο βιογραφικό του Dìrísù: υπάρχει στο Netflix horror του 2018 «His House», όπου πρωταγωνιστεί απέναντι στη Wunmi Mosaku. Υποδύονται ένα ζευγάρι προσφύγων από το Σουδάν που προσπαθεί να προσαρμοστεί στη νέα τους ζωή σε μια μικρή αγγλική πόλη μετά τον θάνατο της μικρής τους κόρης. Στο «Gangs of London» – μια σειρά του Sky Atlantic για αγώνες εξουσίας στον υπόκοσμο της πόλης – το γεγονός ότι ο χαρακτήρας του, Elliot, έχει γιο, αποτελεί σημαντικό σημείο πλοκής. Δεν θα το έλεγε σκόπιμο, αλλά το συνειδητοποιεί. «Ως κάποιος που είναι πολύ φιλόδοξος να γίνει γονιός κάποια στιγμή στη ζωή μου, τα ερωτήματα γύρω από αυτό είναι διαρκώς παρόντα».

Σελιδοδείκτης… Ο Dìrísù με τους αδελφούς Egbo. Φωτογραφία: BFA/Alamy Για το «My Father’s Shadow» λέει ότι δεν θα μπορούσε να έχει την κινηματογραφική σχέση που είχε με τους συμπρωταγωνιστές του (και αδελφούς στην πραγματικότητα) Chibuike Marvellous Egbo και Godwin Chiemerie Egbo, αν δεν είχε αναπτύξει και αυτή τη δυναμική εκτός οθόνης· τους δίδασκε πώς να κολυμπούν («αν και δεν θα πάρω όλη την πίστωση για αυτό, ακόμα δεν ξέρουν!»), απαντούσε σε ερωτήσεις για την υποκριτική τεχνική και τους κρατούσε μακριά από το συνεργείο – και τον κίνδυνο – κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων.

Ο Dìrísù είχε μεγάλη ανασφάλεια σχετικά με τη δική του απόδοση. Ίσως αυτό προέρχεται από την απεικόνιση ενός άνδρα τόσο σταθερά ριζωμένου στην νιγηριανή του ταυτότητα, αλλά όντας αυτό που περιγράφει ως Νιγηριανός της διασποράς, όχι της χώρας. Η ανατροφή και το οικογενειακό του σπίτι ήταν αναμφίβολα νιγηριανά, αλλά δεν έχει ζήσει ποτέ εκεί. Η απόσταση που προκύπτει από αυτή την περίσταση, προσπαθεί ενεργά να την γεφυρώσει. Ένα μεγάλο μέρος αυτού είναι η εκμάθηση της γλώσσας Yoruba με μεγαλύτερη ευχέρεια – έκανε περίπου 30 ώρες μαθήματα για να προετοιμαστεί για τον ρόλο. «Βάλτε με σε μια περιοχή που μιλάει μόνο Yoruba και δεν θα πεθάνω, δεν θα πεινάσω, αλλά ούτε θα κατέβω για εκλογές, καταλαβαίνετε;», λέει. Αλλά είναι το πιο πολύτιμο δώρο αυτής της εμπειρίας: «Αν υπάρχει ένα πράγμα που θα έπαιρνα από την καριέρα μου στην εκμάθηση δεξιοτήτων μέχρι τώρα, δεν θα ήταν το jiujitsu, ή το kung fu, ή η πυγμαχία – θα ήταν η ικανότητα να επικοινωνώ με τους προγόνους μου».

Η ταινία μας είναι στα Yoruba, pidgin και αγγλικά, και έχει υπότιτλους, αλλά αγγίζει ανθρώπους σε μέρη όπως η Κορέα. Έχει γίνει πολλή συζήτηση γύρω από την αφήγηση ότι το «My Father’s Shadow» ήταν η πρώτη νιγηριανή ταινία που προσκλήθηκε να προβληθεί στο φεστιβάλ των Καννών. Ενώ είναι αλήθεια ότι ήταν η πρώτη που επιλέχθηκε για την Επίσημη Επιλογή του φεστιβάλ – έκανε πρεμιέρα στην ενότητα Un Certain Regard της εκδήλωσης, κερδίζοντας την Ειδική Μνεία για το βραβείο Camera D’Or – ο Dìrísù φροντίζει να διευκρινίσει ότι και άλλες νιγηριανές ταινίες έχουν προβληθεί στο φεστιβάλ πριν από το «My Father’s Shadow». «Υπάρχει αυτή η σκόπιμη αμνησία στην ποιότητα του νιγηριανού κινηματογράφου», λέει. «Δεν θέλω να αφαιρέσω έπαινο από τις υπέροχα επιτυχημένες ταινίες που προέρχονται από τη Νιγηρία και δεν γιορτάζονται από τη Δύση. Ίσως δεν θεωρήθηκαν για το Grand Prix ή για οποιοδήποτε άλλο βραβείο που θα μπορούσε να απονεμηθεί [στις Κάννες], αλλά ήταν εκεί».

Σε κάθε περίπτωση, ο Dìrísù είναι αμφίθυμος απέναντι σε τέτοιες διακρίσεις, οι οποίες του φαίνονται λιγότερο ως νόμιμος λόγος για γιορτή και περισσότερο ως κατηγορία εις βάρος μιας βιομηχανίας που συχνά ήταν σχεδόν απρόσιτη για το μαύρο ταλέντο που επιδιώκει να αφηγηθεί ιστορίες για τη ζωή των μαύρων. Συνειδητοποιεί επίσης ότι δεν πρέπει να επιτρέπει σε μια δυτική ματιά να επηρεάζει υπερβολικά την κατανόησή του για την επιτυχία. «Μου θυμίζει όταν ο σκηνοθέτης Bong Joon-ho κέρδισε το Όσκαρ καλύτερης ταινίας για το Parasite και είπε: «Αυτή εξακολουθεί να είναι ουσιαστικά απλώς μια τοπική τελετή απονομής βραβείων». Ήταν τόσο απίστευτα ανυπότακτο από μέρους του να πει, βασικά, ότι αν η Δύση δεν το λέει καλό, δεν σημαίνει ότι δεν είναι καλό, καταλαβαίνετε;»

Αστέρες του κινηματογράφου, φωτογράφοι και θαυμαστές: η άλλη πλευρά των Καννών – σε εικόνες Διαβάστε περισσότερα Ο Dìrísù απολαμβάνει να παρακολουθεί την αντίδραση του γενικού κοινού στις προβολές που έχουν γίνει σε όλο τον κόσμο από την πρεμιέρα του στις Κάννες. «Θυμάμαι όταν ήμουν στο σχολείο και ένας πολύ επιδραστικός δάσκαλος είπε ότι ένα θεατρικό έργο – και το επεκτείνω σε οποιοδήποτε είδος παράστασης – θα πρέπει να μπορεί να βιωθεί, να απολαυστεί, από κάποιον που είναι κωφός, κάποιον που δεν μιλάει τη γλώσσα, κάποιον που είναι τυφλός. Η ποιότητα της αφήγησης πρέπει να ξεπερνά τα παραδοσιακά εμπόδια εισόδου. Αυτό το συναίσθημα έχει επιστρέψει με την ταινία μας, η οποία είναι στα Yoruba, pidgin και αγγλικά και έχει υπότιτλους, αλλά αγγίζει ανθρώπους σε μέρη όπως η Κορέα. Αυτή είναι μια πραγματικά, πραγματικά υπέροχη εμπειρία».

Υπάρχουν λίγες ταινίες που ο Dìrísù θα έλεγε ότι είναι περισσότερο μια ερωτική επιστολή στους ανθρώπους και τους τόπους της από αυτήν. Είναι μια ακριβής περίληψη. Συναντάμε ξένους για πρώτη φορά που νιώθουν ζεστά οικείοι, τα ειλικρινά αποτυπωμένα τοπία δημιουργούν μια λαχτάρα να επιστρέψουμε σε μέρη που δεν έχουμε επισκεφθεί ποτέ: είναι ταυτόχρονα μια αναπαράσταση και μια πρόσκληση. Σε συνεντεύξεις, ο σκηνοθέτης Akinola έχει μιλήσει πολύ για την Λάγος των δεκαετιών του ’80 και ’90, όπου μεγάλωσε, να εξαφανίζεται με την πάροδο του χρόνου. Ο Dìrísù ανακαλεί ότι μιλούσε για την επιθυμία να αποτυπώσει και να τιμήσει τις καθημερινότητες εκείνης της ζωής. «Υπάρχουν πολλά σημεία όπου δεν συμβαίνει τίποτα, αλλά είναι τόσο συναρπαστικό και υφολογικά ακριβές για εκείνη την περίοδο και εκείνο το μέρος. Αν δεν εστιάσουμε σε αυτά, δεν τα εκτιμούμε. Μπορούν να σβηστούν, μπορούν να ξεχαστούν. Ο Akinola ήθελε να κρυσταλλοποιήσει τη Νιγηρία της παιδικής του ηλικίας στη μνήμη κάνοντας αυτή την ταινία. Και νομίζω ότι το έχει καταφέρει πραγματικά». Το «My Father’s Shadow» προβάλλεται στους κινηματογράφους από τις 6 Φεβρουαρίου, διανεμημένο από την MUBI.