Ο Georges Simenon, ένας συγγραφέας που όσο περισσότερο διαβάζει κανείς, τόσο πιο παράξενος γίνεται τόσο ο ίδιος όσο και τα έργα του. Τα μυθιστορήματά του, πολλά από τα οποία γράφτηκαν σε μία ή δύο εβδομάδες, είναι απλά, ευθύβολα, ακόμα και επιφανειακά, αλλά κάτω από την επιφάνεια κρύβονται σκοτεινά και αχαρτογράφητα βάθη.
Πολλοί αναγνώστες τον γνωρίζουν ως τον δημιουργό του Επιθεωρητή Jules Maigret της Παρισινής Αστυνομίας, του πιο λιτού, ανθρώπινου και πειστικού εκ των μεγάλων φανταστικών ντετέκτιβ. Ωστόσο, το κορυφαίο του έργο βρίσκεται σε αυτά που ο ίδιος αποκαλούσε “romans durs” (σκληρά μυθιστορήματα), περιλαμβάνοντας αριστουργήματα όπως το “Dirty Snow”, “Monsieur Monde Vanishes” και το αστειευόμενα φρικιαστικό “The Man Who Watched the Trains Go By”. Πρόσφατα, οι εκδόσεις Penguin Classics ξεκίνησαν μια σειρά 20 “romans durs” σε νέες μεταφράσεις, αρχής γενομένης από το “Η Γάτα” (The Cat), που αρχικά δημοσιεύτηκε στα γαλλικά το 1967.
Η πλοκή επικεντρώνεται σε ένα ζευγάρι από το Παρίσι, τον συνταξιούχο οικοδόμο Émile Bouin και τη σύζυγό του, Marguerite. Και οι δύο είχαν χάσει τους/τις προηγούμενους/ες συζύγους τους και παντρεύτηκαν ξανά γύρω στα 60 τους. Ο γάμος τους δεν ήταν ένας έρωτας εξ ουρανού. Αντιθέτως, κατοικούν σε έναν εσωτερικό, κλειστοφοβικό παράδεισο σε ένα αδιέξοδο του Παρισιού, όπου περνούν τις μέρες τους επινοώντας τρόπους για να ερεθίζουν και να βασανίζουν ο ένας τον άλλον σε μια μάχη θέλησης που μπορεί να καταλήξει μόνο σε τραγωδία. Δεν μιλιούνται πλέον, και επικοινωνούν, αν μπορεί να λεχθεί έτσι, ανταλλάσσοντας σύντομα σημειώματα.
Η γάτα του τίτλου ήταν ένα αδέσποτο που ο Émile έσωσε από ένα εργοτάξιο. Το πλάσμα του προσέφερε λίγη ζεστασιά και συντροφιά στην μελαγχολία των ημερών του, μέχρι που η Marguerite την δηλητηρίασε, ή έτσι ήταν πεπεισμένος. Ως απάντηση, ο Émile ακρωτηρίασε τον αγαπημένο παπαγάλο της Marguerite τόσο άσχημα που πέθανε. Τώρα, ο παπαγάλος, ταριχευμένος και τοποθετημένος στο κλουβί του, δεσπόζει στο σαλόνι τους, μια διαρκής μομφή στον Émile, και μια γκροτέσκα δήλωση της αμείωτης εχθρότητας και εκδικητικότητας της γυναίκας του.
Το ζευγάρι περνά τις μέρες του επινοώντας τρόπους βασανισμού ο ένας του άλλου σε μια μάχη θέλησης που μπορεί να καταλήξει μόνο σε τραγωδία.
Τους συναντάμε για πρώτη φορά καθισμένους δίπλα στη φωτιά ένα βράδυ. Ο Émile γράφει μερικές λέξεις σε ένα σημειωματάριο που κρατάει για αυτόν τον σκοπό, και σκίζει τη σελίδα. “Τύλιξε το χαρτί ανάμεσα στον αντίχειρά του και τον δείκτη του. Έκανε την καμπύλη του αντίχειρά του και το άφησε γρήγορα, πετώντας το μήνυμα στην αγκαλιά της Marguerite. Ποτέ δεν έχανε τον στόχο του, κατά κάποιον τρόπο, νιώθοντας εσωτερική χαρά κάθε φορά.” Η Marguerite προσποιείται ότι δεν παρατηρεί, αλλά τελικά ανοίγει το σημείωμα και διαβάζει το μήνυμα:
“Η γάτα”. Σε αντίποινα, “του απάντησε χωρίς λόγια: “Ο παπαγάλος”.
Η δυσχερής τους κατάσταση είναι αποκρουστική και αστεία ταυτόχρονα, όμως η ιστορία συνολικά είναι βαθιά θλιβερή, και γίνεται όλο και πιο θλιβερή καθώς προχωρά. Μεγάλο μέρος της θλίψης γεννάται από αναμνήσεις πραγμάτων και εποχών που πέρασαν. Η πρώτη σύζυγος του Émile, η Angèle, ήταν ένα χαρούμενο κορίτσι από αγρόκτημα με κόκκινα χέρια και άγριο χιούμορ. Επίσης, της άρεσε να κάνει έρωτα: “Δεν ξέρω ποιος εφηύρε αυτό το πράγμα, αλλά όποιος και αν ήταν αξίζει ένα άγαλμα.” Έπειτα, μια μέρα στο Boulevard Saint-Michel, την πάτησε ένα λεωφορείο, και έζησε, ανάπηρη, για δύο επώδυνα χρόνια πριν πεθάνει.
Η Marguerite είναι φτιαγμένη από πιο σκληρό υλικό από την προκάτοχό της. Προέρχεται από μια εύπορη μεσοαστική οικογένεια – ο πατέρας της έχτισε και κατείχε όλα τα σπίτια στο αδιέξοδο όπου ζουν εκείνη και ο Émile – και ο αείμνηστος σύζυγός της έπαιζε πρώτο βιολί στην ορχήστρα της Όπερας του Παρισιού. Περιφρονεί τον Émile για την εργατική του καταγωγή, και επιπλέον, τα πάθη της έχουν εξαντληθεί, εκτός από το πάθος της για εκδίκηση. Παντρεύτηκαν στα 60 τους, και ακόμη και στην αρχή, όταν μιλιούνταν ακόμα, “ήταν άβολοι μεταξύ τους, πιο συγκρατημένοι από πολύ νεαρούς ερωτευμένους”.
Αναπόφευκτα, ο Émile αναζητά παρηγοριά αλλού – αν και η ειδυλλιακή σχέση δεν μπορεί να διαρκέσει. Όταν επιστρέφει στην παλιά του ζωή στο αδιέξοδο, οι σχέσεις μεταξύ του ζευγαριού είναι πιο εκδικητικές από ποτέ. Κι όμως, το “Η Γάτα”, παρά τη σκοτεινότητά του, είναι, με έναν παράξενο, Simenonian τρόπο, ένα είδος ιστορίας αγάπης. Μόνο ένας καλλιτέχνης ιδιοφυΐας θα μπορούσε να αντλήσει πάθος από την φρικτή μοίρα του Émile και της Marguerite, χαμένες ψυχές που κρατιούνται από το σανίδα της αμοιβαίας τους εξάρτησης.
Το “Η Γάτα” του Georges Simenon, μεταφρασμένο από τη Ros Schwartz, εκδίδεται από την Penguin Classics (12,99).
