Η παρακολούθηση του νέου ντοκιμαντέρ για τον Νικ Κέιβ στο Sky, με τίτλο “Nick Cave’s Veiled World” (Σάββατο 6 Δεκεμβρίου, 9 μ.μ., Sky Arts), αφήνει μια αίσθηση που θυμίζει την αντίδραση των κριτικών απέναντι σε καλλιτέχνες που πειραματίζονται διαρκώς, αλλάζοντας κατευθύνσεις και αγγίζοντας πολλά διαφορετικά πεδία. Αυτή η εμμονή στην καλλιτεχνική αλλαγή, ωστόσο, μπορεί να είναι απλώς ένας μύθος. Πόσοι καλλιτέχνες, άλλωστε, δεν επιδεικνύουν αυτή τη συνεχή μετακίνηση – τη μια εβδομάδα ράβουν λέπια ψαριών σε μπουφάν, την επόμενη ζωγραφίζουν καθρέφτες ή τοποθετούν θαλάσσια άλογα σε samovar; Το πρόβλημα είναι πως το κοινό συχνά αδιαφορεί. Αν ο ποιητής και κεραμιστής Νικ Κέιβ δεν συνέθετε παράλληλα κλασικά τραγούδια, θα ήταν απλώς ένας “περίεργος” της γειτονιάς, και σίγουρα κανείς δεν θα αγόραζε την έκδοση σε σκληρόδετο βιβλίο των συζητήσεών του με έναν φίλο για τον Θεό.
Το ντοκιμαντέρ, το οποίο προβάλλεται σε προώθηση της τηλεοπτικής μεταφοράς του αμφιλεγόμενου μυθιστορήματός του “The Death of Bunny Munro”, αποτελεί μια εξαιρετική ευκαιρία να επανεξετάσουμε τα πρώιμα, έντονα αριστουργήματά του: εξομολογήσεις γραμμένες σαν να προέρχονται από την ηλεκτρική καρέκλα, δολοφονικά ντουέτα με pop πριγκίπισσες και βλάσφημα ερωτικά τραγούδια. Αυτά τα κομμάτια παραμένουν χαραγμένα στο μυαλό, μέρες μετά. Αποτελεί επίσης υπενθύμιση ότι, σε μια συζητήσιμα ειρωνική καριέρα, η διακήρυξη της χριστιανικής του πίστης υπήρξε η πιο διχαστική του κίνηση. Το κοινό αγαπά τη βιβλική εικονογραφία στα ροκ τραγούδια, υπό την προϋπόθεση ότι ο ερμηνευτής δεν την εννοεί πραγματικά.
Οι αναδρομικές εκθέσεις και τα ντοκιμαντέρ συνήθως παρουσιάζουν μια γκαλερί ομιλούντων κεφαλών που μοιάζουν με την Πλατωνική ιδέα της άνετης μέσης ηλικίας, σαν να πλούτισαν από καριέρες στην προμήθεια. Οι φίλοι του Κέιβ, όμως, παραμένουν οι πιο ασυνήθιστοι τύποι σε κάθε πάρτι. Ανάμεσά τους συναντούμε την Bella Freud, τον Wim Wenders, τον Warren Ellis, ο οποίος θυμίζει τον Mandy Patinkin σε ρόλο Ινδού sadhu με κοστούμι Paul Smith. Ο πιο “ροκ σταρ” καλεσμένος είναι ίσως ο πρώην Αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπουρυ, Rowan Williams, ο οποίος μιλά για τη διαφορά μεταξύ χαράς και ευτυχίας με διεισδυτική διορατικότητα.
Άλλοι συντελεστές δεν προσφέρουν την ίδια αξία. Κάποιοι, όπως οι Flea και Florence Welch, διαβάζουν αγαπημένους τους στίχους. Αυτό αφήνει τον θεατή να αναρωτιέται γιατί όλοι βρίσκονται σε άδεια δωμάτια, με αντικείμενα και έπιπλα καλυμμένα με σεντόνια. Μοιάζουν να τους περιβάλλουν “υπομονητοί” φαντάσματα. Αυτό θα μπορούσε να είναι μια ποιητική μεταφορά, αλλά μοιάζει επίσης σαν να είχαν όλοι αναθέσει την ίδια εβδομάδα εργασίες βαφής.
Υπάρχουν επιρροές από την ταινία του Martin Scorsese για τον Bob Dylan, με αρχειακές κολλάζ προσκυνητών, αστυνομίας και αγελάδων βίσων. Το “Veiled World” χωρίζεται σε ενότητες με τίτλους όπως “Ο Παράνομος”, “Το Θεϊκό Παιδί” και “Ο Προφήτης”, εμβαθύνοντας στην αρχετυπική εικονογραφία που προτιμά ο Κέιβ. Ο ίδιος απουσιάζει, πέραν από φωνητικά αποσπάσματα, και δεν υπάρχει υπερβολική βιογραφική αναφορά. Ο θεατής θα μπορούσε να αναζητήσει περισσότερο υλικό από τον Κέιβ της εποχής του punk, τον εθισμένο στα ναρκωτικά, τον πυρκαγιά που έβλεπε το κοινό ως εχθρική δύναμη προς κατάκτηση. Μαθαίνουμε ότι μερικά από τα πιο “ψυχρά” παρατσούκλια του περιλαμβάνουν “Evil Jesus of Melbourne” και “King of Berlin”, αλλά όχι το γιατί.
Το πρόγραμμα ενδιαφέρεται περισσότερο για τον Κέιβ του σήμερα: έναν άνθρωπο βαθιάς συμπόνιας, βασανισμένο από την πίστη και παρηγορημένο από την αμφιβολία, που δεν πιστεύει πλέον στην τέχνη ως την υπέρτατη δύναμη. Στο σχολείο, ο επαναστάτης του punk ονειρευόταν να γίνει γκουρού, αποκαλύπτει η φίλη και φωτογράφος του, Polly Borland. Ο Κέιβ έχει ωριμάσει στην αντίληψή του, με ένα κόστος που κανείς δεν θα ήταν διατεθειμένος να πληρώσει. Ο θάνατος του γιου του, Arthur, υπήρξε μια σεισμική τραγωδία. Το πρόγραμμα παρακολουθεί τις επιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένου του φασματικού άλμπουμ “Ghosteen”, μιας νέας διάστασης θλίψης και κοινότητας στις ζωντανές του εμφανίσεις, και την ανάδειξή του ως αυτοεκλεγμένου πνευματικού δασκάλου.
Όπως πολλοί, έτσι κι εγώ, είμαι αφοσιωμένος στο newsletter συμβουλών του Κέιβ, τα “Red Hand Files”, όπου ο τίτλος “agony uncle” (θείος των αγωνιών) δεν έχει ποτέ αποδοθεί καλύτερα. Πολλοί από τους αναγνώστες επικρίνουν τη θρησκοληψία του, την άρνησή του να πάρει πολιτική θέση. Οι απαντήσεις του είναι βαθιά όμορφες και συχνά ξεκαρδιστικές. Δεν μπορώ να τις διαβάζω δημόσια, καθώς δεν μου αρέσει να έχω μεταφυσικές επιφανείς στο λεωφορείο ή να κλαίω δίπλα σε αγνώστους. Αυτός θα έλεγε ότι και τα δύο είναι απαραίτητα. Είναι κρίμα που αυτό το κομμάτι της καριέρας του δεν παρουσιάζεται στο ντοκιμαντέρ.
Το “Veiled World” είναι υψηλών προδιαγραφών, αλλά αγωνίζεται με μια αντίφαση. Τα ντοκιμαντέρ είναι ρεπορτάζ, μια προσπάθεια κατανόησης και καθορισμού νοήματος. Η θλίψη και ο Θεός είναι ανείπωτα θέματα που αντιστέκονται στην αγκίστρωση. Οι λεπτομέρειες και τα γεγονότα είναι ευκολότερα να αποδοθούν από την εσωτερικότητα. Δεν μπορούμε να βιώσουμε ηρεμία ή σκοπό έμμεσα, αλλά μια ιστορία για το χειρότερο πράγμα που κάνατε ποτέ σε ένα πάρτι; Αυτό αξίζει να το πούμε.
Το πρόσφατο έργο του Κέιβ αφορά τη διάψευση ενός μύθου, δηλαδή ότι ο διάβολος έχει τις καλύτερες μελωδίες. Ίσως η πραγματική περιέργεια βρίσκεται σε εμένα, και σε όποιον άλλο νοσταλγεί τη μυρωδιά του θειαφιού.
