Το 2021, η Σουζάν Σιμάρδ βρέθηκε σε ένα περιπολικό, συνοδευόμενη από έναν χώρο διαμαρτυρίας στο Fairy Creek, στη νήσο Βανκούβερ, όπου ακτιβιστές βρίσκονται σε αδιέξοδο με την Teal-Jones Group, μια βιομηχανική εταιρεία υλοτομίας. Εκεί, αποφασίζει να εξηγήσει στον αστυνομικό που την συλλαμβάνει, με τον τρόπο που μόνο μια ειλικρινής Καναδή δασολόγος μπορεί: «Χρειάζονται δεκαετίες για να σταματήσουν τα δάση που έχουν αποψιλωθεί να εκπέμπουν περισσότερο άνθρακα από ό,τι απορροφούν, και αιώνες περισσότερο για να ανακτήσουν τη δύναμη απορρόφησης των αρχικών δασών. Δεν έχουμε δεκαετίες για να ανακάμψουν αυτά τα δάση από την αποψίλωση. Στους εκατοντάδες χρόνια που χρειάζεται ένα δάσος για να ωριμάσει, ο πλανήτης μας θα μπορούσε να θερμανθεί πάνω από πέντε βαθμούς Κελσίου».
Ο αξιωματικός παρέμεινε αμετακίνητος. Όμως, αν παρακολουθήσατε την ομιλία TED της Σιμάρδ το 2016, η οποία έχει συγκεντρώσει σχεδόν 6 εκατομμύρια προβολές, καταλαβαίνετε ότι άξιζε τον κόπο. Λίγοι μπορούν να μιλήσουν για τα δέντρα με τόση πεποίθηση όσο η Σιμάρδ. Με στοιχεία από την Ιντιάνα Τζόουνς και τον κύριο Ρότζερς, αποτελεί μια εθνική μας θησαυρό και παγκόσμιο περιβαλλοντικό είδωλο. Όταν δεν απομακρύνεται από διαμαρτυρίες από τις αρχές, αποφεύγει τις φλόγες των δασικών πυρκαγιών στα βουνά Cariboo της Βρετανικής Κολομβίας, εξερευνά το αρχιπέλαγος Haida Gwaii («Γκαλαπάγκος του Καναδά»), ή μαθαίνει γηγενείς πρακτικές στον Αμαζόνιο. Στην ομιλία της TED, περιγράφει πώς έτρεχε κάποτε μέσα στο δάσος με μια σύριγγα γεμάτη ραδιενεργά ισότοπα σε κάθε χέρι, ενώ την κυνηγούσε μια αρκούδα γκρίζλι.
Αυτή η συγκεκριμένη (εν τέλει επιτυχημένη) έρευνα την έκανε διάσημη, εμπνέοντας χιλιάδες άρθρα και τον χαρακτήρα της Πατρίσια στο βραβευμένο με Πούλιτζερ μυθιστόρημα του Ρίτσαρντ Πάουερς, «The Overstory» (2018). Παρακολουθώντας την κίνηση ραδιενεργών σωματιδίων μεταξύ των δέντρων, τα ευρήματα της Σιμάρδ υπέδειξαν ότι τα μεμονωμένα δέντρα συμμετείχαν σε μια συνεχή ανταλλαγή πληροφοριών και πόρων μέσω δικτύων μυκηλίων. «Τα δέντρα μιλούν», όπως το έθεσε στην ομιλία της TED. «Μέσω αλληλοσυνομιλιών, αυξάνουν την ανθεκτικότητα ολόκληρης της κοινότητας».
Ήταν πρωτοποριακή δουλειά και διαισθητικά ικανοποιητική για το ευρύ κοινό – γιατί να μην έχουν τα ένστικτα αυτοσυντήρησης της φυτικής ζωής και μια κοινοτική διάσταση; – αλλά προκάλεσε έντονη κριτική και επιστημονική αντίδραση. Η Σιμάρδ κατηγορήθηκε για ανθρωπομορφισμό των δέντρων, υπονοώντας ότι αυτά παρατηρούσαν και ίσως χρειαζόντουσαν το ένα το άλλο, και ότι κυβερνώνταν όχι μόνο από τον εξελικτικό ανταγωνισμό, αλλά και από σημαντικούς δεσμούς συγγένειας μεταξύ των γενεών. Ακολούθησε μια περίοδος ακαδημαϊκών δυσκολιών και αποθάρρυνσης.
Το νέο βιβλίο της Σιμάρδ, «When the Forest Breathes», την βρίσκει ξανά ανάμεσα στα δέντρα, προωθώντας την έρευνά της, ενώ ταυτόχρονα εξετάζει την κληρονομιά της. Στο μοντέλο της Σιμάρδ, τα μεγαλύτερα, αρχαιότερα «μητρικά δέντρα» λειτουργούν ως δενδρικές μητριάρχισσες – «ενεργειακοί πυλώνες» υπεύθυνοι για τη «διασπορά σπόρων στο υποδάφια» και την ανατροφή νέας ζωής. Σε αυτό το βιβλίο, είναι φανερό ότι η Σιμάρδ είναι και η ίδια ένα είδος μητρικού δέντρου – μια γιγαντιαία, βαθιά ριζωμένη φιγούρα με κρίσιμο ρόλο στη σύνδεση και υποστήριξη της επόμενης γενιάς δασολόγων. Καθώς φυτεύει εκατοντάδες χιλιάδες δέντρα σε εννέα δάση σε όλο τον κόσμο, σε ένα εγχείρημα που ονομάζει Mother Tree Project, η Σιμάρδ γράφει για τις μεγάλες μέρες που αφιερώνει στην φροντίδα των δενδρυλλίων και την ενθάρρυνση των προσπαθειών των νεότερων ερευνητών δίπλα της – συμπεριλαμβανομένων των δύο θυγατέρων της, Hannah και Nava.
Γράφει επίσης για τους δεσμούς της με τις γηγενείς κοινότητες και για την οργάνωση και τον ακτιβισμό που έχει αγκαλιάσει, μετά από χρόνια παρακολούθησης της κλιμακούμενης υλοτομίας να ξεπερνά τις προσεκτικές επιστημονικές συστάσεις. «Η επιστήμη δεν αρκεί», έχει καταλήξει. Έτσι, η αναζήτηση άλλων οδών για την προώθηση της διατήρησης και της αποκατάστασης: ανάμεσά τους, βιβλία όπως αυτό, που της επιτρέπουν να ξεφύγει από τους γλωσσικούς περιορισμούς της έρευνας με αξιολόγηση από ομοτίμους και να παρέχει μια «ερμηνεία» των ευρημάτων της και της φιλοσοφίας πίσω από αυτά. Υπάρχει ποίηση σε αυτήν την εργασία βαθιά στο δάσος, και δεν την αποφεύγει.
Αυτό είναι το είδος του βιβλίου με ένα πολύ, πολύ μεγάλο τμήμα αναγνωρίσεων. Άλλοι έχουν βοηθήσει τη Σιμάρδ να βρει τον δρόμο της στη μοναδική πορεία που έχει ακολουθήσει, και αισθάνεται κανείς ότι γράφει το «When the Forest Breathes», ώστε περισσότεροι να ακολουθήσουν αυτόν τον δρόμο – ή να δημιουργήσουν τους δικούς τους. Κανένα μητρικό δέντρο δεν φροντίζει το υποδάφια μόνο του.
Το «When the Forest Breathes: Renewal and Resilience in the Natural World» της Suzanne Simard εκδίδεται από τις Allen Lane (£25). Για να υποστηρίξετε τον Guardian, παραγγείλτε το αντίγραφό σας στο guardianbookshop.com. Ενδέχεται να ισχύουν χρεώσεις παράδοσης.
