Μια πυρκαγιά που εκδηλώθηκε την Κυριακή το απόγευμα κοντά στον κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό της Γλασκώβης, Glasgow Central, ξύπνησε δυσάρεστες μνήμες για πολλούς κατοίκους της πόλης. Η συχνότητα με την οποία το ιστορικό της κτιριακό απόθεμα τίθεται σε κίνδυνο από φωτιές ή αμέλεια, έχει προκαλέσει ανησυχία. Το περιστατικό αυτό έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά παρόμοιων γεγονότων, όπως οι καταστροφικές πυρκαγιές στην Σχολή Καλών Τεχνών της Γλασκώβης (Glasgow School of Art) το 2014 και το 2018, οι οποίες άφησαν το κτίριο της Mackintosh ως ένα καμένο κουφάρι.
Η απώλεια βικτοριανής κληρονομιάς δεν περιορίζεται μόνο σε πυρκαγιές. Πέρυσι το καλοκαίρι, σημειώθηκε η κατάρρευση κτιρίων γύρω από την περιοχή Albert Cross στο Pollokshields, ενώ το 2024, μια πυρκαγιά κατέστρεψε ένα εγκαταλελειμμένο κτίριο στην Carlton Place, μια κάποτε κομψή γεωργιανή βεράντα στην νότια όχθη του ποταμού Clyde.
Ο αρχιτέκτονας και κριτικός Rory Olcayto, ο οποίος το 2024 δημοσίευσε ένα άρθρο-έκκληση για την κατάσταση της πόλης, τονίζει ότι οι πυρκαγιές αυτές, ακόμη και αν μοιάζουν με τραγικά ατυχήματα, αποκαλύπτουν μια σκληρή πραγματικότητα: η ιστορική αρχιτεκτονική της Γλασκώβης είναι εξαιρετικά ευάλωτη. “Μέχρι η Γλασκώβη να αντιμετωπίζει την δομημένη της κληρονομιά ως μέρος της κοινωνικής της δομής, αυτές οι κρίσεις θα συνεχίζονται”, προειδοποίησε, προσθέτοντας ότι πολλοί από τους αρμόδιους φορείς στην πόλη εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η προστασία των κτιρίων έρχεται σε σύγκρουση με την προστασία των ανθρώπων.
Ωστόσο, αναγνωρίζεται ότι ο δήμος έχει αρχίσει να επενδύει στην ενίσχυση της πολιτιστικής αρχιτεκτονικής. Ένα παράδειγμα είναι η ανακατασκευή εγκαταλελειμμένων κτιρίων στην δυτική πλευρά της πόλης, τα οποία επαναχρησιμοποιούνται ως προσιτές κατοικίες. Αυτό αποδεικνύει ότι η Γλασκώβη μπορεί να ανταποκριθεί σε κοινωνικές ανάγκες, προστατεύοντας ταυτόχρονα την ιστορική της φυσιογνωμία.
Στο κέντρο της πόλης, απέναντι από την περιοχή της πρόσφατης πυρκαγιάς, βρίσκεται το κτίριο Egyptian Halls, ένα επιβλητικό εμπορικό κτίριο, σχεδιασμένο από τον Alexander “Greek” Thomson. Παρότι παραμένει κενό εδώ και 15 χρόνια, πρόσφατα ο δήμος έχει δρομολογήσει διαδικασίες για την ανακαίνισή του, με σκοπό τη μετατροπή του σε χώρο για εστιατόρια και ξενοδοχεία.
Το φαινόμενο της “αποψίλωσης” του κέντρου των πόλεων, που χαρακτηρίζεται από κενά οικόπεδα και καθυστερημένες ανακαινίσεις, δεν είναι αποκλειστικότητα της Γλασκώβης, αλλά παρατηρείται σε όλο το Ηνωμένο Βασίλειο. Η μείωση της κίνησης πεζών και η άνοδος του ηλεκτρονικού εμπορίου, επιταχυνόμενα από την πανδημία, έχουν επιβαρύνει την κατάσταση, ενώ ο ραγδαίος πληθωρισμός στο κόστος κατασκευής και τα αυξημένα επιτόκια καθιστούν δύσκολη την υλοποίηση των αναγκαίων οικιστικών μετατροπών.
Στη Γλασκώβη, 143 κτίρια στο κέντρο της πόλης βρίσκονται στο μητρώο “σε κίνδυνο” της Historic Environment Scotland. Ο δήμος έχει συστήσει επιτροπή για την διαχείριση και αποκατάσταση των κενών και εγκαταλελειμμένων ακινήτων.
Ο Niall Murphy, διευθυντής του Glasgow City Heritage Trust, εκφράζει κατανόηση για τον δήμο, επισημαίνοντας ωστόσο ότι η ευθύνη για τη συντήρηση των ιστορικών κτιρίων βαραίνει κυρίως τους ιδιοκτήτες. Το Trust εργάζεται εδώ και καιρό για την αλλαγή της κουλτούρας συντήρησης, ώστε να υιοθετηθεί μια προληπτική αντί για αντιδραστική προσέγγιση.
Ο δήμος επιδιώκει να αξιοποιήσει τους 3.3 εκατομμύρια τετραγωνικά πόδια κενού εμπορικού χώρου στο κέντρο της πόλης, μετατρέποντάς τα σε οικιστικές μονάδες. Ωστόσο, σχεδόν το 30% αυτού του κενού χώρου βρίσκεται σε κτίρια προ του 1919, όπως αυτό που κάηκε την Κυριακή. Αυτά τα παραδοσιακά κτίρια απαιτούν υψηλότερο κόστος μετατροπής σε κατοικίες και ενδέχεται να μην διαθέτουν κατάλληλο διαχωρισμό μεταξύ των καταστημάτων και των ορόφων.
Ο Paul Sweeney, μέλος του κοινοβουλίου της Σκωτίας και υποστηρικτής της προστασίας των εγκαταλελειμμένων κτιρίων της Γλασκώβης, αναφέρει ότι η αρχική πυρκαγιά στην Σχολή Καλών Τεχνών οφειλόταν σε εύφλεκτα υλικά που χρησιμοποιούνταν, και ζητά αυστηρότερα πρωτόκολλα ασφαλείας για κτίρια προ του 1900.
Ενώ η αρχική αιτία της πυρκαγιάς στον σταθμό Glasgow Central παραμένει αδιευκρίνιστη, ο καθηγητής Guillermo Rein του Imperial College London, ειδικός στην πυρασφάλεια, επισημαίνει τη σημασία της πιθανής παρουσίας μπαταριών λιθίου-ιόντων στο κατάστημα ατμίσματος, όπου πιστεύεται ότι ξεκίνησε η φωτιά. Οι μπαταρίες αυτές είναι ανθεκτικές στην κατάσβεση, παράγουν έντονη θερμότητα και μπορούν να δημιουργήσουν δύσκολες συνθήκες πυρκαγιάς, κάτι που θα μπορούσε να εξηγήσει τις δυσκολίες που αντιμετώπισε η πυροσβεστική υπηρεσία.
