Μια ενδιαφέρουσα ανάλυση από την έκθεση «Οικονομικές και Κοινωνικές Τάσεις 2026» της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO) αποκαλύπτει ότι το 2024, περίπου το 15,3% των θέσεων εργασίας παγκοσμίως εξαρτιόταν από την ξένη ζήτηση, δηλαδή από το διεθνές εμπόριο. Αυτό αντιστοιχεί σε 465 εκατομμύρια θέσεις εργασίας, εκ των οποίων 278 εκατομμύρια βρίσκονται στην Ασία και τον Ειρηνικό, και 96 εκατομμύρια στην Ευρώπη. Συνολικά, αυτές οι δύο περιοχές αντιπροσωπεύουν πάνω από το 80% των θέσεων εργασίας που εξαρτώνται από το εμπόριο, σύμφωνα με στοιχεία από 80 οικονομίες που καλύπτουν το 85% της παγκόσμιας απασχόλησης.
Αυτή η διαπίστωση υποδηλώνει ότι, αν θεωρήσουμε το εμπόριο ως δείκτη προόδου της παγκοσμιοποίησης, οι συζητήσεις σχετικά με το επικείμενο τέλος της εστιάζουν κυρίως στην Ευρώπη και την Ασία. Ανεξάρτητα από τις προθέσεις του Προέδρου των ΗΠΑ Donald Trump και των υποστηρικτών του να κηρύξουν «πόλεμο» στο παγκοσμιοποιημένο οικονομικό σύστημα που ωφέλησε τους περισσότερους ανθρώπους μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η έκθεση υπογραμμίζει ότι η τύχη της παγκοσμιοποίησης θα καθοριστεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, την Κίνα και τις «μεσαίες δυνάμεις» του κόσμου, οι οποίες συχνά παραβλέπονται. Όπως σχολίασε ο ιστορικός Adam Tooze, «όσον αφορά το εμπόριο, η παγκοσμιοποίηση είναι μια ευρασιατική ιστορία».
Η έκθεση ILO παρουσιάζει τις Ηνωμένες Πολιτείες, παρά την ισχύ τους, να βρίσκονται στα περιθώρια του παγκόσμιου εμπορίου. Περίπου το ένα τρίτο των εξαγωγών τους κατευθύνεται στους άμεσους γείτονές τους, τον Καναδά και το Μεξικό. Το εμπόριο αντιστοιχεί μόλις στο 25,4% του αμερικανικού ΑΕΠ, σε σύγκριση με 79% για τη Γερμανία, 84,6% για τη Νότια Κορέα, 74,6% για το Μεξικό και 62,8% για τη Μεγάλη Βρετανία. Ακόμη και στην Κίνα, το διεθνές εμπόριο είναι σημαντικότερο από ό,τι στις ΗΠΑ, αντιστοιχώντας σε πάνω από 37% του ΑΕΠ.
Η εξάρτηση των ΗΠΑ από τις εξαγωγές είναι επίσης συγκριτικά μικρή, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 7% του ονομαστικού ΑΕΠ. Αντιθέτως, η εξάρτηση της ΕΕ από τις εξαγωγές ανέρχεται στο 38%, ενώ η Κίνα και η Ιαπωνία είναι στο 19% και 17% αντίστοιχα. Με απλά λόγια, τα δεδομένα της ILO υποδηλώνουν ότι η Ευρώπη και η Ασία είναι οι κύριες κινητήριες δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης, ενώ οι ΗΠΑ μπορούν να αντέξουν οικονομικά να «πολεμήσουν» εναντίον της. Βάσει αυτής της ανάλυσης, η διαταραχή του παγκόσμιου εμπορίου θα πλήξει άλλες οικονομίες πολύ πιο σοβαρά από τις ΗΠΑ.
Η Ουάσιγκτον διαθέτει πράγματι ισχυρά «όπλα» κατά της παγκοσμιοποίησης, κυρίως το δολάριο ΗΠΑ, καθώς και τον σχεδιασμό και τον έλεγχο του χρηματοπιστωτικού συστήματος της παγκόσμιας οικονομίας. Ωστόσο, μέχρι στιγμής, οι αναλυτές κόστους-οφέλους του Trump έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι αυτά τα όπλα είναι καλύτερο να παραμείνουν ανενεργά, καθώς η χρήση τους θα έβλαπτε περισσότερο παρά θα ωφελούσε τις προσπάθειες για «να γίνει η Αμερική ξανά σπουδαία». Η απόφαση του Trump να «πολεμήσει» την παγκοσμιοποίηση δεν βασίζεται στην εξάρτηση των ΗΠΑ από την παγκόσμια οικονομία, αλλά στο αντίθετο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η παγκοσμιοποίηση δεν απειλείται ή ότι δεν βρίσκεται σε διαδικασία ριζικού μετασχηματισμού. Η έκθεση ILO το καθιστά σαφές από πολλές οπτικές γωνίες. Πρώτον, οι κύριοι μοχλοί της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας έχουν μετατοπιστεί τις τελευταίες δεκαετίες από τη Δύση υψηλού εισοδήματος προς τις οικονομίες μεσαίου εισοδήματος παγκοσμίως. Από το 2005, το εμπόριο μεταξύ χωρών υψηλού εισοδήματος έχει μειωθεί από 59% σε 45% του συνολικού εμπορίου, ενώ το εμπόριο που οδηγείται από οικονομίες μεσαίου εισοδήματος έχει αυξηθεί από 41% σε 54% του παγκόσμιου εμπορίου.
Παράλληλα, έχει σημειωθεί μια δραματική «υπηρεσιοποίηση» του εμπορίου. Το 1995, το 39,7% των θέσεων εργασίας που σχετίζονταν με το εμπόριο αφορούσε την κατασκευή αγαθών. Αυτό είχε μειωθεί στο 32,9% έως το 2022. Την ίδια περίοδο, οι υπηρεσίες της αγοράς έχουν αυξηθεί από 35,9% σε 48,6% των θέσεων εργασίας που σχετίζονται με την ξένη ζήτηση. Η έκθεση ILO σημειώνει ότι το εμπόριο υπηρεσιών έχει αυξηθεί και αντιστοιχεί στο 14,1% του παγκόσμιου ΑΕΠ και σχεδόν στο 25% του συνολικού εμπορίου.
Ενώ 284 εκατομμύρια εργαζόμενοι παγκοσμίως εξακολουθούν να ζουν σε ακραία «εργασιακή φτώχεια», με πάνω από 2,1 δισεκατομμύρια θέσεις εργασίας στην «άτυπη οικονομία» και περίπου 186 εκατομμύρια ανέργους, η συμμετοχή των οικονομιών μεσαίου και χαμηλού εισοδήματος στο παγκοσμιοποιημένο εμπόριο έχει συμβάλει στην «τυποποίηση» της εργασίας και στην παροχή «αξιοπρεπούς εργασίας».
Ενώ ο «πόλεμος» του Trump κατά της παγκοσμιοποίησης έχει δημιουργήσει περισσότερη αβεβαιότητα παρά μετρήσιμη αναστάτωση, η έκθεση ILO υποδηλώνει ότι η αβεβαιότητα αυτή καθαυτή έχει τη δυνατότητα μακροπρόθεσμα να προκαλέσει ζημιά.
Η παγκόσμια ανεργία των νέων παραμένει «προβληματική», στο 12,4%, δηλαδή πάνω από 67 εκατομμύρια. Η έκθεση ILO σημείωσε τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης (AI) στις συνθήκες της αγοράς εργασίας για τους νέους. «Ενώ η πλήρης επίδραση της AI στην απασχόληση των νέων παραμένει αβέβαιη, η δυνητική της κλίμακα δικαιολογεί στενή παρακολούθηση», αναφέρει η έκθεση. Η ILO εκφράζει επίσης ανησυχία για την ανεργία των νέων στις πόλεις της Κίνας, η οποία εκτιμάται ότι ανέρχεται στο 17,8%.
Συνοπτικά, ενώ είναι σαφές ότι η κυβέρνηση Trump προτίθεται να αναδιαμορφώσει τις οικονομικές της σχέσεις με τον υπόλοιπο κόσμο και να προκαλέσει σημαντική αναστάτωση στη διαδικασία, είναι απίθανο να υπονομεύσει την παγκοσμιοποίηση που έχει αποφέρει ευρεία οφέλη στις περισσότερες οικονομίες του κόσμου τις τελευταίες δεκαετίες. Όπως επισημαίνει ο Adam Tooze, αυτό το προνόμιο ανήκει στην Ευρασία.
