Οι φετινές “δύο συνεδριάσεις” στην Κίνα δεν παρουσίασαν τόσο μια ιστορία οικονομικού θαύματος, όσο μια μετάβαση. Πρόκειται για μια στροφή από την υψηλή ταχύτητα ανάπτυξης προς την υψηλή ποιότητα, και από την εξάρτηση από την εξωτερική ζήτηση προς μια πιο ανθεκτική, βασισμένη στην καινοτομία οικονομία.
Μέσα σε ένα κλίμα παγκόσμιων εντάσεων και κατακερματισμένων εφοδιαστικών αλυσίδων, το Πεκίνο χρησιμοποιεί αυτή την πολιτική στιγμή για να σηματοδοτήσει ότι βλέπει ευκαιρίες μέσα στην αντιξοότητα και είναι έτοιμο να αναπροσαρμόσει το αναπτυξιακό του μοντέλο, αντί να εμμένει στις συνήθειες των χρόνων της άνθησης.
Για την Κίνα, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα επιτύχει έναν συγκεκριμένο αριθμό ανάπτυξης για ένα μόνο έτος, αλλά αν μπορεί να αναδιαμορφώσει τα θεμέλια της οικονομίας της με τρόπο που να είναι ανθεκτικός σε κλυδωνισμούς από τη γεωπολιτική, τη δημογραφία, τα χρηματοοικονομικά και το κλίμα. Η έκθεση εργασίας του πρωθυπουργού Li Qiang την Πέμπτη προσφέρει μια εικόνα για το πώς η ηγεσία σκοπεύει να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα. Αυτό που αναδύεται είναι ένα προσεκτικά αισιόδοξο όραμα για βραδύτερη, σταθερότερη ανάπτυξη, που τροφοδοτείται περισσότερο από τσιπ, δεδομένα και εγχώρια ζήτηση.
Ο στόχος ανάπτυξης 4,5% έως 5% για το 2026 δεν αποτελεί παραδοχή αδυναμίας· είναι δείκτης οικονομικής ωριμότητας. Η απομάκρυνση από το “ανάπτυξη πάση θυσία” υποδηλώνει μεγαλύτερη εστίαση στην καλύτερη κατανομή κεφαλαίων, βελτιωμένα περιβαλλοντικά αποτελέσματα και μεγαλύτερη προσοχή στη χρηματοοικονομική σταθερότητα.
Ένα από τα πιο ενθαρρυντικά στοιχεία της φετινής ατζέντας είναι η συνεχιζόμενη έμφαση στην καινοτομία και την τεχνολογική αναβάθμιση ως κεντρικούς πυλώνες της μακροπρόθεσμης στρατηγικής της Κίνας. Το υπονοούμενο είναι σαφές: έχουν περάσει οι μέρες που η Κίνα μπορούσε να αναπτυχθεί απλώς προσθέτοντας περισσότερο εργατικό δυναμικό και κεφάλαιο σε εργοστάσια χαμηλής τεχνολογίας. Τα μελλοντικά κέρδη θα προέλθουν από την αξιοποίηση του λιγότερου πόρου με περισσότερα αποτελέσματα, και μάλιστα στην αιχμή της τεχνολογίας.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει την αναβάθμιση της έρευνας και ανάπτυξης (Ε&Α) από έναν υποστηρικτικό ρόλο σε κεντρικό. Η αύξηση των δαπανών για Ε&Α, η μεγαλύτερη έμφαση στις βασικές επιστήμες και η υποστήριξη στρατηγικών τομέων αποτελούν μέρος του πακέτου.
Η Κίνα προτείνει την αύξηση των εθνικών επενδύσεων σε Ε&Α κατά μέσο όρο τουλάχιστον 7% ετησίως και την αύξηση της προστιθέμενης αξίας των βασικών βιομηχανιών της ψηφιακής οικονομίας στο 12,5% του ΑΕΠ. Αυτά δεν είναι απλώς έργα κύρους· είναι προσπάθειες για την κατάκτηση αξίας στα ανώτερα τμήματα των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων.
Λαμβάνοντας υπόψη τους εξωτερικούς κλυδωνισμούς, ένας άλλος πυλώνας υψηλής ποιότητας ανάπτυξης είναι ο μακροχρόνιος στόχος της επανεξισορρόπησης προς την εγχώρια ζήτηση. Για χρόνια, οι αναλυτές υποστήριζαν ότι το μοντέλο ανάπτυξης της Κίνας βασίζεται υπερβολικά στις επενδύσεις και τις εξαγωγές, με τα νοικοκυριά να φέρουν δυσανάλογα μικρό μερίδιο του εθνικού εισοδήματος. Η ρητορική για μια ισχυρή εγχώρια αγορά και την επέκταση της κατανάλωσης υποδηλώνει ότι η κυβέρνηση δίνει προτεραιότητα σε τέτοιες προσπάθειες.
Υπάρχουν λόγοι για αισιοδοξία. Η αστικοποίηση συνεχίζεται, και κάθε νεοαστικοποιημένο νοικοκυριό φέρνει μαζί του ζήτηση για στέγαση, μεταφορές, εκπαίδευση, υγειονομική περίθαλψη, ψυχαγωγία και υπηρεσίες. Η ανάπτυξη της μεσαίας τάξης έχει ήδη μεταμορφώσει την εσωτερική αγορά της Κίνας· το επόμενο βήμα είναι η εμβάθυνση και η διαφοροποίηση αυτής της ζήτησης.
Τα εργαλεία πολιτικής που συζητούνται αντικατοπτρίζουν αυτή την κατεύθυνση. Στοχευμένα κίνητρα κατανάλωσης, όπως προγράμματα ανταλλαγής αυτοκινήτων και οικιακών συσκευών, μπορούν να ωθήσουν τα νοικοκυριά να επισπεύσουν τις δαπάνες. Σύμφωνα με την έκθεση της Πέμπτης, 250 δισεκατομμύρια γιουάν (36,2 δισεκατομμύρια USD) σε εξαιρετικά μακροπρόθεσμα ειδικά κρατικά ομόλογα θα διατεθούν για προγράμματα ανταλλαγής καταναλωτικών αγαθών, ενώ θα δημιουργηθεί ένα ταμείο συντονισμού δημοσιονομικού-χρηματοπιστωτικού ύψους 100 δισεκατομμυρίων γιουάν για την περαιτέρω ενίσχυση της εγχώριας ζήτησης.
Η ώθηση για μεγαλύτερη αυτάρκεια και εγχώρια κατανάλωση δεν αφορά το κλείσιμο θυρών, αλλά τη διασφάλιση ότι οι εξωτερικοί κλυδωνισμοί δεν μπορούν να εκτροχιάσουν την ανάπτυξη. Η Κίνα συνεχίζει να καλωσορίζει ξένες εταιρείες στο σύστημα καινοτομίας της, να ενθαρρύνει κοινοπραξίες και να προστατεύει τα πνευματικά δικαιώματα. Σύμφωνα με την έκθεση εργασίας της κυβέρνησης, η Κίνα σχεδιάζει να ανοίξει σταθερά τον ψηφιακό τομέα και να μειώσει περαιτέρω τη αρνητική λίστα για τις διασυνοριακές υπηρεσίες.
Φυσικά, τίποτα από αυτά δεν συμβαίνει σε κενό. Το παρασκήνιο των φετινών δύο συνεδριάσεων είναι ένας κόσμος όπου ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων έχει επιστρέψει στο προσκήνιο. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump συνεχίζει να επιβάλλει περιορισμούς στην τεχνολογία και να εξετάζει περαιτέρω δασμούς στην Κίνα. Μέρη της Ευρώπης διερευνούν την αποδέσμευση από την Κίνα και ανταποκρίνονται στην υπερπαραγωγή σε τομείς όπως τα ηλεκτρικά οχήματα με δικά τους προστατευτικά μέτρα.
Τώρα, η τελευταία έκρηξη βίας στη Μέση Ανατολή – με αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις στο Ιράν και τις αντεπιθέσεις της Τεχεράνης στους γειτονικούς του Κόλπου – έχει προσθέσει μια ασταθή ενεργειακή διάσταση στο μείγμα. Οι παγκόσμιες εντάσεις δεν αποτελούν πλέον ένα απομακρυσμένο παρασκήνιο για την οικονομική ιστορία της Κίνας· είναι ένα κινούμενο μέτωπο που το Πεκίνο πρέπει να λαμβάνει υπόψη σε κάθε σημαντική απόφαση.
Για ορισμένες χώρες, η απάντηση θα ήταν αμυντικός εθνικισμός με τείχη και αποσύνδεση. Αντ’ αυτού, η Κίνα επιδιώκει στρατηγική ανθεκτικότητα – όχι διακοπή δεσμών, αλλά διασφάλιση ότι κανένα μεμονωμένο σημείο συμφόρησης ή παράγοντας δεν μπορεί να εκτροχιάσει την πρόοδο. Η εμβάθυνση των δεσμών με τον Παγκόσμιο Νότο και οι υποδομές της πρωτοβουλίας “Belt and Road” διευρύνουν τη βάση. Οι πιέσεις για προβλεψιμότητα θα μπορούσαν να καταστήσουν την Κίνα πιο ελκυστικό επενδυτικό στόχο.
Τι πρέπει να καταλάβει ο κόσμος για τη συνολική κατεύθυνση της Κίνας που σηματοδότησαν οι δύο συνεδριάσεις; Είναι εύκολο να εστιάσουμε στους κινδύνους που αντιμετωπίζει η χώρα: δημογραφική γήρανση, παλιά χρέη, προσαρμογή της αγοράς ακινήτων και τώρα πετρελαϊκοί κλυδωνισμοί εν μέσω γεωπολιτικών εντάσεων. Όλα αυτά είναι πραγματικά.
Ωστόσο, είναι εξίσου σημαντικό να αναγνωρίσουμε τα διαρκή πλεονεκτήματα της Κίνας: υψηλές αποταμιεύσεις για παραγωγικές επενδύσεις, εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό, απαράμιλλες υποδομές και ένα αναπτυσσόμενο σύστημα καινοτομίας. Η προσέγγιση της Κίνας με ρεαλιστικούς στόχους, υποστήριξη καινοτομίας και επανεξισορρόπηση της ζήτησης κινητοποιεί αυτές τις δυνάμεις για μια ταραχώδη εποχή.
Οι δύο συνεδριάσεις της Κίνας σηματοδοτούν στον κόσμο ότι, αντί να αποσύρεται από την ανάπτυξη, την επαναπροσδιορίζει, και αναδιαμορφώνει την παγκοσμιοποίηση αντί να την εγκαταλείπει.