Η Ευρώπη έχει πάρει μια ανάσα ανακούφισης τον Οκτώβριο, όταν ΗΠΑ και Κίνα κατέληξαν σε μια εύθραυστη εμπορική συμφωνία που ανέστειλε τις ευρύτερες κινεζικές περιορισμούς στις σπάνιες γαίες και κάλυψε μια διαμάχη μεταξύ Κίνας και Ολλανδίας σχετικά με την Nexperia. Ωστόσο, τώρα, η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να εκπονήσει ένα σχέδιο δράσης, εάν η κατάπαυση του πυρός αποτύχει ή λήξει.
Μια κλιμάκωση των εντάσεων μεταξύ των υπερδυνάμεων θα μπορούσε να εκθέσει την ΕΕ σε κινεζικούς ελέγχους εξαγωγών, ενδεχομένως να πλήξει θανάσιμα τη στρατιωτική της υποστήριξη προς την Ουκρανία, τις δικές της προσπάθειες επανεξοπλισμού, καθώς και τη γενικότερη βιομηχανική της αναβάθμιση. Αυτό υποστηρίζεται σε μια νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR).
Για να προετοιμαστεί, η Ευρώπη πρέπει να “μάθει να μάχεται για τον εαυτό της”, αναγνωρίζοντας τα οικονομικά όπλα που διαθέτει, αλλά και να κατανοήσει πότε και πώς να τα χρησιμοποιήσει. “Αυτό μπορεί να λήξει σε λίγους μήνες – τι συμβαίνει όταν τελειώσει αυτή η συμφωνία; Αν η Κίνα επιστρέψει και επαναφέρει τους ελέγχους εξαγωγών, θα ήταν καλό να είστε προετοιμασμένοι. Δεν πρέπει να περιμένουμε μέχρι να χτυπήσει η επόμενη κρίση, πρέπει να χτίσετε τα χαρτιά σας τώρα”, δήλωσε ο Tobias Gehrke, ειδικός σε γεωοικονομικά θέματα στο ECFR και επικεφαλής συγγραφέας της έκθεσης.
Η έκθεση εντοπίζει μια σειρά από οικονομικά όπλα στο οπλοστάσιο της ΕΕ που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει στις σχέσεις της με την Κίνα. Αυτά ομαδοποιούνται σε περιορισμούς στις εξαγωγές της προς την Κίνα, στις εισαγωγές της από την Κίνα, στην πρόσβαση του Πεκίνου σε ευρωπαϊκές υποδομές και σε μια ομάδα “άγριων καρτών” εργαλείων που δεν εντάσσονται εύκολα σε καμία κατηγορία. Σε κάθε περίπτωση, ο στόχος είναι η “κλιμάκωση για διαπραγμάτευση”, δηλαδή να χτυπήσει πρώτη ή πιο δυνατά για να αποσπάσει παραχωρήσεις από τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου. Υπό αυτήν την έννοια, οι ερευνητές θέλουν το μπλοκ να μάθει από τον τρόπο που το Πεκίνο χειρίστηκε τις δικές του σχέσεις με την Ουάσινγκτον το 2025.
Η έκθεση, που δημοσιεύτηκε συμπτωματικά τρία χρόνια αφότου η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen δήλωσε ότι η ΕΕ θα “μειώσει τους κινδύνους” στις σχέσεις της με την Κίνα, βρήκε ότι η “μείωση των κινδύνων” ήταν πολύ αργή και αμυντική. “Η μείωση των κινδύνων απέτυχε εντελώς”, δήλωσε ο Gehrke στην South China Morning Post, προειδοποιώντας ότι ακόμη και αν επιταχυνόταν ο ρυθμός, η εστίαση στην ανθεκτικότητα της Ευρώπης δεν θα επέτρεπε την ταχεία αντίδραση σε δυναμικές καταστάσεις, όπως η περσινή κρίση της Nexperia.
Συμπίπτει επίσης ακριβώς τρία χρόνια αφότου το μπλοκ συμφώνησε να υιοθετήσει το εργαλείο κατά της εξαναγκασμού, ένα εμπορικό εργαλείο που του επιτρέπει να αντιδρά στον οικονομικό εκφοβισμό. Η λεγόμενη “εμπορική μπαστούνα”, παρά τον ανεξέλεγκτο εκφοβισμό, δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ – κυρίως από φόβο αντιποίνων. “Αυτή η αβεβαιότητα οδήγησε σε έλλειψη ικανότητας, σαφήνειας και αξιοπιστίας. Αυτό που μοιάζει με προσοχή είναι συχνά απλώς παράλυση από την έλλειψη ενός σχεδίου”, ανέφερε η έκθεση, η οποία προτείνει μια σειρά ενεργειών που θα μπορούσε να λάβει η ΕΕ για να αποτρέψει τον κινεζικό εκφοβισμό. Ακολουθεί μια έκθεση από τους ίδιους συγγραφείς πέρυσι, η οποία παρουσίαζε μέτρα που θα μπορούσε να λάβει η ΕΕ κατά της Ουάσινγκτον.
Κατά την χαρτογράφηση των επιλογών της Ευρώπης, οι ερευνητές εκτιμούν πόσο θα πλήξει κάθε μία το Πεκίνο, αλλά και πού θα χτυπήσει ένα ανταποδοτικό χτύπημα – και πόσο σκληρά. Στο μέτωπο των εξαγωγών, η αυστηροποίηση της ήδη περιορισμένης πρόσβασης που έχει το Πεκίνο στον ολλανδικό εξοπλισμό λιθογραφίας ASML θα μπορούσε να εμποδίσει σοβαρά τον αυτόνομο τομέα τσιπ του, ο οποίος είναι “από τις υψηλότερες εθνικές στρατηγικές προτεραιότητες”. Θα προκαλούσε επίσης σίγουρα μια επιζήμια αντίδραση. Μια πιθανή αυστηροποίηση των “κινεζικών βασικών προμηθειών τσιπ” θα έπληττε την ευρωπαϊκή βιομηχανία, ενώ η Ολλανδία και η Γερμανία θα μπορούσαν να βρεθούν στο στόχαστρο. Η επιβράδυνση των πιστοποιημένων ελέγχων ασφαλείας για το αεροσκάφος Comac C919 ή η αυστηροποίηση των εξαρτημάτων αεροσκαφών, εν τω μεταξύ, θα μπορούσε να εμποδίσει τις προσπάθειες του Πεκίνου να αναπτύξει έναν εγχώριας παραγωγής στόλο, αλλά να προκαλέσει “ακραίες παρενέργειες” για τους ευρωπαίους προμηθευτές, οι οποίοι αποκομίζουν σημαντικά κέρδη στην Κίνα.
Στην πλευρά των εισαγωγών, μια “λίστα απεργιών υπερ-ικανότητας” θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τις εξαγωγικά εξαρτώμενες βιομηχανίες της Κίνας και, σύμφωνα με τον Gehrke, θα μπορούσε να υιοθετηθεί σχετικά γρήγορα εάν γίνει μέσω του εργαλείου κατά της εξαναγκασμού – ακόμη και αν οι ανταποδοτικοί δασμοί ήταν σχεδόν εγγυημένοι. Από άποψη υποδομών, το ECFR προτείνει λιμενικά τέλη, αναστολές αδειών και την ανάγκη να αναγκάσει τις κινεζικές εταιρείες να αποεπενδύσουν από ευρωπαϊκούς λιμενικούς τερματικούς σταθμούς, κάτι που θα μπορούσε να πλήξει το πολιτικά σημαντικό παγκόσμιο αποτύπωμα του Πεκίνου. Η επίτευξη συντονισμού μεταξύ 27 κρατών μελών σε αυτό, ωστόσο, θα μπορούσε να αποδειχθεί σχεδόν αδύνατη.
Είναι αυτή η έλλειψη ενότητας που οι ειδικοί και οι αξιωματούχοι συμφωνούν ότι αποτελεί το μεγαλύτερο εμπόδιο στην ικανότητα της ΕΕ να αντιδράσει στον εκφοβισμό τόσο από τις ΗΠΑ όσο και από την Κίνα. “Συμφωνώ ότι το βασικό πρόβλημα είναι ότι τα κράτη μέλη παραμένουν φοβισμένα από την κλιμάκωση”, δήλωσε ο Gehrke.
Παρασκηνιακά, ωστόσο, εργασίες βρίσκονται σε εξέλιξη για την απομυθοποίηση του εργαλείου κατά της εξαναγκασμού μεταξύ των πρωτευουσών. Οι αξιωματούχοι αποθαρρύνουν τη χρήση του όρου “εμπορική μπαστούνα”, πιστεύοντας ότι τα μέλη της ΕΕ τρομάζουν τόσο πολύ από την στρατιωτική ορολογία που τώρα φοβούνται να την χρησιμοποιήσουν. Πρόσφατες εμπειρίες υποδηλώνουν ότι όταν ωθούνται στα άκρα, ωστόσο, μπορεί να είναι έτοιμοι να τραβήξουν τη σκανδάλη. Στις αρχές του 2025, οι αξιωματούχοι ήταν πεπεισμένοι ότι το εργαλείο – που επιτρέπει στις Βρυξέλλες να επιβάλλουν δασμούς ή ποσοστώσεις, ελέγχους εξαγωγών, πρόσβαση στην αγορά και περιορισμούς επενδύσεων σε εκφοβιστικά έθνη – επρόκειτο να ενεργοποιηθεί εναντίον των ΗΠΑ, μέχρι που ο Donald Trump υπαναχώρησε από τις εδαφικές του απειλές προς τη Γροιλανδία. “Πολλά έχουν συμβεί τους τελευταίους 12 μήνες σχετικά με την πιθανότητα χρήσης [του εργαλείου κατά της εξαναγκασμού]. Πέρυσι ήταν αδύνατο να χρησιμοποιηθεί – ήμασταν πολύ μακριά. Είμαστε πιο κοντά φέτος. Η Γροιλανδία ανάγκασε το μυαλό να σκεφτεί προνοητικά”, δήλωσε ο Gehrke.
Ευρωπαϊκές πηγές επιβεβαιώνουν, εν τω μεταξύ, ότι έχουν υπάρξει επίσης συζητήσεις παρασκηνίου για την ενεργοποίησή του εναντίον της Κίνας, ιδίως σε σχέση με τους ελέγχους εξαγωγών της.
