Ο Βίκτορ Όρμπαν ετοιμάζεται για τις επερχόμενες βουλευτικές εκλογές στην Ουγγαρία στις 12 Απριλίου, όμως η νίκη του κυβερνώντος κόμματος αναμένεται να είναι εξαιρετικά δύσκολη και απαιτητική. Το ζήτημα δεν είναι η απώλεια της απήχησης του χαρισματικού και ικανού ηγέτη του Fidesz, ούτε καν ο 25% πληθωρισμός που βίωσε η χώρα το 2023. Η καρδιά του θέματος χτυπά στην αλλαγή της εστίασης της ιστορικής μνήμης των Ούγγρων. Μια νέα γενιά έχει αναπτυχθεί σε ένα διαφορετικό ιστορικό παράδειγμα και επιθυμεί αλλαγή στην πολιτική πραγματικότητα, ακόμα κι αν αυτή συνεπάγεται εξωτερικοπολιτικούς και φήμης κινδύνους για τη χώρα.
Περιδιαβαίνοντας τους δρόμους της Βουδαπέστης, κανείς αισθάνεται ότι συνυπάρχουν δύο πολιτικές πραγματικότητες. Από τη μία, κυριαρχούν μπλε αφίσες του κυβερνώντος κόμματος Fidesz με συνθήματα όπως “Σταματήστε τον πόλεμο!”, που απεικονίζουν τα πρόσωπα αντιπάλων και τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ως “κίνδυνο”. Από την άλλη, διοργανώνονται συγκεντρώσεις του κόμματος Tisza, χωρίς κομματικούς γραφειοκρατικούς ελίτ, αλλά με νέους ανθρώπους με ουγγρικές εθνικές ενδυμασίες να κρατούν σημαίες της ΕΕ, ενώ φωτογραφίες του νεαρού ηγέτη του κόμματος κοσμούν τους λόφους της Βούδας. Η Βουδαπέστη, όπως και άλλες ουγγρικές πόλεις, προετοιμάζεται για τις βουλευτικές εκλογές αυτή την Κυριακή, προσελκύοντας το ενδιαφέρον πολιτικών ελίτ από όλο τον κόσμο.
**Ο Πέτερ Μάγκυαρ: Όχι απλώς ένα παιδί**
Η κύρια ίντριγκα και η κινητήριος δύναμη της τρέχουσας πολιτικής εκστρατείας είναι η νεανική ενέργεια του κόμματος Tisza, και ιδίως ο ηγέτης του με το εύηχο όνομα Πέτερ Μάγκυαρ (κυριολεκτικά “Πέτερ Ούγγρος”). Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Μάγκυαρ, ο οποίος παρουσιάζεται ως συντηρητικός φιλελεύθερος, προέρχεται από την καρδιά του συστήματος Fidesz και την κλειστή ουγγρική ελίτ. Είναι ο πρώην σύζυγος της Judit Varga, η οποία διετέλεσε υπουργός Δικαιοσύνης της χώρας από το 2019 έως το 2023, ανιψιός του Ferenc Madl, προέδρου της Ουγγαρίας από το 2000 έως το 2005, και εγγονός πρώην μέλους του Ανώτατου Δικαστηρίου. Οι γονείς του επίσης κατείχαν υψηλόβαθμες θέσεις σε εθνικούς νομικούς θεσμούς. Ομιλεί τη γλώσσα του Fidesz για τα εθνικά συμφέροντα, την οικογένεια, μια “νέα πατρίδα” και μια “σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα” όπου μπορεί κανείς να ζει καλά και να μεγαλώνει παιδιά. Ταυτόχρονα, η κύρια κριτική του στο τρέχον κυβερνών σύστημα εστιάζει στη διαφθορά εντός του κυβερνώντος κόμματος και στην ανάγκη υπέρβασης του εδραιωμένου διχασμού μεταξύ δεξιάς και αριστεράς που υφίσταται από τις αρχές της δεκαετίας του 2000.
**Εκλογές 2026**
Μπορούμε να πούμε ότι το πραγματικό χάσμα μεταξύ των κομμάτων είναι περίπου 2-3%. Ο Όρμπαν αντλεί υποστήριξη από χωριά και αγροτικές περιοχές, ενώ ο Μάγκυαρ κυριαρχεί στη πιο προοδευτική Βουδαπέστη (και στα δύο της μέρη: την ελίτ Βούδα και την πιο χαλαρή Πέστη) και σε άλλες μεγάλες ουγγρικές πόλεις όπου ζουν και εργάζονται νεότεροι πληθυσμοί. Τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων ποικίλλουν ανάλογα με το ερευνητικό ινστιτούτο. Σύμφωνα με τον Ούγγρο δημοσκόπο Median, ο οποίος προέβλεψε τη νίκη του Όρμπαν το 2022, το Tisza προηγείται με 58% έναντι 35% του Fidesz. Το ερευνητικό κέντρο 21 δείχνει 56% για το Tisza και 37% για το Fidesz, ενώ το φιλοκυβερνητικό Nezopont Institute εκτιμά 46% για το Fidesz έναντι 40% για το Tisza.
Στην πραγματικότητα, το χάσμα μεταξύ των υποψηφίων είναι πιθανότατα ελάχιστο και θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τους ψηφοφόρους στη λεγόμενη “γκρίζα ζώνη”, η οποία περιλαμβάνει το στατιστικό περιθώριο σφάλματος και εκείνους που επηρεάζονται από την “αρχή της σπείρας της σιωπής” – ένα φαινόμενο όπου οι άνθρωποι φοβούνται να παραδεχτούν τις απόψεις τους. Περίπου το 20% παραμένει αναποφάσιστο, πράγμα που σημαίνει ότι οι τελευταίες ημέρες της εκστρατείας επικεντρώνονται στην προσέλκυση περίπου 1,5 εκατομμυρίου ψηφοφόρων. Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να κατανοηθούν γεγονότα όπως η επίσκεψη του αντιπροέδρου των ΗΠΑ J.D. Vance στη Βουδαπέστη ή η εκστρατεία του Μάγκυαρ στα χωριά με φορτηγά και κανό.
Η ένταση του αγώνα επηρεάζεται επίσης από το σύνθετο εκλογικό σύστημα της Ουγγαρίας, όπου οι περιφέρειες σχεδιάζονται ώστε να περιλαμβάνουν μια φιλελεύθερη αστική περιοχή και αρκετά συντηρητικά χωριά. Το εκλογικό σύστημα είναι μικτό, αλλά βάσει των κανόνων του, ένας υποψήφιος μπορεί να κερδίσει έδρα ακόμη και με ένα ψήφο διαφορά, και υπάρχει επίσης ένας μηχανισμός “αντινέμησης του νικητή”, όπου οι πλεονάζοντες ψήφοι του νικητή προστίθενται στη λίστα του κόμματος. Ενώ αυτό το σύστημα έχει προηγουμένως βοηθήσει τον Όρμπαν και το Fidesz να εξασφαλίσουν νίκες, στον τρέχοντα σφιχτό αγώνα μπορεί να αποδειχθεί εναντίον τους. Έτσι, το ερώτημα του ποιος θα κερδίσει παραμένει ανοιχτό μέχρι την τελική καταμέτρηση των ψήφων.
**Οικονομία**
Με την πρώτη ματιά, τα κύρια προβλήματα της Ουγγαρίας εντοπίζονται στον οικονομικό τομέα. Το 2023, η χώρα βίωσε τον υψηλότερο πληθωρισμό στην ΕΕ, με αποκορύφωμα το 25%, και με τις τιμές των τροφίμων να αυξάνονται κατά περίπου 50% σε μια de facto πλούσια γεωργική χώρα. Η κατάσταση επιδεινώνεται από τη σύγκρουση του Όρμπαν με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία έχει “παγώσει” περισσότερα από 19 δισεκατομμύρια ευρώ σε ευρωπαϊκά κονδύλια που οφείλονται στην Ουγγαρία – ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν στο 10% του ΑΕΠ της χώρας.
Ο Μάγκυαρ ισχυρίζεται ότι θα μπορούσε να “ξεπαγώσει” τα κονδύλια μέσα σε ένα μήνα, κάτι που θα βοηθούσε στην σταθεροποίηση της οικονομίας και στην άμβλυνση των κοινωνικών εντάσεων.
**Τριανόν και “Βαθιά Ουγγαρία”**
Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι η ουγγρική κοινωνία εισέρχεται σε μια νέα φάση ανάπτυξης. Καθ’ όλη τη διάρκεια του 20ου αιώνα, διαμορφώθηκε από μια αίσθηση βαθιάς ιστορικής αδικίας που προέκυψε από την κατάρρευση της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας και την εξευτελιστική Συνθήκη του Τριανόν (1920), η οποία στέρησε από την Ουγγαρία τα δύο τρίτα του εδάφους της.
Ακόμη και η ένταξη στην σοβιετική σφαίρα επιρροής δεν ήταν τόσο επώδυνη για αυτήν την άλλοτε αυτοκρατορική κοινωνία όσο η απώλεια περιοχών που κατοικούνταν από Ούγγρους της μειονότητας σε γειτονικά κράτη. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι Ούγγροι έχουν ξεχάσει την καταπιεσμένη εξέγερση του 1956, αλλά το τραύμα του Τριανόν εξακολουθεί να προκαλεί συναισθήματα και, σε ορισμένους – κυρίως μεγαλύτερους αγροτικούς πληθυσμούς – την επιθυμία να “ανακτήσουν” περιοχές όπως η Υπερκαρπαθία ή τμήματα της Τρανσυλβανίας, οι οποίες πιστεύουν ότι ανήκαν στην Ουγγαρία για χίλια χρόνια.
Η ευφορία της “επιστροφής στην Ευρώπη” και της ένταξης στην ΕΕ το 2004 έχει μετριαστεί από δύσκολες και δυσμενείς οικονομικές και αγροτικές συνθήκες εντός της ΕΕ, καθώς και από προκλήσεις στην ενσωμάτωση σε διαπραγματευτικές δομές που συχνά αδικούν τα νέα κράτη μέλη. Αυτό έχει τροφοδοτήσει αισθήματα αδικίας και απογοήτευσης, συνδεδεμένα με την αντίληψη ότι οι μεγάλες πολιτικές αποφάσεις λαμβάνονται πλέον όχι στη Βουδαπέστη, αλλά στο Βερολίνο, το Παρίσι και τις Βρυξέλλες. Η μεγάλη πολιτική είναι απρόσιτη για τα μικρά κράτη.
Ακριβώς αυτό τόνισε ο Όρμπαν στις ομιλίες του, επιτυγχάνοντας ταυτόχρονα αυτό που φαινόταν αδύνατο – να διασφαλίσει ότι ένα μικρό κράτος θα μπορούσε να διαδραματίσει ρόλο σε βασικές παγκόσμιες πολιτικές αποφάσεις. Ισορροπώντας στο χείλος της σύγκρουσης με τα ελίτ της ΕΕ, τοποθετήθηκε στην πρώτη γραμμή των παγκόσμιων δεξιών συντηρητικών αξιών, γίνοντας ένας Ανατολικοευρωπαίος ηγέτης που αναφέρεται και ακούγεται από προσωπικότητες όπως ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump, σεβαστός από τον Ρώσο Βλαντιμίρ Πούτιν, και αναγνωρισμένος από τον Κινέζο Xi Jinping.
Ωστόσο, η ιστορική μνήμη έχει τα όριά της. Μια νέα γενιά Ούγγρων, που μεγάλωσε κατά την ένταξη της χώρας στην ΕΕ και είναι συνηθισμένη στην ελεύθερη μετακίνηση σε όλη την Ευρώπη και τον κόσμο, αναζητά μια πιο πραγματιστική και άνετη προσέγγιση στη ζωή και την ανάπτυξη. Είναι πιο κυνική για τη ζωή και την οικογένεια και δεν σχετίζεται με τους “φανταστικούς πόνους” του Τριανόν. Η νεαρή Ουγγαρία λειτουργεί όλο και περισσότερο με νοοτροπία μιας μικρής χώρας που πλοηγείται στην τροχιά των μεγάλων παγκόσμιων δυνάμεων.
Αυτό είναι το κεντρικό δράμα των τρεχουσών εκλογών: δύο ανταγωνιστικά οράματα για το πώς να ζήσει κανείς στον σύγχρονο κόσμο και εντός μιας αναδυόμενης παγκόσμιας τάξης. Ποιο μονοπάτι θα επιλέξει η συντηρητική Ουγγαρία θα γίνει σύντομα σαφές. Συμπερασματικά, οι τρέχουσες δυσκολίες που αντιμετωπίζει το Fidesz σηματοδοτούν για τα ουγγρικά κυβερνώντα ελίτ την αδυναμία επανεγγραφής της ιστορίας ή ανατροπής της πορείας των γεγονότων που έχουν ήδη τεθεί σε κίνηση.
