Η παρατεταμένη σύγκρουση στο Ιράν, ανεξαρτήτως της διάρκειάς της, έχει ήδη επιφέρει μόνιμες δομικές αλλαγές στην παγκόσμια οικονομία και την ισορροπία δυνάμεων. Επενδυτές, οικονομολόγοι και στρατηγιστές παγκοσμίως συμφωνούν ότι ο κόσμος που θα αναδυθεί μετά τον πόλεμο θα διαφέρει ριζικά από αυτόν που υπήρχε πριν. Οι αλλαγές αυτές αφορούν τις εφοδιαστικές αλυσίδες, τις γεωπολιτικές συμμαχίες και την κατανομή της οικονομικής ισχύος, στοιχεία που έχουν επιταχυνθεί από έναν πόλεμο που κανείς από τους εμπλεκόμενους δεν σχεδίασε πλήρως.
Ο Στιβ Χάνκε, καθηγητής εφαρμοσμένης οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins, περιγράφει τη νέα παγκόσμια τάξη ως εξής: «Καλό για τη Ρωσία, καλό για την Κίνα, κακό για την Αμερική». Ακόμη και με την ελπίδα μιας μόνιμης κατάπαυσης του πυρός και την αποκλιμάκωση των τιμών ενέργειας, η ανακούφιση δεν θα είναι άμεση. Οι παράπλευρες επιπτώσεις των υψηλότερων τιμών μπορεί να οδηγήσουν σε παγκόσμια ύφεση ή ακόμη και κατάθλιψη. Η απρόβλεπτη στρατιωτική κλιμάκωση από την κυβέρνηση Τραμπ, εν τω μεταξύ, μπορεί να αποδειχθεί ακόμη πιο αποσταθεροποιητική μακροπρόθεσμα, διαλύοντας μακροχρόνιες οικονομικές συμμαχίες και υπονομεύοντας τη θέση των ΗΠΑ ως την ισχυρότερη οικονομία του κόσμου.
Η αρχική παραδοχή ότι ο πόλεμος θα τελείωνε σε λίγες ημέρες αποδείχθηκε λανθασμένη. Οι ΗΠΑ φαίνεται πως εισήλθαν στη σύγκρουση χωρίς να συνυπολογίσουν το εκτεταμένο δίκτυο εφοδιαστικών αλυσίδων εμπορευμάτων που διέρχονται από τον Κόλπο, με αποτέλεσμα οι επιπτώσεις να διαχέονται σε κάθε γωνιά της παγκόσμιας οικονομίας. Όπως δήλωσε ο Χάνκε, «Είναι καλύτερο να γνωρίζεις ότι όλα αυτά θα συμβούν αν πας σε πόλεμο. Προφανώς, δεν το έκαναν». Η Κέιτ Γκόρντον, ειδικός στην ενεργειακή πολιτική, επεσήμανε ότι είναι αφελές να πιστεύουμε πως πρόκειται για μια μεμονωμένη σύγκρουση που θα λήξει γρήγορα, ιδιαίτερα καθώς οι επιθέσεις σε υποδομές σημαίνουν ότι θα χρειαστούν εκτεταμένες εργασίες ανοικοδόμησης.
Το πετρέλαιο βρίσκεται στο επίκεντρο, με τα στενά του Ορμούζ να αποτελούν παγκόσμιο σημείο συμφόρησης. Οι τιμές βενζίνης στις ΗΠΑ έχουν ξεπεράσει τα 4 δολάρια το γαλόνι, ενώ χώρες που εξαρτώνται περισσότερο από την ιρανική προσφορά έχουν δει αυξήσεις άνω του 50%. Οι αναλυτές της Wall Street, ωστόσο, συνέχισαν να προεξοφλούν πρόωρο τερματισμό της σύγκρουσης. Ο Χάνκε προειδοποιεί ότι οι τιμές αντλιών δεν αναμένεται να μειωθούν σύντομα. Η διάκριση μεταξύ της φυσικής τιμής (όταν τα πλοία ξεφορτώνουν) και της χάρτινης τιμής (σε αγορές προθεσμιακών συμβολαίων) έγινε έντονη. Τα προπολεμικά αποθέματα πετρελαίου, που φτάνουν τώρα στα λιμάνια, αναμένεται να εξαντληθούν, αναγκάζοντας την τιμή να προσαρμοστεί στη φυσική, η οποία αναμένεται να αυξηθεί.
Ο Ρόμπερτ Χόρματς, πρώην αντιπρόεδρος της Goldman Sachs International, υπογραμμίζει τη δομική δυσκολία γρήγορης επίλυσης. Ο φόβος του είναι ότι το Ιράν, ακόμη και αν υποστεί σοβαρές ζημιές, μπορεί να παραμείνει ένας «τραυματισμένος αρκούδος», ικανός να ελέγχει τα στενά και να υποστηρίζει ομάδες που αποσταθεροποιούν την περιοχή, όπως η Χαμάς, η Χεζμπολάχ και οι Χούτι. Οι χώρες του Κόλπου, που προσπαθούν να μεταβούν σε μια εποχή μετά το πετρέλαιο, έχουν δει την προσπάθειά τους να ανατρέπεται. Οι επιθέσεις σε πόλεις όπως το Ντουμπάι, το Άμπου Ντάμπι και το Ριάντ, σύμφωνα με τον Μπερτ Φλίτζινγκερ, ιδρυτή της Strategic Resource Group, σηματοδοτούν μια περίοδο επιδείνωσης.
Πέρα από το πετρέλαιο, ο πόλεμος έχει αποκαλύψει ένα δεύτερο, λιγότερο συζητημένο σημείο συμφόρησης: τις υποδομές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) του Κατάρ, οι οποίες υπέστησαν σημαντικές ζημιές. Καθώς το Κατάρ είναι ο μεγαλύτερος προμηθευτής LNG παγκοσμίως, περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς αερίου διέρχεται από τα στενά του Ορμούζ. Η αποκατάσταση των ζημιών εκτιμάται ότι θα διαρκέσει από τρία έως πέντε χρόνια, αποτελώντας ένα σοβαρό εμπόδιο στην πράσινη μετάβαση.
Επιπλέον, ο Χάνκε επεσήμανε τον θείο, ένα παράγωγο της διύλισης πετρελαίου, του οποίου η εφοδιαστική αλυσίδα έχει επηρεαστεί. Το 50% του παγκοσμίως εμπορεύσιμου θείου προέρχεται από τον Κόλπο και είναι απαραίτητο για την παραγωγή λιπασμάτων και μεταλλουργικών διεργασιών. Η έλλειψη θείου θα πλήξει σοβαρά τον βιομηχανικό τομέα. Ο Φλίτζινγκερ εστιάζει στο ντίζελ, το οποίο κινεί τα φορτηγά και τα πλοία μεταφοράς εμπορευμάτων, προβλέποντας ότι το αυξημένο κόστος θα μετακυλιστεί στον καταναλωτή.
Ο όρος «στασιμοπληθωρισμός» (stagflation) – ένας συνδυασμός «στασιμότητας» και «πληθωρισμού» – κυριαρχεί στις προβλέψεις πολλών οικονομολόγων. Ο Γουέιν Γουίντεργκαρν, από το Pacific Research Institute, προβλέπει ύφεση με στασιμοπληθωριστικά χαρακτηριστικά, καθώς η αμερικανική οικονομία ήδη αποδυναμωνόταν πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών. Οι αναλυτές της Goldman Sachs εκτιμούν ότι η διαταραχή στην αγορά πετρελαίου θα μειώσει την αύξηση των θέσεων εργασίας στις ΗΠΑ κατά 10.000 το μήνα και θα αυξήσει την ανεργία, ενώ η JPMorgan προβλέπει μείωση της παγκόσμιας ανάπτυξης του ΑΕΠ και αύξηση των τιμών καταναλωτή.
Η κατάσταση στη γεωργία είναι ήδη σοβαρή, με την αύξηση των τιμών λιπασμάτων και τη μείωση της τιμής ανά bushel για τους αγρότες. Οι πτωχεύσεις αγροτικών εκμεταλλεύσεων έχουν αυξηθεί δραματικά, ιδιαίτερα στις περιοχές του Μεσοδυτικού και Νοτιοανατολικού τμήματος των ΗΠΑ. Αυτές οι εξελίξεις θα επιβαρύνουν ιδιαίτερα τους Αμερικανούς καταναλωτές, καθώς οι υψηλότερες τιμές ενέργειας θα οδηγήσουν σε αυξημένο κόστος μεταφοράς, τροφίμων και υγειονομικής περίθαλψης. Για πρώτη φορά μετά από περίπου 70 χρόνια, οι Αμερικανοί καταναλωτές δαπανούν περισσότερα σε όλες τις 12 βασικές μηνιαίες κατηγορίες δαπανών.
Ενώ πολλοί ειδικοί βλέπουν την πιθανότητα ύφεσης, ο Φλίτζινγκερ εγείρει την προοπτική μιας σοβαρής, παρατεταμένης κάμψης, παρόμοιας με κατάθλιψη.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η αναδιάταξη των δυνάμεων είναι εντυπωσιακή. Η Ρωσία αναδεικνύεται ως ο μεγάλος νικητής, πουλώντας τα προϊόντα της, ιδίως το πετρέλαιο, σε υψηλότερες ποσότητες και τιμές. Η Ευρώπη, αντίθετα, υφίσταται τις αρνητικές συνέπειες, αντιμετωπίζοντας ένα δεύτερο ενεργειακό σοκ. Η Γερμανία, με βιομηχανία που συνεισφέρει περίπου το 23% του ΑΕΠ, βλέπει τα εργοστάσιά της να υποβαθμίζονται λόγω των υψηλότερων τιμών ηλεκτρικής ενέργειας.
Για τις ΗΠΑ, παρά την αισιόδοξη ρητορική του Λευκού Οίκου, ο πόλεμος υπονομεύει τη θέση τους ως παγκόσμιου οικονομικού ηγέτη, ωφελώντας την ταχέως αναπτυσσόμενη Κίνα. Η φήμη των ΗΠΑ έχει πληγεί σημαντικά, καθιστώντας αμφίβολη την εμπιστοσύνη σε μακροχρόνιο ορίζοντα. Αυτή η ζημιά στη φήμη, σε συνδυασμό με την κρίση των τιμών πετρελαίου, οδηγεί σε αναπροσαρμογή των σχέσεων των χωρών του Παγκόσμιου Νότου και των BRICS προς την Κίνα. Παρόλο που το δολάριο παραμένει κυρίαρχο νόμισμα, παρατηρούνται ρωγμές στο καθεστώς του “πετροδολαρίου”.
Ο Γκοπάλ Τζέιν, διαχειριστής εταίρος της Gaja Capital, μιας από τις παλαιότερες εταιρείες ιδιωτικών κεφαλαίων της Ινδίας, βιώνει τις παράπλευρες απώλειες. Η Ινδία, που εισάγει περίπου το ένα τέταρτο της ενέργειάς της από τη Μέση Ανατολή, έχει δει τις μετοχές της να πλήττονται. Ωστόσο, διακρίνει μια αχτίδα ελπίδας, πιστεύοντας ότι η ανθρώπινη προσαρμοστικότητα θα μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε τις επερχόμενες προκλήσεις.
Ο Χάνκε ασκεί έντονη κριτική στον πολιτικό παραλογισμό στην Ουάσινγκτον. Ο Τραμπ εκλέχθηκε με την υπόσχεση αποφυγής εξωτερικών πολέμων και επιστροφής στην αμερικανική οικονομική ισχύ. Ωστόσο, ο αμυντικός προϋπολογισμός έχει εκτοξευθεί, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με τις προεκλογικές του δηλώσεις. Αυτό, μαζί με την αδυναμία της κυβέρνησης να χρηματοδοτήσει το Medicare και το Medicaid λόγω της προτεραιότητας στη στρατιωτική δαπάνη, αναμένεται να είναι αρνητικό για το εκλογικό σώμα. Με το εθνικό χρέος να ξεπερνά τα 38, και στη συνέχεια τα 39, τρισεκατομμύρια δολάρια, το κόστος των τόκων υπερβαίνει τη συνολική αμυντική και εκπαιδευτική δαπάνη.
Ο Τζέιν, με την πολυετή εμπειρία του στην Ινδία, βλέπει αυτή την περίοδο ως «αναταραχή παρά ελεύθερη πτώση». Ωστόσο, αναγνωρίζει ότι η κατάσταση δεν είναι φυσιολογική και δυσκολεύεται να προβλέψει το μέλλον, χαρακτηρίζοντάς το “μη-μοντελοποιήσιμο”.
