Ο πόλεμος κατά του Ιράν, που διαρκεί σχεδόν έξι εβδομάδες, έχει οδηγήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε βαριές απώλειες στρατιωτικών αεροσκαφών, οι οποίες πλέον ξεπερνούν εκείνες που καταγράφηκαν κατά την εισβολή στο Ιράκ το 2003. Η πρόσφατη κατάρριψη ενός αμερικανικού μαχητικού F-35 από το Ιράν σηματοδοτεί την πρώτη φορά εδώ και 23 χρόνια που ένα αμερικανικό μαχητικό αεροσκάφος καταρρίπτεται εν καιρώ πολέμου. Η προηγούμενη τέτοια περίπτωση σημειώθηκε στο Ιράκ το 2003, με την απώλεια ενός A-10.
Κατά τη διάρκεια της επταετούς εκστρατείας στο Ιράκ, από το 2003 έως το 2009, οι συνολικές απώλειες αεροπορικών μέσων των ΗΠΑ ανήλθαν σε 129 ελικόπτερα και 24 αεροσκάφη σταθερών πτερύγων. Από αυτές, μόλις 46 αποδόθηκαν σε εχθρικά πυρά, ενώ οι υπόλοιπες οφείλονταν σε δυσλειτουργίες, εξάντληση καυσίμων και λάθη χειριστών.
Από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, οι ΗΠΑ έχουν χάσει τουλάχιστον 44 αεροσκάφη, συμπεριλαμβανομένης της πρώτης περίπτωσης κατάρριψης του αμερικανικού stealth μαχητικού πέμπτης γενιάς F-35 Lightning II. Στη λίστα περιλαμβάνονται τέσσερα F-15E Strike Eagle (σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, το αρχικό μοντέλο κοστίζει τουλάχιστον 31 εκατομμύρια δολάρια, ενώ νεότερα μοντέλα πλησιάζουν τα 100 εκατομμύρια δολάρια), δύο A-10 Thunderbolt II, δύο Lockheed C-130 Hercules, δύο Boeing E-3 Sentry, οκτώ Boeing KC-135 Stratotanker, ένα Boeing CH-47 Chinook, ένα Sikorsky HH-60 Pave Hawk (κατεστραμμένο), δύο Sikorsky UH-60 Black Hawk (κατεστραμμένα), τέσσερα ελικόπτερα MH-6 Little Bird και 17 General Atomics MQ-9 Reaper (το καθένα με κόστος άνω των 500 εκατομμυρίων δολαρίων).
Υψηλής αξίας αεροσκάφη AWACS και πολλαπλά αεροσκάφη ανεφοδιασμού KC-135 υπέστησαν ζημιές από ιρανικές επιθέσεις σε περιφερειακές αεροπορικές βάσεις. Κατά τις πρώτες τέσσερις ημέρες του πολέμου, το Ιράν χτύπησε σχεδόν όλες τις αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις (ή τοποθεσίες που φιλοξενούσαν αμερικανικά αεροσκάφη) στον Κόλπο. Στόχευσε κρίσιμα αμερικανικά επίγεια ραντάρ που συνδέονταν με το σύστημα αεράμυνας THAAD, άλλα ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης, καθώς και πολλαπλούς κόμβους ραντάρ και επικοινωνιών.
Στη βάση Al-Jufair του Μπαχρέιν, δύο θόλοι ραντάρ που φιλοξενούσαν συστήματα SATCOM AN/GSC-52B καταστράφηκαν από drones Shahed-2, σύμφωνα με αμερικανικά δημοσιεύματα. Στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, επλήγη μια περιοχή της βάσης Al Dhafra με αρκετές κεραίες δορυφορικών επικοινωνιών, ενώ παραμένει ασαφές εάν το ραντάρ AN/TPY-2 του συστήματος THAAD στο Al Ruwais υπέστη ζημιές. Στο Κουβέιτ, κατεστράφησαν υποδομές στη βάση Ali Al Salem που συνδέονταν με συστήματα SATCOM, καθώς και τουλάχιστον τρεις θόλοι ραντάρ στο Camp Arifjan.
Στη βάση Prince Sultan της Σαουδικής Αραβίας, τουλάχιστον ένα πλήγμα έπληξε μια περιοχή δορυφορικών επικοινωνιών όπου στο παρελθόν είχε αναπτυχθεί ραντάρ AN/TPY-2. Το μεγάλο ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης και αντιβαλλιστικής άμυνας μεγάλης εμβέλειας AN/FPS-132 στην Al Udeid του Κατάρ φαίνεται επίσης να έχει πληγεί. Ιρανικές πηγές ισχυρίζονται επιπλέον ζημιές σε άλλο ραντάρ AN/TPY-2 στη βάση Muwaffaq Salti της Ιορδανίας, αν και αυτό παραμένει ανεπιβεβαίωτο.
Τα περισσότερα από αυτά τα υψηλής αξίας ραντάρ, μαζί με αεροσκάφη ανεφοδιασμού και συστήματα εναέριας προειδοποίησης και ελέγχου (AEW&C), στοχεύτηκαν με βαλλιστικούς πυραύλους ή σχετικά φθηνά drones Shahed (κόστους περίπου 50.000 δολαρίων το καθένα).
Ενώ οι ΗΠΑ έχασαν πολλά υψηλής αξίας επίγεια μέσα στην περιοχή και σχεδόν 44 αεροσκάφη, το Ισραήλ είχε ελάχιστες απώλειες στο έδαφος και μόνο αργά ιπτάμενα UAV στον αέρα. Το Ισραήλ, ως περιφερειακός παίκτης, έχει πολυετή εμπειρία σε επιθέσεις κατά επίγειων στόχων στο Ιράκ, το Ιράν, τη Συρία και τον Λίβανο, μεταξύ άλλων. Το Ισραήλ βρίσκεται σε διαρκή πόλεμο και, όντας μικρή χώρα, έχει δώσει έμφαση στην ασφάλιση των περιουσιακών του στοιχείων κάτω από θωρακισμένα καταφύγια. Διαθέτει σχεδόν δέκα συστήματα αεράμυνας τύπου Iron Dome, μεταξύ άλλων, όπως το David’s Sling και το Arrow. Η Ισραηλινή Πολεμική Αεροπορία έχει τελειοποιήσει τακτικές για την ασφάλεια των δικών της περιουσιακών στοιχείων.
Λόγοι πίσω από τις απώλειες των ΗΠΑ:
Η Ιρανική Πολεμική Αεροπορία βρισκόταν στο έδαφος ή είχε καταστραφεί από τις πρώτες αεροπορικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, οι οποίες πραγματοποίησαν πάνω από 10.000 πολεμικές πτήσεις από την έναρξη της σύγκρουσης. Η Ιρανική Πολεμική Αεροπορία δεν μπορούσε να αντιπαρατεθεί στην Αμερικανική Πολεμική Αεροπορία όσον αφορά τον αριθμό και την τεχνολογία. Παρόλο που σημαντικός αριθμός ιρανικών συστημάτων αεράμυνας εξουδετερώθηκε, αρκετά επέζησαν για να εμπλακούν με τα αεροσκάφη του αντιπάλου.
Υπό το πρίσμα των ισχυρών δυνατοτήτων παρεμβολών ραντάρ των ΗΠΑ και του Ισραήλ, το Ιράν χρησιμοποίησε κυρίως συστήματα IRST (υπέρυθρη ανίχνευση και παρακολούθηση) για την παρακολούθηση και πυραύλους IR για την εμπλοκή και κατάρριψη αεροσκαφών. Η στρατηγική του Ιράν στόχευε στη δημιουργία ενός “πολέμου φθοράς” για να αυξηθεί το κόστος για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, παρά τη σαφή αεροπορική υπεροχή των ΗΠΑ.
Το γεγονός ότι ένα stealth μαχητικό F-35 μπορούσε να εντοπιστεί και να εμπλακεί υποδεικνύει την πιθανότητα να χρησιμοποίησε το Ιράν προηγμένα, κινητά κινεζικά ραντάρ παρακολούθησης UHF band 3D, όπως τα YLC-8B και YLC-8E, τα οποία είναι ειδικά σχεδιασμένα για την ανίχνευση αεροσκαφών χαμηλής παρατηρησιμότητας (stealth). Το Ιράν μπορεί επίσης να χρησιμοποίησε ενημερωμένες πληροφορίες από ρωσικούς δορυφόρους, οι οποίοι συχνά περιλαμβάνουν τη θέση των εναέριων αεροσκαφών.
Οι ΗΠΑ υπέστησαν απώλειες αεροσκαφών στον αέρα λόγω έλλειψης συντονισμού με τις χώρες του Κόλπου, όπου βρίσκονται τα περισσότερα από τα περιουσιακά τους στοιχεία. Επιπλέον, οι επιχειρήσεις μετατοπίστηκαν νότια, κοντά στο Στενό του Ορμούζ, και όταν το Ιράν άρχισε να πλήττει περιουσιακά στοιχεία στις χώρες που επέτρεπαν τη φιλοξενία αμερικανικών περιουσιακών στοιχείων. Πολλά από τα ραντάρ και τις μεγάλες αεροπορικές πλατφόρμες τους βρίσκονταν σε ανοιχτούς χώρους, καθιστώντας τα έτσι σχετικά εύκολο στόχο. Οι Ιρανοί χρησιμοποίησαν drones και σμήνη drones για να πλήξουν αμερικανικά στρατιωτικά περιουσιακά στοιχεία.
Ενώ η Πολεμική Αεροπορία και το Ναυτικό των ΗΠΑ ασκούνταν τακτικά με τις χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC), συμπεριλαμβανομένων “μεγάλων αεροπορικών εμπλοκών”, οι χώρες του GCC είχαν σχεδόν μηδενική πολεμική εμπειρία. Οι πρώτες προκλήσεις συντονισμού με τις χώρες υποδοχής στον Κόλπο συνέβαλαν σε περιστατικά όπως η αρχική απώλεια τριών F-15E πάνω από το Κουβέιτ λόγω φίλιων πυρών.
Παρόλο που η εκστρατεία των ΗΠΑ αρχικά πέτυχε την υποβάθμιση της ιρανικής αεράμυνας και ηγεσίας, αντιμετώπισε σοβαρές επιχειρησιακές και στρατηγικές αποτυχίες καθώς ο πόλεμος συνεχιζόταν. Οι ΗΠΑ υποτίμησαν τις ιρανικές άμυνες και τακτικές. Αναφορές δείχνουν ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε να διαθέτει το 50% των εκτοξευτών πυραύλων και των drones της άθικτα.
Οι ιρανικές δυνάμεις κατάφεραν να κρύψουν κινητά συστήματα αεράμυνας σε τούνελ και καταφύγια, επιτρέποντάς τους να ενέδρεύουν σε αμερικανικά αεροσκάφη, αποδεικνύοντας ότι δεν ήταν ένας μονόπλευρος πόλεμος. Είναι σαφές ότι η παραδοχή της Ουάσινγκτον για έναν “γρήγορο πόλεμο” είχε αποτύχει, μετατρέποντας την εκστρατεία σε έναν μακρύ πόλεμο φθοράς. Το Ιράν αξιοποίησε επίσης περιφερειακούς πληρεξούσιους, επένδυσε σε drones χαμηλού κόστους και απείλησε το Στενό του Ορμούζ.
Το Ιράν στόχευσε επιτυχώς αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις σε όλη την περιοχή, συμπεριλαμβανομένων του Μπαχρέιν, του Κατάρ, του Κουβέιτ και του Ιράκ, προκαλώντας σημαντικές απώλειες. Αυτό κατέδειξε ότι η αμερικανική αεροπορική κυριαρχία δεν ισοδυναμούσε με ασφάλεια στο έδαφος. Η Τεχεράνη βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε φθηνά, εγχώρια παραγόμενα drones όπως το Shahed, με κόστος 20.000-50.000 δολαρίων, για να υπερνικήσει εξελιγμένες, δαπανηρές αεράμυνες ως μέρος ασύμμετρου πολέμου. Το Ιράν καλλιεργεί στενότερους στρατιωτικούς δεσμούς με τη Ρωσία, προμηθεύοντας drones σε αντάλλαγμα για προηγμένες τεχνολογίες όπως το σύστημα S-400.
Οι ΗΠΑ επανέλαβαν λάθη από προηγούμενες συγκρούσεις (Αφγανιστάν, Ιράκ) βασιζόμενες αποκλειστικά στην εναέρια καταστροφή χωρίς μια βιώσιμη, σαφή πολιτική στρατηγική “την επόμενη μέρα” για την αντικατάσταση του καθεστώτος που στοχοποιήθηκε. Παρά την εξουδετέρωση της ανώτερης ηγεσίας, το φαινόμενο “rally-around-the-flag” (συστράτευση γύρω από τη σημαία) έγινε ορατό.
Η σύγκρουση έχει ήδη εξαντλήσει σημαντικά τους αμερικανικούς στρατιωτικούς πόρους, συμπεριλαμβανομένων υψηλής αξίας στοιχείων όπως οι πύραυλοι Tomahawk και οι αναχαιτιστές Patriot, δημιουργώντας ελλείψεις σε άλλες κρίσιμες θεάτρους όπως η Ευρώπη και η Ασία. Τα περισσότερα μέλη του ΝΑΤΟ αρνήθηκαν να συμμετάσχουν ή να βοηθήσουν στην αναπλήρωση. Η παγκόσμια οικονομική ύφεση που προκλήθηκε από τον πόλεμο έχει προκαλέσει μεγάλη ανησυχία και πιθανότατα έπαιξε ρόλο στην ανακοίνωση κατάπαυσης του πυρός από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Donald Trump.
