Σε κλίμα ανακούφισης, οι χώρες του Κόλπου υποδέχθηκαν την είδηση της συμφωνίας για εκεχειρία δύο εβδομάδων μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών, τερματίζοντας τις συγκρούσεις που εντείνονταν για πάνω από πέντε εβδομάδες. Λίγες ώρες νωρίτερα, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ είχε απειλήσει με αφανισμό ολόκληρης “πολιτισμού”, ενώ η Τεχεράνη προειδοποιούσε για περαιτέρω επιθέσεις στην περιοχή του Κόλπου και πέραν αυτής.

Ενενήντα λεπτά πριν από την εκπνοή προθεσμίας που είχε θέσει ο Τραμπ για το Ιράν, προκειμένου να επαναλειτουργήσει πλήρως το Στενό του Ορμούζ, ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι η χώρα του συμφώνησε να σταματήσει τις επιθέσεις για δύο εβδομάδες, υπό την προϋπόθεση της επανέναρξης της ναυσιπλοΐας στη στρατηγικής σημασίας οδό, μέσω της οποίας διέρχεται το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου. Το Ιράν είχε φέρει την κίνηση στο στενό σημείο σε σχεδόν ολοκληρωτικό αδιέξοδο, σε απάντηση σε κοινές αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις στο έδαφός του από τις 28 Φεβρουαρίου.

Σε ξεχωριστό μήνυμα, ο Τραμπ χαρακτήρισε ένα σχέδιο 10 σημείων που υπέβαλε το Ιράν ως “μια εφαρμόσιμη βάση για διαπραγματεύσεις”. Σύμφωνα με τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης, ένα από τα σημεία που προτείνει η Τεχεράνη είναι η διατήρηση του ελέγχου επί του Στενού του Ορμούζ, ενώ ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγκι, δήλωσε ότι η διέλευση κατά τη διάρκεια των δύο εβδομάδων θα είναι δυνατή μόνο “σε συντονισμό” με τον ιρανικό στρατό.

Ενώ οι διαπραγματεύσεις αναμένεται να ξεκινήσουν στο Ισλαμάντ του Πακιστάν το Σαββατοκύριακο, ειδικοί εκτιμούν ότι οι χώρες του Κόλπου παραμένουν επιφυλακτικές, καθώς φοβούνται ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες, που επιζητούν μια γρήγορη έξοδο από την κρίση, ενδέχεται να συμφωνήσουν σε όρους που θα παραχωρήσουν στο Ιράν κάποιον έλεγχο επί του Στενού του Ορμούζ.

“Υπάρχει μια σιωπηλή αλλά αισθητή ανησυχία ότι ο Πρόεδρος Τραμπ, ανυπόμονος για μια γρήγορη πολιτική νίκη, θα μπορούσε να ανεχθεί κάποια επιρροή του Ιράν στο στενό, σε αντάλλαγμα για μια εύθραυστη εκεχειρία, δίνοντας προτεραιότητα στην εικόνα έναντι των πραγματικοτήτων του Κόλπου”, δήλωσε ο Χεσαμ Αλγκαννάμ, Σαουδάραβας ακαδημαϊκός στο Malcolm H Kerr Carnegie Middle East Center.

Σε μια σειρά δηλώσεων, οι έξι χώρες που απαρτίζουν το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου (GCC), οι οποίες δέχονταν σχεδόν καθημερινές ιρανικές επιθέσεις με πυραύλους και drones, εξέφρασαν την ανησυχία τους. Με διαφορετική διατύπωση, όλες καλωσόρισαν την εκεχειρία, αλλά τόνισαν ότι το Στενό του Ορμούζ πρέπει να επαναλειτουργήσει και οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να οδηγήσει σε μια μόνιμη, μακροπρόθεσμη ρύθμιση.

Το εναλλακτικό σενάριο, στο οποίο μια αποδυναμωμένη, αλλά σκληραγωγημένη και ακέραια ιρανική ηγεσία θα καθορίζει τους όρους για το στενό, θα ήταν ένα εφιαλτικό σενάριο για τις πλούσιες σε ενέργεια χώρες του Κόλπου, αφήνοντάς τις υπό τη συνεχή απειλή διακοπών και οικονομικού εκβιασμού, ανέφερε ο Αλγκαννάμ. “Αυτό καθιστά τον μελλοντικό πόλεμο πιο πιθανό με την πάροδο του χρόνου, ενώ αναγκάζει το GCC να ζει υπό ιρανική στρατηγική πίεση επ’ αόριστον. Αυτή η ανασταλμένη ένταση είναι αυτό που την καθιστά τόσο απαράδεκτη”, πρόσθεσε.

“Καμία πέτρα αδιάγνωστη”
Σε εντυπωσιακές δηλώσεις νωρίς την Τετάρτη, ο Τραμπ δήλωσε ότι θα μπορούσε να σχηματιστεί μια κοινή αμερικανο-ιρανική εταιρεία για τη δημιουργία διοδίων στο Στενό του Ορμούζ. “Είναι ένας τρόπος να το διασφαλίσουμε – και επίσης να το διασφαλίσουμε από πολλούς άλλους ανθρώπους”. Η Λευκή Οικία αργότερα ανέφερε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος είχε εξετάσει την ιδέα, αλλά πρόσθεσε ότι η άμεση προτεραιότητά του “είναι η επανέναρξη του στενού χωρίς περιορισμούς, είτε με τη μορφή διοδίων είτε άλλως”.

Ένα άλλο κακό σενάριο για τις χώρες του Κόλπου θα ήταν το τέλος του πολέμου με το Ιράν να παραμένει ικανό να χτυπά κατά βούληση. Παρά τους ισχυρισμούς των ΗΠΑ για στρατιωτική νίκη και τις αναφορές ότι το 90% της ιρανικής ικανότητας πυρός έχει καταστραφεί, οι αποδυναμωμένες ιρανικές δυνάμεις κατάφεραν να εξαπολύσουν ακριβή χτυπήματα εναντίον αυτών που ήθελαν, όταν το ήθελαν – συμπεριλαμβανομένων βασικών ενεργειακών υποδομών. Μόνο την Τετάρτη, μετά την ανακοίνωση της εκεχειρίας, εκτοξεύτηκαν δεκάδες ιρανικοί πύραυλοι και drones προς τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ, το Κατάρ και τη Σαουδική Αραβία.

Από την έναρξη του πολέμου, οι χώρες του GCC απέφυγαν να εμπλακούν στη σύγκρουση, διατηρώντας αμυντική στάση απέναντι στις ιρανικές βολές που κατευθύνονταν προς την περιοχή τους. Ωστόσο, χώρες όπως το Μπαχρέιν και τα ΗΑΕ υιοθέτησαν ολοένα και πιο σκληρή ρητορική, συμπεριλαμβανομένων προειδοποιήσεων ότι η υπομονή δεν είναι “απεριόριστη”.

Οι ανησυχίες για τη μελλοντική επιρροή του Ιράν στο στενό του Ορμούζ εκτείνονται επίσης σε όλο τον Κόλπο. Μια ψήφισμα που προωθήθηκε από το Μπαχρέιν στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ την Τρίτη ζητούσε από το σώμα να εξουσιοδοτήσει χώρες να χρησιμοποιήσουν αμυντικές αποστολές για να διατηρήσουν ανοιχτό το θαλάσσιο αυτό στενό σημείο. Υποστηρίχθηκε από το Κατάρ, τα ΗΑΕ, τη Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ και την Ιορδανία. Ωστόσο, η Ρωσία και η Κίνα άσκησαν βέτο στην απόφαση.

“Καμία χώρα δεν πρέπει να έχει την εξουσία να κλείνει τις αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου. Το Συμβούλιο Ασφαλείας είχε την ευθύνη να δράσει, και απέτυχε. Το Στενό του Ορμούζ δεν μπορεί να γίνει διαπραγματευτικό χαρτί για το Ιράν, ούτε μοχλός στην ευρύτερη παγκόσμια πολιτική”, δήλωσε ο Μοχάμεντ Αμπουσαχάμπ, μόνιμος εκπρόσωπος των ΗΑΕ στον ΟΗΕ.

Μια περαιτέρω κλιμάκωση θα μπορούσε να έχει καταστροφικές συνέπειες για τις οικονομίες του GCC, αναιρώντας δεκαετίες εργασίας για να γίνει η περιοχή ασφαλές κέντρο για τον χρηματοοικονομικό τομέα, τον τουρισμό και τον πολιτισμό – προσπάθειες που έχουν ήδη πληγεί από τον πόλεμο. Αυτός ήταν ένας από τους λόγους για τους οποίους οι αναλυτές λένε ότι οι χώρες του GCC αύξησαν τη διπλωματία τους στην προετοιμασία για τη σύγκρουση.

Ωστόσο, αξιωματούχοι σε όλη την περιοχή έχουν επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι το Ιράν δεν πρέπει να εκλάβει την αδράνειά τους ως ένδειξη αδυναμίας. Και εάν η Τεχεράνη και η Ουάσινγκτον αποτύχουν να βρουν μια λύση που περιλαμβάνει την επιστροφή στην ελεύθερη ναυσιπλοΐα στον Κόλπο, ο υπολογισμός θα μπορούσε να αλλάξει.

“Ο Κόλπος δεν θα αφήσει καμία πέτρα αδιάγνωστη εάν το Ιράν συνεχίσει να ακολουθεί τον δρόμο της επιθετικότητας”, δήλωσε ο Χαμάντ Αλθουνιγιάν, πολιτικός αναλυτής και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Κουβέιτ. “Ο Κόλπος αναμένει τα συμφέροντά του να εκπροσωπούνται, και να περιλαμβάνονται, σε οποιαδήποτε συμφωνία με το Ιράν”.

Ακόμη και αν οι ανησυχίες του GCC ληφθούν υπόψη, δεν υπάρχουν εγγυήσεις ότι το Ιράν και οι ΗΠΑ θα συμφωνήσουν σε μια μόνιμη κατάπαυση του πυρός στις επερχόμενες συνομιλίες.

Ενώ η τύχη του Στενού του Ορμούζ έχει τραβήξει την παγκόσμια προσοχή, μία από τις αιτιολογίες του Τραμπ για την επίθεση στο Ιράν ήταν η εξάλειψη του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Στον τελευταίο γύρο συνομιλιών, το Ιράν έδειξε ετοιμότητα να συζητήσει τον περιορισμό του, αλλά απέκλεισε πάντοτε την πλήρη διάλυσή του, όπως ήθελε ο Τραμπ.

Αυτό το σημείο συμφωνίας παραμένει. “Οι κόκκινες γραμμές του προέδρου, δηλαδή το τέλος της ιρανικής εμπλουτισμού στο Ιράν, δεν έχουν αλλάξει”, δήλωσε η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λίβιτ.