Η εθνική οφειλή των Ηνωμένων Πολιτειών έχει ξεπεράσει τα 39 τρισεκατομμύρια δολάρια, με τους τόκους να ανέρχονται πλέον σε πάνω από 1 τρισεκατομμύριο δολάρια ετησίως, ποσό που αναμένεται να διπλασιαστεί στο άμεσο μέλλον. Οι συνέπειες αυτού του δανεισμού και των σχετικών τόκων για την οικονομία παραμένουν αβέβαιες, με διάφορες θεωρίες να προβλέπουν από μια “επαναξιολόγηση” της αγοράς έως την παρεμπόδιση των δημόσιων επενδύσεων λόγω των δαπανών για τη συντήρηση του χρέους. Κάποιοι εκτιμούν, επιπλέον, ότι ο πληθωρισμός θα επιτραπεί να αυξηθεί, μειώνοντας έτσι την πραγματική αξία του χρέους.
Ο Jamie Dimon, Διευθύνων Σύμβουλος της JPMorgan Chase, εκφράζει σοβαρή ανησυχία. Ο έμπειρος αναλυτής της Wall Street γνωρίζει ότι δεν μπορεί να προβλεφθεί πότε το ζήτημα θα φτάσει σε οριακό σημείο, αλλά είναι βέβαιος ότι η δημοσιονομική πορεία της χώρας δεν μπορεί να αγνοηθεί επ’ αόριστον. “Ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα είναι να το αντιμετωπίσουμε στην πραγματικότητα, να το αναγνωρίσουμε, να δουλέψουμε πάνω σε αυτό”, δήλωσε ο Dimon στο podcast Newsmakers του NPR. “Πριν από χρόνια, είχαμε μια λύση, την Επιτροπή Simpson-Bowles. Δεν έγινε. Μακάρι να είχε γίνει. Θα ήταν ένα ‘home run’ για όλους τους Αμερικανούς και θα είχε επιλύσει κάποια από αυτά τα ζητήματα.”
Ο Dimon αναφέρθηκε στο έργο του Προέδρου Obama, ο οποίος επέβλεψε τη δημιουργία της διμερούς Εθνικής Επιτροπής για τη Δημοσιονομική Ευθύνη και Μεταρρύθμιση, γνωστής ως Επιτροπή Simpson-Bowles. Η επακόλουθη έκθεση πρότεινε πολυάριθμες συστάσεις, όπως η μείωση των διακριτικών δαπανών, η μεταρρύθμιση της φορολογικής νομοθεσίας και η αναδιάρθρωση των δαπανών για την υγειονομική περίθαλψη. Αν και πολλές από τις προτάσεις της επιτροπής αποτέλεσαν τη βάση για επιχειρήματα πολιτικής σχετικά με τις κρατικές δαπάνες, καμία από τις διαπιστώσεις της έκθεσης δεν υιοθετήθηκε ποτέ επίσημα ως νόμος.
Ο Dimon τόνισε ότι ένα τεράστιο μέρος των κρατικών δαπανών (και, κατ’ επέκταση, δανεισμού) είναι “γραμμένο σε πέτρα”, καθώς αφορά το Medicare, το Medicaid και την Κοινωνική Ασφάλιση. Σύμφωνα με τους πιο πρόσφατους υπολογισμούς πλήρους έτους από το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου (CBO), αυτές οι υποχρεωτικές δαπάνες αντιστοιχούσαν σε 4,2 τρισεκατομμύρια δολάρια από ένα σύνολο 7 τρισεκατομμυρίων δαπανών για το 2025.
“Πιστεύω ότι πρέπει να δουλέψουμε πάνω σε αυτό, αλλά δεν ξέρω – και πάλι, δεν νομίζω ότι κανείς μπορεί να προβλέψει: Θα γίνει πραγματικό πρόβλημα σε έξι μήνες, σε έξι χρόνια; Δεν ξέρω – ξέρω ότι θα γίνει πρόβλημα, και ο τρόπος που θα εκδηλωθεί θα είναι ασταθείς αγορές, αυξανόμενα επιτόκια… ‘bond vigilantes’, άνθρωποι που δεν θα θέλουν να αγοράσουν αμερικανικά ομόλογα,” εξήγησε ο Dimon. “Έτσι, πρέπει να το αντιμετωπίσουμε νωρίτερα παρά αργότερα, και αν γίνει με αυτόν τον τρόπο, θα είναι διαχείριση κρίσης, την οποία θα ξεπεράσουμε – απλώς δεν είναι ο σωστός τρόπος να το κάνουμε.”
Ένα διμερές ζήτημα
Με τα χρόνια, τόσο οι Ρεπουμπλικανοί όσο και οι Δημοκρατικοί απέτυχαν να αντιμετωπίσουν ουσιαστικά το ζήτημα. Έχουν υποβληθεί προτάσεις από ανεξάρτητες ομάδες: Η Επιτροπή για έναν Υπεύθυνο Ομοσπονδιακό Προϋπολογισμό (Committee for a Responsible Federal Budget) έχει υποστηρίξει διαρκώς ένα ομοσπονδιακό ενοποιημένο δημοσιονομικό έλλειμμα ίσον ή κάτω του 3% του ΑΕΠ. (Αυτή τη στιγμή είναι περίπου 6%). Αυτή η ιδέα έχει υποστηριχθεί από τους βουλευτές Bill Huizenga (R-Mich.) και Scott Peters (D-Calif.), συμπροέδρους του Διμερούς Δημοσιονομικού Φόρουμ (Bipartisan Fiscal Forum). Πράγματι, ολόκληρη η συμβουλευτική επιτροπή του φόρουμ έχει υποστηρίξει την πρόταση και έχει καταθέσει ψήφισμα προς αυτήν την κατεύθυνση.
“Ούτε οι Δημοκρατικοί ούτε οι Ρεπουμπλικανοί έχουν επικεντρωθεί πραγματικά σε αυτό για λίγο. Έρχεται πάντα και μιλάμε στους διαδρόμους του Κογκρέσου, εννοώ, σχεδόν όλοι το γνωρίζουν,” πρόσθεσε ο Dimon. “Απλώς δεν είχαμε ακόμη τη θέληση να το αντιμετωπίσουμε, και είναι ατυχές επειδή μπορεί να καταλήξει σε ένα πραγματικό πρόβλημα, χειρότερο από ό,τι θα ήταν διαφορετικά. Η καλή πολιτική είναι δωρεάν.”
Πράγματι, οι οικονομολόγοι και οι αναλυτές δεν ανησυχούν απαραίτητα για το επίπεδο του κρατικού χρέους, αλλά μάλλον για την αναλογία χρέους προς ΑΕΠ. Ανάλογα με το ποιον ρωτάς, η αναλογία χρέους προς ΑΕΠ κυμαίνεται σήμερα γύρω στο 122% του ΑΕΠ. Αυτή η μέτρηση αποδεικνύει τις δαπάνες μιας οικονομίας σε σχέση με την ανάπτυξή της και τον κίνδυνο που συνδέεται με τον δανεισμό σε ένα έθνος που δεν αναπτύσσεται αρκετά γρήγορα για να διαχειριστεί τις δαπάνες του. Για να επανέλθει αυτή η αναλογία σε ισορροπία, μια οικονομία θα μπορούσε είτε να μειώσει τις δαπάνες είτε να αυξήσει την ανάπτυξη – με τη δεύτερη να είναι μακράν η λιγότερο επώδυνη επιλογή.
Ο Dimon είναι αισιόδοξος για τη δύναμη της αμερικανικής οικονομίας, λέγοντας ότι θα πρέπει να στοχεύει στην επίτευξη ανάπτυξης 3%, αν όχι “ακόμη καλύτερα”. “Αν αναπτυσσόμασταν με 3% και όχι με 2%… το χρέος προς ΑΕΠ θα άρχιζε να μειώνεται,” πρόσθεσε. “Αυτό είναι το πιο καινοτόμο έθνος που έχει δει ποτέ ο κόσμος. Και έτσι πιστεύω ότι πρέπει να εστιάσουμε λίγο και σε αυτό για να λύσουμε το πρόβλημα, όχι μόνο να αυξήσουμε φόρους ή να μειώσουμε δαπάνες.”
