Η σχέση ενός μουσικού με το όργανό του είναι μια διαρκής πρόκληση, μια πνευματική διαδρομή από την αρχική γνωριμία έως την απόλυτη αρμονία. Αυτή η πορεία είναι ιδιαίτερα αληθής για τον Max Bibeau και το διπλό μπάσο του. Το επιβλητικό, βαρύ και σκουρόχρωμο όργανο, με την ιδιαίτερη πατίνα και τις βοτανικές σκαλιστές λεπτομέρειες, διέσχισε ένα μακρύ μονοπάτι για να φτάσει στην τωρινή του δόξα. “Δεν νομίζω ότι το όργανο έχει παιχτεί πολύ στη ζωή του, παρά μόνο τώρα”, δηλώνει ο Bibeau. “Χρειάστηκε αρκετός καιρός για να το “ξυπνήσουμε”.

Για πολλά χρόνια, το μπάσο βρισκόταν κρυμμένο σε ένα αβαείο της βόρειας Ιταλίας, τόπο κατοικίας ενός Αυγουστίνου τάγματος μοναχών για αιώνες. Ο Γερμανός μπασίστας, καθηγητής Günter Klaus, το ανακάλυψε στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και έπεισε τους μοναχούς να του το πουλήσουν. Ο Klaus “ήξερε ότι ήταν ένα ωραίο όργανο”, σύμφωνα με τον Bibeau, αλλά ήταν “σε κατάσταση φθοράς και εντελώς μαύρο από την αιθάλη”. Αργότερα, έμαθε ότι είχε κατασκευαστεί γύρω στο 1580 από τον Gasparo da Salò, έναν αριστοτέχνη οργανοποιό και έναν από τους πρώτους που κατασκεύασε διπλά μπάσα. Τέτοια όργανα είναι σπάνια στον κόσμο.

Τώρα, το όργανο βρίσκεται στην κατοχή του Bibeau, έχοντας αγοραστεί από το Ukaria Cultural Centre στη Νότια Αυστραλία και δανειστεί σε αυτόν από το 2013 για να το παίζει ως κύριος μπασίστας της Australian Chamber Orchestra (ACO). Είναι το παλαιότερο όργανο στη συλλογή του ACO.

Στον πολιτισμικό τομέα, το παλαιότερο όργανο στην Αυστραλία είναι πιθανότατα το yidaki (didgeridoo), ένα ιερό όργανο για τον λαό Yolŋgu, το οποίο κατασκευάζουν και παίζουν εδώ και χιλιάδες χρόνια. Για μια έκθεση το 2017, οι επιμελητές στο South Australian Museum συνεργάστηκαν με μέλη της κοινότητας Yolŋgu για την αποκατάσταση μιας επιλογής από τα φυσικά παλαιότερα και πιο μοναδικά yidaki που μπόρεσαν να βρουν, ώστε να είναι ξανά λειτουργικά. Το παλαιότερο είχε κατασκευαστεί γύρω στο 1890. “Δεν μπορείς να τα παίξεις όταν έχουν καθίσει σε ένα ράφι για εκατό χρόνια”, λέει ο John Carty, τότε επικεφαλής ανθρωπιστικών επιστημών του μουσείου. “Αυτό που τα καθιστά λειτουργικά είναι η υγρασία στο ξύλο. Κανονικά, οι Yolŋgu απλώς βάζουν το λάστιχο μέσα, ή το βάζουν στο ποτάμι – αυτό μας είπαν να κάνουμε.” Ο Carty αναφέρει ότι τα πρωτόκολλα διατήρησης αντικειμένων εμποδίστηκαν από αυτήν την πιο άμεση μέθοδο, οπότε το μουσείο κατασκεύασε έναν εξειδικευμένο υγραντήρα – “σαν θερμοκοιτίδα” για νεογέννητα μωρά. “Σιγά, σιγά, επανέφεραν τα ξεραμένα, αφυδατωμένα παλιά yidaki στα επίπεδα υγρασίας που θα είχαν στην Arnhem Land, ώστε να μπορούν να παιχτούν από τους δασκάλους Yolŋgu.”

Ο Larry Gurruwiwi ήταν ένας από αυτούς. Ευρέως γνωστός ως δάσκαλος yidaki από πολύ νεαρή ηλικία, τα τελευταία χρόνια έχει αναλάβει τον ρόλο του φύλακα από τον πατέρα του, τον αείμνηστο διάσημο δάσκαλο yidaki Djalu Gurruwiwi, και χρησιμοποιεί το όργανο για θεραπευτικές πρακτικές, καθώς και για τελετές και μουσική. Ο Gurruwiwi δηλώνει ότι το να παίζει αυτά τα παλιά όργανα στο μουσείο ήταν διαφορετικό από το να παίζει το yidaki που έχει φτιάξει ο ίδιος. “Νιώθεις διαφορετικά. Πολύ, πολύ αργά”, λέει. Στα παλαιότερα όργανα, “το πνεύμα μου χάνεται”.

Το πρώτο ευρωπαϊκό όργανο που έφτασε με τους αποίκους στην Αυστραλία και έχει επιβιώσει μέχρι σήμερα, ήταν ένα πιάνο: ένα “τετράγωνο” πιάνο με ξύλινο πλαίσιο, που χρονολογείται από το 1780 και κατασκευάστηκε από τον Γερμανό κατασκευαστή Frederick Beck. Έφτασε με το πλοίο της πρώτης αρμάδας, το Sirius. “Έχει την πιο γλυκιά φωνή”, λέει ο Stewart Smith, λέκτορας στο Western Australian Academy of Performing Arts, όπου βρίσκεται το πιάνο από την αποκατάστασή του στο Ηνωμένο Βασίλειο πριν από λίγα χρόνια. Είναι ένα πολύ μικρότερο και πιο απαλό όργανο από ένα σύγχρονο πιάνο, το οποίο κατασκευάζεται με σιδερένιο πλαίσιο και σχεδιάζεται για να ακούγεται σε αίθουσες συναυλιών. Το αν ακούγεται το ίδιο τώρα όπως όταν κατασκευάστηκε είναι δύσκολο να ειπωθεί, αλλά τότε, “κατασκευάστηκε για έναν διαφορετικό κόσμο”, λέει ο Smith. “Το πιο δυνατό πράγμα τον 18ο αιώνα ήταν ο ήχος ενός εκκλησιαστικού οργάνου. Ήταν ένας πιο ήσυχος κόσμος και αυτό επηρεάζει πραγματικά τον τρόπο που παίζεις, τον τρόπο που ακούς μουσική, τον τρόπο που τραγουδούν οι τραγουδιστές.”

Ωστόσο, υπάρχουν παλαιότερα όργανα. Το παλαιότερο που μπόρεσε να βρει το Guardian Australia στην Αυστραλία βρίσκεται σε μια αποθήκη στο Queensland Museum. Εκεί βρίσκεται ένα ocarina, ένα αρχαίο είδος πνευστού αυλού σε σχήμα αγγείου, που χρονολογείται από την περιοχή Nariño της σημερινής Κολομβίας. Λίγα είναι γνωστά για αυτό το όργανο και η προέλευσή του δεν έχει επαληθευτεί ανεξάρτητα, αλλά η αρχειακή τεκμηρίωση από την πώλησή του το περιγράφει ως “σφυρίχτρα σε σχήμα κοχυλιού, με μαϊμού να κρέμεται από πάνω, πλαϊνό πάνελ διακοσμημένο με εγχάρακτα γραμμικά και τριγωνικά σχέδια”. Η εκτιμώμενη ημερομηνία παραγωγής είναι περίπου το 1200 μ.Χ. Το ocarina είναι ένα από τα 830 μουσικά όργανα από όλο τον κόσμο που δωρίστηκαν στο μουσείο από συλλέκτες, τους αείμνηστους Charles και Kati Marson. Η δωρεά προοριζόταν ως “ζωντανή συλλογή”: οι Marson ήθελαν τα όργανα να παίζονται, όπου ήταν δυνατόν. Η υπεύθυνη της συλλογής, Karen Kindt, δηλώνει ότι εργασίες συντήρησης έγιναν στο ocarina το 2013. “Μπορεί να παιχτεί; Θα μπορούσες να βγάλεις έναν ήχο από αυτό, αλλά αν αυτός θα ήταν σαν τον αρχικό ήχο που προερχόταν από αυτό, μου είναι άγνωστο”, λέει. Η αναπαραγωγή του ocarina θα απαιτούσε επίσης κοινοτική και πολιτιστική εμπλοκή, εάν ήταν δυνατόν. “Αλλά μάλλον δεν θα ήθελες να το παίζεις ή να το χειρίζεσαι πολύ, δεδομένης της ευθραυστότητάς του ή των εργασιών συντήρησης που έχουν γίνει σε αυτό. Είναι ένα όμορφο μικρό κομμάτι.” Το γεγονός ότι έχει επιβιώσει για 800 χρόνια οφείλεται πιθανότατα στο ότι είναι κεραμικό, λέει η Kindt. “Από αρχαιολογική άποψη, η κεραμική τείνει να είναι το υλικό που έχει μακροζωία. Το οστό σπάει, το δέρμα σπάει, άλλα υλικά που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή μουσικών οργάνων θα άρχιζαν να διαλύονται από άποψη δομής και να αποδυναμώνονται.”

Εν τω μεταξύ, η ανάλυση του ξύλου που χρησιμοποιήθηκε για το μπροστινό μέρος του da Salò bass του Bibeau έχει χρονολογήσει ένα δέντρο που αναπτυσσόταν από το 1266. Ενώ η ηλικία μπορεί να προσθέτει μια ακαθόριστη ποιότητα στον ήχο ενός οργάνου, “δεν ισχύει ότι όλα τα παλιά όργανα είναι υπέροχα”, λέει ο Bibeau. Πρέπει να είναι “αρκετά ισχυρό για να αντέχει τον χρόνο, αλλά όχι υπερβολικά δυνατό, ώστε να αναπνέει και να δονείται ελεύθερα”. Χρειάστηκαν μερικά χρόνια, πολλή δουλειά στο στήσιμο “και μετά παίζοντας το σκληρά για μήνες και μήνες και μήνες” για να φέρει ο Bibeau το μπάσο πίσω στη ζωή. “Από αυτή την ημέρα, γίνεται όλο και καλύτερο”, λέει. “Τα όργανα χρειάζονται να παίζονται. Είναι σαν μυς, χρειάζεται να δονείται, και όσο περισσότερο δονείται, τόσο καλύτερα δονείται και μετά μπορείς να μάθεις πώς να ανταποκρίνεσαι σε αυτό. Υποθέτω ότι μαθαίνουν και πώς να ανταποκρίνονται σε εσένα.”