Η τρέχουσα πολεμική σύγκρουση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, του Ισραήλ και του Ιράν, η οποία ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, θυμίζει έντονα τις σκιές του παρελθόντος, συγκεκριμένα τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ (1980-1988). Πολλοί Ιρανοί, ακούγοντας τους εκκωφαντικούς ήχους των εκρήξεων, ανακαλούν μνήμες από εκείνη την περίοδο.
Ο Behrooz Ghamari-Tabrizi, μάρτυρας των γεγονότων εκείνης της εποχής, περιγράφει την προσωπική του εμπειρία ως 20χρονος φοιτητής στο Πολυτεχνείο της Τεχεράνης. Θυμάται τη νύχτα του Οκτωβρίου 1980, όταν ξέσπασαν οι αεροπορικές επιθέσεις εν μέσω της εισβολής του Ιράκ. Η αίσθηση φόβου, αβοηθησίας και αποπροσανατολισμού ήταν συντριπτική. Λίγες εβδομάδες αργότερα, βίωσε ξανά τον πόλεμο, όταν ένα ιρακινό μαχητικό αεροσκάφος έριξε προκηρύξεις που καλούσαν τους Ιρανούς να εξεγερθούν κατά της κυβέρνησής τους. Αυτή η προσπάθεια του Σαντάμ Χουσεΐν να εκμεταλλευτεί την εσωτερική διαμάχη, προσφέροντας δήθεν απελευθέρωση, δεν έπεισε τους Ιρακινούς, οι οποίοι δεν έβλεπαν τους Ιρακινούς ως απελευθερωτές.
Εκείνη την περίοδο, υπήρχαν έντονες συζητήσεις στους κόλπους της αντιπολίτευσης για το αν θα έπρεπε να συμμετάσχουν στην άμυνα της χώρας ή να εκμεταλλευτούν τον πόλεμο για να προωθήσουν την αντι-καθεστωτική τους ατζέντα. Η πλειοψηφία, όπως και ο συγγραφέας, ανήκε στη δεύτερη ομάδα, πιστεύοντας ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να οδηγήσει στην ανατροπή του κράτους. Ωστόσο, η κυβέρνηση, παρά το νεαρό της ηλικίας της, διέθετε ευρεία λαϊκή υποστήριξη. Η ιδέα ότι η παύση των βομβαρδισμών εξαρτάται από την ανατροπή του κράτους αποδείχθηκε φενάκη. Ο Σαντάμ Χουσεΐν γρήγορα διαπίστωσε ότι, παρά τις χαοτικές συνθήκες του μετα-επαναστατικού κράτους, η Ισλαμική Δημοκρατία μπορούσε να κινητοποιήσει εκατομμύρια πολίτες για την άμυνα της χώρας και να διατηρήσει την εξουσία.
Αυτό το μάθημα το διδάχθηκαν σύντομα και οι αντιπολιτευόμενοι. Η Ισλαμική Δημοκρατία όχι μόνο κινητοποίησε τον λαό για να αντιμετωπίσει την εισβολή, αλλά και παγίωσε την εξουσία της εκκαθαρίζοντας την αντιπολίτευση. Δεκάδες χιλιάδες συνελήφθησαν, πολλοί εξορίστηκαν και χιλιάδες εκτελέστηκαν.
Σήμερα, 46 χρόνια μετά, οι ηγέτες των ΗΠΑ και του Ισραήλ φαίνεται να έχουν παρόμοιες αυταπάτες. Η διαφορά τώρα είναι ότι, σε αντίθεση με τον Σαντάμ Χουσεΐν, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Benjamin Netanyahu διεξάγουν έναν πόλεμο βομβαρδισμών χωρίς εμφανή μέτωπα και στρατιώτες στο έδαφος. Αυτός ο τύπος πολέμου δημιουργεί βαθύτερες αβεβαιότητες και εντονότερες αγωνίες, καθώς οποιοσδήποτε, οπουδήποτε, οποτεδήποτε μπορεί να γίνει στόχος.
Μια άλλη σημαντική διαφορά είναι ότι, μέχρι την έναρξη αυτού του πολέμου, η Ισλαμική Δημοκρατία είχε σπαταλήσει την κάποτε συντριπτική υποστήριξη των πολιτών της. Χρόνια εξαντλητικών κυρώσεων οδήγησαν σε ευρεία φτώχεια και μια οικονομία βυθισμένη στη διαφθορά. Αυτή η πικρή οικονομική πραγματικότητα, σε συνδυασμό με τη βίαιη καταστολή της διαφωνίας, είχε δημιουργήσει ένα αμετάκλητο χάσμα μεταξύ του κράτους και πολλών πολιτών.
Ωστόσο, αυτό δεν σήμαινε ότι μια αμερικανο-ισραηλινή επίθεση θα μπορούσε εύκολα να ανατρέψει το καθεστώς. Η κυβέρνηση Trump παρερμήνευσε αυτήν την πραγματικότητα, υιοθετώντας ένα ισραηλινό σχέδιο για την έναρξη ενός πολέμου με την ίδια πρόβλεψη – ότι θα επιταχύνει την κατάρρευση της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Η αποτυχία της κυβέρνησης Trump ήταν διπλή. Πρώτον, επέδειξε πλήρη άγνοια για τη δομή της κρατικής εξουσίας στο Ιράν. Παρά την εμφάνιση, η Ισλαμική Δημοκρατία δεν είναι ένα ολοκληρωτικό κράτος που βασίζεται στην τυραννική εξουσία ενός ανθρώπου. Συνταγματικά, αν και ο ανώτατος ηγέτης κατέχει αμέτρητη εξουσία, αυτό δεν σημαίνει ότι η αποκοπή της κεφαλής του κράτους θα οδηγήσει στην κατάρρευσή του. Υπάρχουν πολλαπλές πηγές εξουσίας που συνδέουν ολόκληρο το πολίτευμα. Η δολοφονία του Αγιατολάχ Ali Khamenei, όπως αποδείχθηκε, δεν μπορούσε να γκρεμίσει το καθεστώς, αποτελώντας έγκλημα πολέμου με ελάχιστο όφελος.
Η δεύτερη αποτυχία ήταν η μη κατανόηση του πώς ένας πόλεμος που διεξάγεται αδιακρίτως από αέρος θα θόλωνε τη διάκριση μεταξύ έθνους και κράτους. Πολλοί Ιρανοί συνειδητοποίησαν γρήγορα ότι ο επιβαλλόμενος πόλεμος δεν είχε καμία σχέση με τα παράπονά τους, αλλά ήταν πόλεμος κατά της εθνικής κυριαρχίας.
Η ισραηλινή και αμερικανική προπαγάνδα προσπάθησε να αποδώσει την ευθύνη για τον πόλεμο στην Ισλαμική Δημοκρατία και τις πολιτικές της. Ωστόσο, η τιμωρία του έθνους για τις αμαρτίες του κράτους προκάλεσε την αντίσταση της πλειοψηφίας.
Όπως και ο Σαντάμ Χουσεΐν τη δεκαετία του 1980, η συμμαχία Trump-Netanyahu ισχυρίζεται ότι άνοιξε τον δρόμο για την ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, αλλά τιμωρεί το έθνος με αδιάκριτους βομβαρδισμούς και καταστροφή κρίσιμων υποδομών. Η σκληρότητα αυτής της ξεπερασμένης λογικής, να συσσωρεύεται δυστυχία ελπίζοντας στην ανατροπή μιας κυβέρνησης, αποδείχθηκε ανεπιτυχής για τον Σαντάμ Χουσεΐν και θα αποτύχει και για τους Trump και Netanyahu.
Δεν υπάρχει καμία διαφορά μεταξύ των ανθρώπων που έτρεχαν πανικόβλητοι το 1980 και αυτών που βλέπουν τις ζωές τους να καταστρέφονται σήμερα από αμερικανικά και ισραηλινά βλήματα. Αυτοί που πατούν το κουμπί για να ρίξουν τις βόμβες θεωρούνται υπεύθυνοι για την καταστροφή των ζωών τους και τους θανάτους των αγαπημένων τους.
Αντί να απελευθερώνει το έθνος, η άμεση συνέπεια αυτών των βομβαρδισμών είναι η περαιτέρω στρατιωτικοποίηση του κράτους και η κατάρρευση ό,τι έχει απομείνει από την κοινωνία των πολιτών. Η Ισλαμική Δημοκρατία έχει αποδείξει ότι είναι καλά προετοιμασμένη να αντέξει έναν πόλεμο φθοράς, μια εμπειρία που κληρονόμησε από τον οκταετή πόλεμο με το Ιράκ. Ωστόσο, ένας πόλεμος φθοράς διεξάγεται εναντίον ξένων επιτιθέμενων με την παγίωση της εξουσίας και την ενίσχυση του καταπιεστικού μηχανισμού.
Ο πόλεμος αυτός ξεκίνησε με ψευδείς προϋποθέσεις και συνεχίζει να εκτυλίσσεται εναντίον βασικών αρχών της παγκόσμιας τάξης που βασίζεται σε κανόνες. Όπως και με την ιρακινή επίθεση του 1980, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν παραβιάσει κατάφωρα ένα θεμελιώδες δόγμα των Ηνωμένων Εθνών, τον σεβασμό της εθνικής κυριαρχίας. Έχουν αγνοήσει την απαγόρευση της δολοφονίας πολιτικών ηγετών και απειλούν να αφανίσουν την ιρανική πολιτική ενεργειακή υποδομή, κάτι που θα συνιστούσε κατάφωρο έγκλημα πολέμου.
Είναι δύσκολο να προβλέψουμε με βεβαιότητα πώς θα τελειώσει αυτός ο πόλεμος και ποιοι θα είναι οι νικητές και οι ηττημένοι. Ένα πράγμα, ωστόσο, είναι αρκετά βέβαιο: μετά από αυτόν τον πόλεμο, θα βρίσκεται ένας διαφορετικός παγκόσμιος κόσμος.
