Το 2021, η ψυχολόγος και συγγραφέας Kathryn Paige Harden συνέγραψε μια εργασία που σκιαγραφούσε την έρευνά της σχετικά με τα γενετικά πρότυπα που συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο κατάχρησης ουσιών ή επικίνδυνης συμπεριφοράς, όπως το σεξ χωρίς προφυλάξεις ή η εγκληματικότητα. Η εργασία αναφερόταν στη γενετική των “χαρακτηριστικών που σχετίζονται με την αυτορρύθμιση και τον εθισμό”, αλλά η Harden θεωρούσε τον εαυτό της ως μελετητή της γενετικής της αμαρτίας.

Η Harden, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Τέξας και συγγραφέας του βιβλίου “The Genetic Lottery”, διερευνά πώς η γνώση μας για τη γενετική πρέπει να διαμορφώνει τις απόψεις μας για την αξιοκρατία. Μια επιστολή από έναν άνδρα που βρισκόταν στη φυλακή από τα 16 του για απαγωγή και σεξουαλική επίθεση, την ώθησε να εξετάσει το ερώτημα: “Τι θα οδηγούσε ένα αγόρι να κάνει ένα τέτοιο πράγμα;”. Το νέο της βιβλίο αποτελεί μια εγκάρδια, διακριτικά υποστηριζόμενη απάντηση, μια προσπάθεια να εξηγήσει πώς η διευρυμένη κατανόησή μας για τους λόγους που ωθούν τους ανθρώπους να κάνουν λάθη – η αλληλεπίδραση κληρονομικών τάσεων και συνθηκών ζωής – πρέπει να επηρεάσει την απόδοση ηθικής ευθύνης και την απόδοση ευθυνών.

Η Harden μεγάλωσε σε μια νότια, ευαγγελική εκκλησία, και παρόλο που την εγκατέλειψε, γράφει ότι ο Χριστιανισμός την έχει στοιχειώσει σαν ανεμοβλογιά της παιδικής ηλικίας: “Μπορεί να αναρρώσεις, αλλά δεν είσαι ποτέ ελεύθερος. Ο ιός θα ζει στα νεύρα σου μέχρι να πεθάνεις.” Διατηρεί ένα βαθύ ενδιαφέρον για τη θεολογία, και ενώ η αμαρτία μπορεί να φαίνεται σε ορισμένους αναγνώστες ένας ξεπερασμένος τρόπος σκέψης για την ανθρώπινη συμπεριφορά, διερευνά πώς οι χριστιανικές ιδέες για την αμαρτία και τη συγχώρεση επηρεάζουν τις ηθικές συζητήσεις σήμερα, και έχουν διαμορφώσει το εξαιρετικά τιμωρητικό ποινικό σύστημα των ΗΠΑ. Μόνο στις ΗΠΑ μπορεί ένας ανήλικος παραβάτης, όπως ο άνδρας που έγραψε στην Harden, να φυλακιστεί ισόβια χωρίς ελπίδα αναστολής – μια πολιτική που υποδηλώνει συνεχή προσήλωση στο δόγμα του προπατορικού αμαρτήματος, την ιδέα ότι ορισμένοι άνθρωποι γεννιούνται κακοί.

Έχει γίνει σχεδόν επιτακτικό για τους συγγραφείς δημοφιλών επιστημονικών βιβλίων να ανθρωποποιούν το έργο τους γράφοντας για τον εαυτό τους, αλλά η Harden είναι εξαιρετικά ικανή στο να συνυφαίνει το προσωπικό με το επιστημονικό. Γράφει για τις δικές της προσωπικές εμπειρίες – την αποχώρηση από την εκκλησία, την αποξένωσή της από τους γονείς της, τις προκλήσεις της πρώιμης μητρότητας – με σπάνια, επικίνδυνη ειλικρίνεια. Αυτά τα απομνημονευτικά τμήματα εξερευνούν επίσης την πρόκληση, και την αναγκαιότητα, της γεφύρωσης μεταξύ της επιστημονικής θεωρίας – όπως αυτά που μας λένε οι μελέτες πανομοιότυπων διδύμων για το γιατί σε ορισμένους είναι πιο δύσκολο να κάνουν το σωστό – και των δικών μας, υποκειμενικών εμπειριών για το τι σημαίνει να είσαι ηθικός παράγοντας.

Το βιβλίο είναι γεμάτο με συναρπαστικά επιστημονικά ευρήματα: ποιος θα τολμούσε να σκεφτεί, για παράδειγμα, ότι η θρησκευτικότητα είναι σε μεγάλο βαθμό γενετικά καθορισμένη, έτσι ώστε τα ετεροθαλή αδέλφια και τα υιοθετημένα αδέλφια που μεγαλώνουν στο ίδιο σπίτι, στην ενηλικίωση, να μην είναι περισσότερο όμοια στην θρησκευτική τους προσέγγιση από δύο τυχαία επιλεγμένους ξένους, ενώ τα δίδυμα που μεγαλώνουν χωριστά καταλήγουν συχνά σε αξιοσημείωτα παρόμοιες πνευματικές καταλήξεις; Ή ότι η κατοχή ορισμένων μικρών σωματικών ανωμαλιών, όπως χαμηλά αυτιά ή μεμβρανώδη δάχτυλα, συσχετίζεται με αυξημένη επιθετικότητα; Ή ότι οι χάρτινες σφήκες φαίνεται να τιμωρούν την άπληστη συμπεριφορά στη φωλιά επιτιθέμενες σε εργάτριες κηφήνες που δεν συνεισφέρουν και βασίλισσες που τρώνε υπερβολικά πολλά αυγά;

Το παράδειγμα των χάρτινων σφηκών υποδηλώνει την ιδέα ότι τα ηθικά συναισθήματα – όπως η ευγνωμοσύνη, η δυσαρέσκεια ή η απόδοση ευθυνών – είναι βιολογικά κωδικοποιημένα και επιτρέπουν την κοινωνική συνεργασία. Η επιθυμία για εκδίκηση είναι μια αρχαία παρόρμηση, και ακόμη και τα μικρά παιδιά απολαμβάνουν να βλέπουν έναν “κακό” άνθρωπο να τιμωρείται. Αλλά αν η επιστήμη μπορεί να αποδείξει πόσο λίγη επιλογή έχουν πραγματικά οι άνθρωποι για τη συμπεριφορά τους, θα πρέπει να καθιστά την ηθική αγανάκτηση παρωχημένη; Κάποιοι φιλόσοφοι έτσι πιστεύουν. Η Harden υιοθετεί μια πιο σύνθετη θέση. Το να θεωρούμε κάποιον προσωπικά ηθικά υπεύθυνο σημαίνει να τον αναγνωρίζουμε ως πλήρως ανθρώπινο, υποστηρίζει, αλλά η επίγνωση της γενετικής και των κοινωνικών συνιστωσών της αμαρτίας θα πρέπει να αναδιαμορφώσει τις ιδέες μας για την δίκαιη τιμωρία. Ένας παραβάτης, σε αυτό το μοντέλο, θα πρέπει να ταπεινωθεί – αλλά όχι να καταπατηθεί, όπως πολλοί στο φουσκωμένο και σκληρό σύστημα φυλακών της Αμερικής. Η Harden γράφει για τη Marcia Powell, μια 48χρονη γυναίκα που πέθανε από θερμοπληξία αφού κρατήθηκε σε εξωτερικό κλουβί σε μια φυλακή της Αριζόνα, αφού συνελήφθη για πρόταση σε αστυνομικό. Ελπίζει ότι οι φορείς χάραξης πολιτικής θα διαβάσουν το βιβλίο της Harden, αλλά δυστυχώς το αμερικανικό σωφρονιστικό σύστημα έχει αποδειχθεί ανεκτικό σε εκκλήσεις για ηθική ευπρέπεια ή λογική.

Ένα άλλο ακανθώδες ερώτημα που θέτει η Harden είναι: καθώς μαθαίνουμε περισσότερα για τη γενετική της αμαρτίας, θα ήταν σοφό να επιλέγουμε έμβρυα για υψηλότερο αυτοέλεγχο; Η Harden πιστεύει πως όχι. Πρώτον, οι κοινωνίες επωφελούνται από τις ηθικές διαφορές – έτσι συμβαίνει η ηθική πρόοδος και ο μετασχηματισμός – και από την ύπαρξη παραβατών. Για παράδειγμα, πολλοί επιχειρηματίες ήταν ριψοκίνδυνοι, κακοί έφηβοι που μπόρεσαν να αξιοποιήσουν τις αντισυμβατικές τους τάσεις επειδή μεγάλωσαν με πολλαπλά κοινωνικά πλεονεκτήματα. Δεύτερον, είναι μια ευγονική φαντασίωση ότι η “κακή” βιολογία μπορεί να αναγνωριστεί και να απομονωθεί: οι άνθρωποι δεν υπακούουν σε καθαρές κατηγορίες καλού και κακού. Σε αυτό το σύνθετο, προκλητικό βιβλίο, η Harden εξερευνά τις ιστορίες μερικών από τους χειρότερους ανθρώπους που έχετε ακούσει – δολοφόνοι της θανατικής ποινής, δολοφόνοι παιδιών, τρομοκράτες – και ζητά από τους αναγνώστες της να αναλογιστούν μια άβολη ερώτηση: αυτοί οι άνθρωποι δεν είναι τόσο πολύ διαφορετικοί από εσάς και εμένα. Λοιπόν, πώς πρέπει να τους αντιμετωπίζει μια δίκαιη κοινωνία;