Η παράλυση του Στενού του Ορμούζ από το Ιράν συνεχίζει να αναστατώνει τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς ο πόλεμος Ηνωμένων Πολιτειών-Ισραήλ εναντίον της χώρας εισέρχεται στον δεύτερο μήνα. Μετά την υπόσχεση του Προέδρου των ΗΠΑ, Donald Trump, για συνέχιση των επιθετικών χτυπημάτων στο Ιράν για άλλες δύο με τρεις εβδομάδες, οι τιμές του πετρελαίου σημείωσαν περαιτέρω άνοδο. Οι τιμές του Brent σημείωσαν άλμα περίπου 5% στα 106,16 δολάρια το βαρέλι την Πέμπτη το πρωί, σε σύγκριση με τα 104,86 δολάρια την προηγούμενη ημέρα, έχοντας ξεπεράσει τα 116 δολάρια νωρίτερα αυτή την εβδομάδα.

Πολλές χώρες έχουν αρχίσει να αντλούν από τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου σε μια προσπάθεια να μετριάσουν τις επιπτώσεις μιας οικονομικής κρίσης. Ωστόσο, η Κίνα φαίνεται να έχει απομονώσει σε μεγάλο βαθμό την οικονομία της από την κρίση πετρελαίου, παρόλο που η χώρα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το Ιράν για πετρέλαιο.

Η Κίνα δεν είναι εντελώς άτρωτη στην κρίση πετρελαίου. Περισσότερο από το μισό της πετρελαϊκής της παραγωγής προέρχεται από τη Μέση Ανατολή, και ειδικά από το Ιράν. Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, η Κίνα αγόρασε πάνω από το 80% του ιρανικού πετρελαίου που διακινήθηκε με πλοία το 2025. Οι εισαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου της Κίνας έφτασαν το 1,4 εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα (mbd) το 2025, από ένα σύνολο 10,4 mbd θαλάσσιων εισαγωγών αργού πετρελαίου.

Όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ άρχισαν τις επιθέσεις στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, και η Τεχεράνη μπλόκαρε το Στενό του Ορμούζ, μέσω του οποίου περνά περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου, μόλις λίγες ώρες αργότερα, το Πεκίνο ήταν ήδη προετοιμασμένο να αντιμετωπίσει μια ενεργειακή κρίση, όπως προετοιμαζόταν για χρόνια. Το 2021, κατά τη διάρκεια επίσκεψης σε πετρελαϊκό πεδίο, ο Κινέζος Πρόεδρος Xi Jinping δήλωσε ότι η χώρα θα λάβει τα θέματα της ενεργειακής της τροφοδοσίας «στα χέρια της».

Από τότε, μία από τις βασικές τακτικές που έχει χρησιμοποιήσει η χώρα για να εξασφαλίσει την προμήθεια πετρελαίου της είναι τα «διυλιστήρια τσαγιού» – μικρότερες, ανεξάρτητες εγκαταστάσεις που εκμεταλλεύτηκαν το πετρέλαιο που έγινε φθηνότερο λόγω των διεθνών κυρώσεων, αποθηκεύοντας αποθέματα πετρελαίου και αυξάνοντας τις εισαγωγές από χώρες όπως το Ιράν, η Ρωσία και η Βενεζουέλα. Πράγματι, μέχρι οι ΗΠΑ να εξαπολύσουν την επίθεσή τους κατά του Καράκας τον Ιανουάριο – συλλαμβάνοντας τον τότε πρόεδρο Nicolas Maduro – και ουσιαστικά να καταλάβουν τον έλεγχο της βενεζουελάνικης πετρελαϊκής βιομηχανίας, η Κίνα ήταν ο μεγαλύτερος αγοραστής πετρελαίου από τη χώρα.

Ωστόσο, η Muyu Xu, ανώτερη αναλύτρια αργού πετρελαίου στην Kpler, δήλωσε στην Al Jazeera ότι η προμήθεια πετρελαίου της Κίνας δεν είναι εντελώς άτρωτη στις παρενέργειες του πολέμου στη Μέση Ανατολή. «Οι θαλάσσιες εισαγωγές αργού πετρελαίου της Κίνας τον Μάρτιο ανήλθαν σε 10,19 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα (mbd), μειωμένες από 11,51 mbd τον Φεβρουάριο, αλλά εξακολουθούν να είναι περίπου σύμφωνες με τον μέσο όρο του 2025 των 10,41 mbd», ανέφερε. «Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος των αφίξεων του Μαρτίου φορτώθηκε πριν ξεκινήσει ο πόλεμος τον Φεβρουάριο. Καθώς το αργό πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής αντιπροσωπεύει πάνω από το 50% των συνολικών θαλάσσιων εισαγωγών της Κίνας – και λιγότερο από τους μισούς από αυτούς τους βαρέλους κατάφεραν να φτάσουν στη διεθνή αγορά τον Μάρτιο – η Κίνα αναμένεται να δει μια απότομη πτώση στις αφίξεις του Απριλίου.»

Όμως, η Muyu σημείωσε ότι, ενώ η συνεχής αγορά ρωσικού και ιρανικού αργού πετρελαίου από την Κίνα έχει προσφέρει κάποια αντιστάθμιση σε αυτή την πετρελαϊκή κρίση, δεν θα είναι αρκετή για να αντισταθμίσει την απώλεια μη ιρανικών προμηθειών από τη Μέση Ανατολή. «Ενώ τα δεδομένα μας δείχνουν ότι το ιρανικό πετρέλαιο στο νερό εκτός του Περσικού Κόλπου παραμένει κοντά στα 165mb – που αντιστοιχεί περίπου σε τέσσερις μήνες ιρανικών εισαγωγών της Κίνας – αυτό δεν σημαίνει ότι η Κίνα θα βασιστεί στο ιρανικό αργό πετρέλαιο ως κύρια λύση για την άρση της πίεσης στην προσφορά», δήλωσε.

Ενώ μια μεγάλη ποσότητα ρωσικού πετρελαίου υπό κυρώσεις αποστέλλεται στην Κίνα με «σκιώδεις στόλους» που φέρουν ψευδείς σημαίες, αυτό είναι επίσης πιθανό να μειωθεί ως αποτέλεσμα του πολέμου, μετά την χαλάρωση των αμερικανικών κυρώσεων από τον Trump. Αρκετά δεξαμενόπλοια φορτωμένα με ρωσικό πετρέλαιο έχουν ήδη αλλάξει πορεία στην ανοιχτή θάλασσα για να κατευθυνθούν προς την Ινδία. Επιπλέον, τα διυλιστήρια τσαγιού δεν μπορούν να αγοράσουν ατελείωτες ποσότητες πετρελαίου εάν οι τιμές αυξηθούν σημαντικά, δήλωσε η Muyu. «Τα κρατικά διυλιστήρια παραμένουν ανήσυχα για τους κινδύνους συμμόρφωσης και λειτουργίας, ενώ τα διυλιστήρια τσαγιού διστάζουν επίσης από νέες αγορές λόγω των υψηλών τιμών και των χαμηλών περιθωρίων κέρδους.»

Τι είναι τα «διυλιστήρια τσαγιού» της Κίνας;
Πρόκειται για μικρά, ιδιωτικά διυλιστήρια πετρελαίου, που εδρεύουν κυρίως στην επαρχία Shandong της Κίνας, τα οποία χρησιμοποιούνται από το Πεκίνο για την εισαγωγή ιρανικού και ρωσικού πετρελαίου με έκπτωση, προκειμένου να παρακαμφθούν οι κυρώσεις που έχουν επιβληθεί από τις ΗΠΑ και άλλες χώρες. Σε μια έκθεση της 17ης Μαρτίου για το βελγικό οικονομικό think tank Bruegel, η Alicia Garcia-Herrero, ανώτερη εταίρος στο Bruegel και επικεφαλής οικονομολόγος για την Ασία-Ειρηνικό στην Natixis, έγραψε: «Για να αποφευχθεί ο κίνδυνος φήμης και οικονομικός κίνδυνος από την εισαγωγή πετρελαίου υπό κυρώσεις [ιρανικού], αυτό το πετρέλαιο αγοραζόταν κυρίως από μικρά, ιδιωτικά διυλιστήρια ‘teapot’, παρά από μεγάλες κινεζικές κρατικές εταιρείες πετρελαίου.» Σημείωσε ότι το ιρανικό πετρέλαιο πληρωνόταν επίσης σε renminbi μέσω του νέου διασυνοριακού διατραπεζικού συστήματος πληρωμών (CIPS) της Κίνας.

Αυτά τα διυλιστήρια είναι γνωστά ως «teapots» λόγω του συμπαγούς σχήματός τους που μοιάζει με τσαγιέρα. Αντιπροσωπεύουν το ένα τέταρτο της δυναμικότητας επεξεργασίας της Κίνας – αλλά λειτουργούν με πολύ στενά περιθώρια κέρδους, πράγμα που σημαίνει ότι είναι πολύ ευαίσθητα στις διακυμάνσεις της τιμής του πετρελαίου. Σύμφωνα με το Oxford Institute for Energy Studies, αυτά τα διυλιστήρια έγιναν γνωστά παγκοσμίως τον Ιούλιο του 2015, όταν αυξήθηκαν οι κινεζικές αγορές αργού πετρελαίου.

«Σε κανονικές συνθήκες, αυτοί [οι teapots] αυξάνουν την προσφορά καυσίμων και τα περιθώρια κέρδους. Κατά τη διάρκεια κρίσεων, λειτουργούν ως ευέλικτος ρυθμιστής για φθηνά βαρέλια. Ωστόσο, όταν οι εκπτώσεις εξαφανίζονται και οι τιμές αυξάνονται, τα λεπτά περιθώρια κέρδους τους συμπιέζονται, αναγκάζοντας κάποιους να μειώσουν τις δραστηριότητές τους», δήλωσε η Garcia-Herrero στην Al Jazeera την Πέμπτη. Οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει στο παρελθόν κυρώσεις σε ορισμένα από αυτά τα διυλιστήρια τσαγιού – όπως το διυλιστήριο Hebei Xinhai Chemical Group στην επαρχία Shandong τον Μάιο του περασμένου έτους – για εισαγωγή ιρανικού πετρελαίου. «Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν αποφασισμένες να εντείνουν την πίεση σε όλα τα στοιχεία της εφοδιαστικής αλυσίδας πετρελαίου του Ιράν για να αποτρέψουν το καθεστώς από το να παράγει έσοδα για να προωθήσει την αποσταθεροποιητική του ατζέντα», δήλωσε τότε ο υπουργός Οικονομικών Scott Bessent.

Ο Alejandro Reyes, καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής και Δημόσιας Διοίκησης στο Πανεπιστήμιο του Χονγκ Κονγκ, δήλωσε στην Al Jazeera ότι η Κίνα δεν δημιούργησε τα διυλιστήρια τσαγιού για να λειτουργούν ως «σφουγγάρια κυρώσεων», αλλά μάλλον ανέχθηκε ένα ανεξάρτητο σύστημα που αποδείχθηκε στρατηγικά χρήσιμο για αυτήν. «Αυτοί οι μικρότεροι ανεξάρτητοι διυλιστές χειρίζονται επιδοτημένο και πολιτικά επικίνδυνο αργό πετρέλαιο, ενώ οι μεγάλες κρατικές επιχειρήσεις [SOEs] παραμένουν πιο θωρακισμένες. Οι ενέργειες κυρώσεων των ΗΠΑ το 2025 και το 2026 δείχνουν ότι η Ουάσινγκτον βλέπει ξεκάθαρα αυτή τη στρατηγική και δομή», δήλωσε. «Η ανθεκτικότητα είναι σκόπιμη σε επίπεδο συστήματος, ακόμη και αν κάθε μεμονωμένο εργαλείο εντός αυτού δεν κατασκευάστηκε αρχικά για αυτήν την ακριβή κρίση. Η ενεργειακή αρχιτεκτονική της Κίνας της δίνει πλέον επιλογές, πλεονασμό και κάποια εύλογη άρνηση», πρόσθεσε.

Πώς βοηθούν τα διυλιστήρια τσαγιού την Κίνα εν μέσω του πολέμου στο Ιράν;
Αυτά τα διυλιστήρια τσαγιού διατηρούν την κινεζική οικονομία σταθερή με εισαγόμενο ιρανικό και ρωσικό πετρέλαιο, ενώ μεγάλες κινεζικές εταιρείες πετρελαίου όπως η Sinopec πιέζουν για άδεια να αντλήσουν από τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου της χώρας, αντί να εισάγουν ιρανικό πετρέλαιο οι ίδιες εν μέσω του πολέμου. Ωστόσο, τα διυλιστήρια τσαγιού δεν θα μπορούν να καλύψουν τη διαφορά για πολύ. Τα περισσότερα από τα τρέχοντα αποθέματα πετρελαίου τους αγοράστηκαν πριν ξεκινήσει ο πόλεμος.

«Δημιουργήσαμε κάποια αποθέματα νωρίτερα, οπότε η πίεση δεν είναι τόσο μεγάλη για το άμεσο μέλλον», δήλωσε ένας εκτελεστικός διευθυντής διυλιστηρίου τσαγιού από την Shandong στο πρακτορείο ειδήσεων Reuters. Σύμφωνα με την Oilchem, μια συμβουλευτική εταιρεία που παρέχει πληροφορίες για την αγορά εμπορευμάτων της Κίνας, την εβδομάδα που έληξε στις 5 Μαρτίου, τα διυλιστήρια τσαγιού της Shandong λειτουργούσαν στο 54,58% της δυναμικότητάς τους, αυξημένα κατά 2,89 ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με την προηγούμενη εβδομάδα. Καθώς ο πόλεμος συνεχίζεται, οι ειδικοί λένε ότι τα διυλιστήρια τσαγιού συνεχίζουν να νιώθουν την πίεση.

Τώρα, λόγω του πολέμου, η Garcia-Herrero έγραψε στην έκθεσή της στις 17 Μαρτίου: «τα διυλιστήρια τσαγιού έχουν χάσει την πρόσβαση σε φθηνό αργό πετρέλαιο και αντιμετωπίζουν υψηλές τιμές αντικατάστασης σε μια αγορά ήδη τεταμένη από τις παγκόσμιες εντάσεις».

Τι άλλο μπορεί να κάνει η Κίνα για να προστατευτεί από την κρίση πετρελαίου;
Εκτός από το να επιτρέπει στα ιδιωτικά διυλιστήρια τσαγιού να εισάγουν ποσότητες ρωσικού και ιρανικού πετρελαίου, το Πεκίνο έχει επίσης καταφύγει στην αποθήκευση των δικών του επίσημων αποθεμάτων πετρελαίου, στην αναδρομολόγηση προμηθειών και στην αυξημένη εξάρτηση από το ρωσικό πετρέλαιο υπό κυρώσεις, ιδίως, για να μετριάσει τον αντίκτυπο του πολέμου.

Αποθήκευση πετρελαίου υπό κυρώσεις
Στις 31 Μαρτίου, η Ειδική Επιτροπή της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ ανέφερε ότι παρά τις δυτικές κυρώσεις στο πετρέλαιο που παράγεται από χώρες όπως η Ρωσία, το Ιράν και η Βενεζουέλα, η Κίνα συνέχισε να αγοράζει από αυτές τις χώρες, και αυτό την βοήθησε να αποθηκεύσει αποθέματα πετρελαίου. «Από αυτό το αργό πετρέλαιο υπό κυρώσεις, η Κίνα συγκρότησε ένα τεράστιο στρατηγικό απόθεμα πετρελαίου – περίπου 1,2 δισεκατομμύρια βαρέλια στις αρχές του 2026, που αντιστοιχεί σε περίπου 109 ημέρες κάλυψης θαλάσσιων εισαγωγών – σε τιμές πολύ κάτω της αγοραίας, από τα ίδια βαρέλια που οι δυτικές κυρώσεις είχαν σχεδιαστεί να αφήσουν ακινητοποιημένα», ανέφερε η επιτροπή στην έκθεσή της.

Η έκθεση πρόσθεσε ότι οι «σκιώδεις στόλοι» – δίκτυα παλαιότερων πλοίων πετρελαίου που γενικά δεν έχουν ασφάλιση – και τα δεξαμενόπλοια υπό κυρώσεις μετέφεραν περίπου 10,3 mbd πέρυσι, με περίπου το ένα τρίτο να πηγαίνει στην Κίνα. «Οι κινεζικές εταιρείες χρησιμοποιούν συχνά τον διαβόητο σκιώδη στόλο: παλαιά, συχνά ανασφάλιστα δεξαμενόπλοια που αλλάζουν σημαίες, εξαφανίζονται από την παρακολούθηση, ή πραγματοποιούν μεταφορές πλοίο-προς-πλοίο για να αποφύγουν κυρώσεις και ανώτατα όρια τιμών. Αυτός ο «σκοτεινός στόλος» επιτρέπει στο Πεκίνο να εξασφαλίσει φθηνή ενέργεια, ενώ δίνει στους παραγωγούς υπό κυρώσεις, όπως η Ρωσία και το Ιράν, μια ζωτικής σημασίας ροή εσόδων», δήλωσε η Garcia-Herrero. «Παραμένει μεγάλος αγοραστής ρωσικού πετρελαίου, με τους όγκους να αυξάνονται καθώς οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή αυξήθηκαν στις αρχές του 2026», πρόσθεσε.

Σύμφωνα με κινεζικά τελωνειακά δεδομένα, τους δύο πρώτους μήνες του 2026, οι αποστολές ρωσικού αργού πετρελαίου προς την Κίνα αυξήθηκαν κατά 40,9%.

Παράκαμψη του αποκλεισμού του Στενού του Ορμούζ από το Ιράν
Το Ιράν, του οποίου τα χωρικά ύδατα εκτείνονται στον πορθμό, έχει μπλοκάρει τη διέλευση της συντριπτικής πλειοψηφίας των πλοίων που μεταφέρουν πετρέλαιο και υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) από τον Κόλπο προς τον υπόλοιπο κόσμο από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν τον πόλεμο στις 28 Φεβρουαρίου. Η κίνηση αυτή προκάλεσε την εκτόξευση της τιμής του Brent – του παγκόσμιου δείκτη αναφοράς – πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, μια αύξηση περίπου 40% από πριν τον πόλεμο. Πολλές χώρες, ιδιαίτερα στην Ασία, αναγκάστηκαν να κάνουν οικονομία σε καύσιμα και να μειώσουν τη βιομηχανική παραγωγή. Την Πέμπτη, η Μαλαισία διέταξε τους δημόσιους υπαλλήλους να εργάζονται από το σπίτι, προκειμένου να εξοικονομήσουν καύσιμα και να προστατευθούν από τις αυξανόμενες ενεργειακές δαπάνες.

Οι πληγείσες χώρες στην Ασία, πολλές από τις οποίες βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις προμήθειες πετρελαίου και φυσικού αερίου μέσω του Στενού του Ορμούζ, αγωνίζονται να συνάψουν συμφωνίες με το Ιράν για ασφαλή διέλευση μέσω της μοναδικής θαλάσσιας οδού που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι παραγωγοί του Κόλπου για να αποστείλουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Στις 4 Μαρτίου, η εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών της Κίνας, Mao Ning, δήλωσε στους δημοσιογράφους: «Η ενεργειακή ασφάλεια είναι μεγάλης σημασίας για την παγκόσμια οικονομία… Η Κίνα θα λάβει τα απαραίτητα μέτρα για να διασφαλίσει την ενεργειακή της ασφάλεια.»

Στα μέσα Μαρτίου, το Ιράν άρχισε να επιτρέπει τη διέλευση ορισμένων ιρανικών πλοίων και ενός μικρού αριθμού πλοίων από χώρες που το Ιράν θεωρεί φιλικές, όπως η Μαλαισία, η Κίνα, η Αίγυπτος, η Νότια Κορέα, η Ινδία και το Πακιστάν. Στις 31 Μαρτίου, ένας εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών της Κίνας δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι τρία κινεζικά πλοία είχαν διασχίσει το στενό. Η Κίνα έχει επίσης διαφοροποιήσει τις εισαγωγές πετρελαίου αυξάνοντας την ποσότητα που εισάγει μέσω αγωγού από τη Ρωσία, δήλωσε η Garcia-Herrera. Εν τω μεταξύ, περίπου 2.000 άλλα πλοία περιμένουν σε κάθε άκρη του στενού για άδεια από το Ιράν να κάνουν το ίδιο.

«Η προσέγγιση του Πεκίνου για επιθετική αποθήκευση, ανεκτικότητα σε σκιώδη δίκτυα και διατήρηση ευέλικτων ρυθμιστών δείχνει ότι έχει προετοιμαστεί εδώ και καιρό για τέτοιου είδους ενεργειακές αναταράξεις», δήλωσε η Garcia-Herrero. Ενώ αυτά τα μέτρα δεν θα ανοσοποιήσουν πλήρως τη χώρα από την αύξηση των τιμών καυσίμων, της δίνουν μεγαλύτερη ευελιξία να επιβιώσει από μια κρίση σε σύγκριση με άλλες χώρες. «Η Κίνα μετατρέπει τη γεωπολιτική αναταραχή σε πετρέλαιο με έκπτωση και στρατηγικό βάθος, ενώ ο σκιώδης στόλος διατηρεί τα βαρέλια να ρέουν», δήλωσε. «Είναι κλασσικό ενεργειακό σκάκι μεγάλης δύναμης.»