Η απειλή μιας νέας ισραηλινής χερσαίας εισβολής στον Λίβανο είναι κάτι παραπάνω από υπαρκτή. Οι τακτικές που εφαρμόστηκαν στη Γάζα, όπως οι διαταγές εκκένωσης που ακολούθησαν μαζικές καταστροφές πολυκατοικιών, ο θάνατος δεκάδων γιατρών και διασωστών, λεηλασίες κατοικιών από ισραηλινούς στρατιώτες και η καταστροφή υποδομών, από γέφυρες έως ολόκληρα διαμερίσματα, λαμβάνουν χώρα πλέον και στον Λίβανο. Έναν μήνα μετά την έναρξη των επιχειρήσεων, ο αριθμός των νεκρών ξεπερνά τους 1.200, συμπεριλαμβανομένων περισσότερων από 120 παιδιών, ενώ ένας εκατομμύριο άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί.
Εάν οι επιχειρήσεις του Ισραήλ στον Λίβανο συνεχιστούν, οι συνέπειες θα είναι ακόμη χειρότερες. Όπως συνέβη στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη, υπάρχει σοβαρή πιθανότητα οι περιοχές που κατέχονται πλέον από ισραηλινές δυνάμεις στον Λίβανο να μην επιστραφούν ποτέ, αλλά να γίνουν αντικείμενο σταδιακής εγκατάστασης και προσάρτησης.
Οι παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου από το Ισραήλ στη Γάζα είναι τόσο αδιαμφισβήτητες που πρώην σύμμαχοι και δυτικές χώρες, όπως η Ισλανδία και οι Κάτω Χώρες, έχουν προσχωρήσει στην υπόθεση της Νότιας Αφρικής ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου (ΔΔ) που ισχυρίζεται ότι το Ισραήλ έχει διαπράξει γενοκτονία στη Γάζα. Ακόμη και η Γερμανία, παρά την άνευ όρων στήριξη που παρείχε στο Ισραήλ, δήλωσε ότι δεν μπορεί πλέον να υπερασπιστεί τη χώρα στο ΔΔ, αποσύροντας επίσημα την υποστήριξή της.
Τι θα έχει όμως να πει το διεθνές δίκαιο για τη βία και τις θηριωδίες που διαπράττονται εις βάρος του λιβανικού λαού; Η απάντηση θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το αν ο Λίβανος, όπως έκανε και η Παλαιστίνη, αποφασίσει τελικά να προσχωρήσει στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ).
Γνωρίζουμε τόσα πολλά για τις θηριωδίες που διαπράχθηκαν κατά αμάχων στη Γάζα χάρη στον κεντρικό ρόλο που διαδραματίζει το διεθνές ποινικό δίκαιο στην προσπάθεια των Παλαιστινίων για δικαιοσύνη. Η Παλαιστίνη έχει ζητήσει λογοδοσία για μια σειρά διεθνών εγκλημάτων – εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και γενοκτονία – από την ένταξή της στο ΔΠΔ το 2015. Παρόλο που αυτό δεν έχει οδηγήσει ακόμη σε καμία δίωξη, παρήγαγε εντάλματα σύλληψης για τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου και τον πρώην υπουργό Άμυνας Γιοάβ Γκαλάντ για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας που διαπράχθηκαν στη Γάζα.
Μια παρόμοια εστίαση απουσιάζει για τον Λίβανο. Ενώ τα κράτη έχουν εκφράσει περιορισμένη υποστήριξη στον Λίβανο μετά την ισραηλινή επίθεση, η λογοδοσία για τις θηριωδίες δεν βρίσκεται στο επίκεντρο της κάλυψης των ισραηλινών επιχειρήσεων στον Λίβανο. Ένας λόγος είναι ότι οι λιβανικές αρχές δεν έχουν εξαντλήσει τις διαθέσιμες οδούς στο διεθνές δίκαιο για να αντιμετωπίσουν τις θηριωδίες που βιώνουν οι πολίτες τους, συμπεριλαμβανομένου του ΔΠΔ.
Τον Απρίλιο του 2024, ο Λίβανος παραλίγο να δώσει στο δικαστήριο δικαιοδοσία επί της χώρας. Το Υπουργικό Συμβούλιο είχε δώσει οδηγίες στον υπουργό Εξωτερικών να κηρύξει ότι το ΔΠΔ θα μπορούσε να ασκήσει δικαιοδοσία από τις 7 Οκτωβρίου 2023. Αυτή η κίνηση ακολούθησε τη δολοφονία του δημοσιογράφου Issam Abdallah από το Ισραήλ και αναφορές για τη χρήση λευκού φωσφόρου από το Ισραήλ εναντίον αμάχων, ένα έγκλημα πολέμου.
Ακόμη και αν το Ισραήλ δεν είναι μέλος του ΔΠΔ, η προσχώρηση του Λιβάνου στο δικαστήριο θα έδινε στο ΔΠΔ δικαιοδοσία επί των ισραηλινών θηριωδιών που διαπράττονται σε λιβανικό έδαφος, καθώς και επί εκείνων που διαπράττονται από οποιονδήποτε Λιβανέζο πολίτη, συμπεριλαμβανομένης της Hezbollah.
Τον Μάιο του 2024, η λιβανική κυβέρνηση υποχώρησε. Δεν δόθηκε κανένας λόγος, αλλά ο υπουργός Εξωτερικών δεν εξέδωσε ποτέ δήλωση αποδοχής της δικαιοδοσίας του ΔΠΔ.
Τώρα θα ήταν μια καλή στιγμή για τον Λίβανο να ανατρέψει αυτή την πορεία και να ενταχθεί στο ΔΠΔ ή τουλάχιστον να αποδεχθεί τη δικαιοδοσία του. Υπάρχουν πολλοί λόγοι για αυτό.
Το ΔΠΔ μπορεί να προσφέρει ένα μέτρο λογοδοσίας για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας που διαπράχθηκαν στον Λίβανο. Το δικαστήριο είναι ο μόνος διεθνής φορέας ικανός να διώξει τους υπεύθυνους για τέτοιες παραβιάσεις. Με την αποδοχή της δικαιοδοσίας και τη συνεργασία με το ΔΠΔ, η Βηρυτός θα μπορούσε να συμβάλει στη δημιουργία υποθέσεων εναντίον οποιωνδήποτε Ισραηλινών και μαχητών της Hezbollah. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα διωχθούν στο ΔΠΔ σύντομα. Αλλά θα σηματοδοτούσε ότι ο Λίβανος βρίσκεται στην πλευρά της λογοδοσίας και είναι πρόθυμος να συνεργαστεί με διεθνείς οργανισμούς για να καταδικάσει οποιεσδήποτε φερόμενες θηριωδίες διαπράχθηκαν εναντίον αμάχων.
Θα παρείχε επίσης στους Λιβανέζους πολίτες ένα ανεξάρτητο, αμερόληπτο και διεθνές φόρουμ για να εστιάσουν τις προσπάθειες λογοδοσίας τους, να στείλουν στοιχεία και να συνεργαστούν στην επιδίωξη της δικαιοσύνης. Και αν προκύψει η ευκαιρία να διωχθούν οι δράστες, ο Λίβανος θα έχει κάνει μια ανεξίτηλη συνεισφορά.
Η ένταξη στο ΔΠΔ θα μπορούσε επίσης να βοηθήσει τον Λίβανο να αντιμετωπίσει τις επαναλαμβανόμενες ισραηλινές εισβολές στο έδαφός του. Σύμφωνα με ειδικούς των Ηνωμένων Εθνών, οι ισραηλινές επιθέσεις “θα μπορούσαν να ισοδυναμούν με ανεύθυνη πράξη επιθετικότητας”, η οποία δεν απαγορεύεται μόνο από το διεθνές δίκαιο, αλλά θα μπορούσε επίσης να συνιστά διεθνές έγκλημα.
Ενώ η δικαιοδοσία του ΔΠΔ επί του εγκλήματος της επιθετικότητας (το έγκλημα της διάπραξης παράνομου πολέμου) είναι μάλλον αδύναμη, η πλαισίωση των ισραηλινών επιθέσεων ως παραβίασης όχι μόνο του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, αλλά και ως εγκλήματος, είναι σημαντική και ενδέχεται να έχει κάποιο αποτρεπτικό αντίκτυπο. Πράγματι, αυτή η πλαισίωση μπορεί να βοηθήσει τον Λίβανο και άλλα κράτη να βρουν τελικά έναν τρόπο να υπερασπιστούν καλύτερα την εδαφική τους ακεραιότητα από την αμερικανική και ισραηλινή επιθετικότητα.
Συναφώς, η ένταξη στο ΔΠΔ θα μπορούσε να διευκολύνει τον Λίβανο να προωθήσει την υπόθεσή του σε κράτη σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων των 125 που είναι ήδη μέλη του δικαστηρίου. Παρόλο που δεν είναι πάντα με συνέπεια, αυτά τα κράτη έχουν υποστηρίξει επανειλημμένα το ΔΠΔ, συμπεριλαμβανομένης της περίπτωσης της Παλαιστίνης. Έχουν μάλιστα εμποδίσει τον Νετανιάχου να ταξιδέψει ή να περάσει από την επικράτειά τους. Η ένταξη στο δικαστήριο θα παρείχε στον Λίβανο μεγαλύτερη πρόσβαση σε σημαντικούς διπλωματικούς χώρους όπου τα συμφέροντά του – και εκείνα των πολιτών του – θα μπορούσαν να υπερασπιστούν.
Ίσως πάνω από όλα, η δέσμευση στη δικαιοδοσία του ΔΠΔ θα αντιπροσώπευε έναν τρόπο για τον Λίβανο να διαφοροποιηθεί από εκείνα τα κράτη – όπως το Ισραήλ και οι ΗΠΑ – που δεν υπακούν στο διεθνές δίκαιο. Η “τάξη που βασίζεται σε κανόνες” μπορεί να έχει πεθάνει, αλλά το διεθνές δίκαιο δεν ήταν ποτέ πιο σχετικό για κράτη των οποίων η κυριαρχία και ο λαός απειλούνται. Η ένταξη του Λιβάνου στο ΔΠΔ θα έδειχνε ότι η χώρα δεν έχει τίποτα να φοβηθεί από το δικαστήριο και έχει πολλά να κερδίσει από τη βοήθεια στη διερεύνηση των δραστών θηριωδιών που βλάπτουν τους πολίτες της.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, δήλωσε πρόσφατα ότι “αυτό που συνέβη στη Γάζα είναι μια καταστροφή που πρέπει να αποφεύγεται οπουδήποτε αλλού στον κόσμο.” Το ΔΠΔ δεν είναι πανάκεια· δεν μπορεί να λύσει πολέμους ή να φέρει ειρήνη. Αλλά μπορεί να φέρει ορμή για λογοδοσία σε μια εποχή που η απουσία της έχει θρασύδειξη το Ισραήλ και τις ΗΠΑ. Είναι προς το συμφέρον της Βηρυτού – και προς το συμφέρον της ανθρωπότητας – να προσχωρήσει ο Λίβανος στο δικαστήριο.
