Η πανδημία COVID-19 μας έφερε την υβριδική εργασία. Τώρα, ο πόλεμος στο Ιράν μπορεί να μας δώσει την τετραήμερη εβδομάδα εργασίας, με ειδικούς να εκτιμούν ότι αυτή τη φορά, η αλλαγή είναι πιθανό να παραμείνει. Καθώς κυβερνήσεις σε όλη την Ασία μειώνουν τις εργάσιμες ημέρες για εξοικονόμηση ενέργειας εν μέσω του πολέμου, οι εργαζόμενοι βρίσκονται πιο κοντά από ποτέ σε ένα μόνιμο τριήμερο Σαββατοκύριακο, αν και αυτό δεν θα είναι για όλους.
Η κατάσταση, που ξεκίνησε στην Ασία, εξαπλώνεται πλέον παγκοσμίως, με μεγάλες κυβερνήσεις να διατάσσουν τους εργαζομένους να παραμένουν στα σπίτια τους για εξοικονόμηση καυσίμων και αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή απειλεί ζωτικής σημασίας μεταφορές πετρελαίου μέσω του Στενού του Ορμούζ. Αυτό που ξεκίνησε ως έκτακτο μέτρο στον αναπτυσσόμενο κόσμο, πλέον γίνεται παγκόσμιο φαινόμενο. Θυμίζει κάτι; Η προηγούμενη φορά που ο κόσμος αναγκάστηκε να αλλάξει μαζικά – η πανδημία – οι αλλαγές που θεωρήσαμε προσωρινές, έγιναν μόνιμες. Η υβριδική εργασία δεν εξαφανίστηκε με το άνοιγμα των γραφείων, αλλά επαναπροσδιόρισε τον τρόπο που εργαζόμαστε. Τώρα, με τις κυβερνήσεις να χρησιμοποιούν ξανά το ίδιο «μοχλό», οι ειδικοί πιστεύουν ότι κάτι παρόμοιο μπορεί να συμβεί και με την τετραήμερη εβδομάδα εργασίας. Ωστόσο, αυτό θα επιφέρει σημαντικές συνέπειες για όσους δεν μπορούν να εργαστούν από το σπίτι, όπως οδηγοί, μπαρίστα, καθαριστές τζαμιών, φροντιστές κατοικίδιων κ.α.
Μια ξαφνική, έκτακτη τετραήμερη εβδομάδα εργασίας στη Δύση; Παρόλο που Βρετανοί και Αυστραλοί ενθαρρύνονται να εργάζονται από το σπίτι, ο Δρ. Wladislaw Rivkin, Καθηγητής Οργανωσιακής Συμπεριφοράς στην Trinity Business School, δήλωσε στο Fortune ότι ένα παγκόσμιο τριήμερο Σαββατοκύριακο αυτή τη στιγμή φαντάζει απίθανο, τουλάχιστον όχι με μια απλή κυβερνητική απόφαση. «Δεν το βλέπω ως μοντέλο για τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο, τουλάχιστον μακροπρόθεσμα, επειδή η τρέχουσα απότομη αύξηση του κόστους καυσίμων είναι προσωρινή», αναφέρει ο Rivkin. Η Καθηγήτρια Roberta Aguzzoli από το Durham University Business School, ενώ δεν αποκλείει η Δύση να υιοθετήσει συντομότερες εβδομάδες εργασίας για εξοικονόμηση καυσίμων, τονίζει ότι καλύτερες υποδομές θα μπορούσαν να μειώσουν αυτή την ανάγκη. «Τα δημόσια συστήματα μεταφορών σε μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις είναι γενικά πιο ανεπτυγμένα και λιγότερο εξαρτημένα από την ατομική χρήση μεταφορών σε σύγκριση με ορισμένες αναδυόμενες οικονομίες», επισημαίνει, προσθέτοντας ότι οι περιορισμένες μεταφορικές υποδομές και η μεγαλύτερη έκθεση στην αστάθεια των τιμών των καυσίμων καθιστούν τις αλλαγές πολιτικής την τελευταία στιγμή πιο απαραίτητες. Βάσει αυτών, θεωρεί ότι μια μόνιμη τετραήμερη εβδομάδα στο άμεσο μέλλον είναι πιο πιθανό να γίνει ο νέος κανόνας σε αναπτυσσόμενες χώρες. Ωστόσο, υπάρχει ένα σημαντικό «αλλά». Το γεγονός ότι εκατομμύρια εργαζόμενοι πρόκειται να περάσουν μια εκτεταμένη περίοδο αποδεικνύοντας ότι μπορούν να ολοκληρώσουν τη δουλειά τους σε τέσσερις ημέρες, θα μπορούσε να είναι η «σταγόνα που ξεχειλίζει το ποτήρι» για το κίνημα.
Γιατί η τετραήμερη εβδομάδα της Ασίας μπορεί να αλλάξει μόνιμα τον τρόπο που εργάζεται ο κόσμος. Παραμένει αβέβαιο εάν η έκτακτη τετραήμερη εβδομάδα εργασίας της Ασίας θα έχει την ίδια διαρκή επίδραση με την εντολή εργασίας από το σπίτι λόγω της πανδημίας, ή ακόμα και αν θα επεκταθεί στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Όμως, μόλις οι εργαζόμενοι γευτούν μια συντομότερη εβδομάδα, ακόμη και αν είναι αναγκαστική, είναι δύσκολο να επιστρέψουν στην παλιά. «Η τηλεργασία δεν διαδόθηκε επειδή οι εταιρείες το σχεδίασαν», λέει ο William Self, επικεφαλής στρατηγικής εργατικού δυναμικού στην Mercer. «Διαδόθηκε επειδή η κρίση της πανδημίας επέβαλε το πείραμα, το πείραμα λειτούργησε, και οι εργαζόμενοι δεν ήταν διατεθειμένοι να παραδώσουν ό,τι είχαν κερδίσει. Η ίδια λογική ισχύει και εδώ». Ο Self υποστηρίζει ότι μόλις ολοκληρωθεί το πείραμα, το βάρος της απόδειξης αντιστρέφεται. «Αν οι εργοδότες πειραματιστούν με την τετραήμερη εβδομάδα εργασίας και οι εργαζόμενοι δείξουν ότι μπορούν να παραδώσουν σε τέσσερις ημέρες αυτό που παλαιότερα παρέδιδαν σε πέντε, η διοίκηση πρέπει να δικαιολογήσει την πέμπτη ημέρα, και όχι το αντίστροφο». Αυτό που καθιστά αυτή τη στιγμή ιστορικά διακριτή, λέει, είναι η σύγκλιση δύο προηγουμένως ξεχωριστών συζητήσεων. «Προηγουμένως, η τετραήμερη εβδομάδα εργασίας ήταν κυρίως θεωρητική ή περιορισμένη σε μια χούφτα πιλοτικά προγράμματα. Τώρα, κάποιες κυβερνήσεις λαμβάνουν θέση ως ζήτημα δημόσιας πολιτικής και μεγάλες εργοδότες την υιοθετούν, και το κάνουν στον ίδιο κύκλο ειδήσεων. Αυτή είναι μια διαφορετική κατάσταση από ό,τι στο παρελθόν». Προσθέστε την Τεχνητή Νοημοσύνη που επαναπροσδιορίζει την παραγωγικότητα, μια κρίση κόστους ζωής, στάσιμους μισθούς και εργαζομένους που έχουν ήδη γευτεί την ευελιξία, και η πίεση για πιο ευέλικτους τρόπους εργασίας συγκλίνει από κάθε κατεύθυνση ταυτόχρονα.
Έκτακτη ανάγκη ή όχι, η Aguzzoli υποστηρίζει ότι η έρευνα δείχνει πως έτσι κι αλλιώς κινούμαστε προς αυτή την κατεύθυνση. Σύμφωνα με το CIPD, η τετραήμερη εβδομάδα εργασίας έχει τη δυνατότητα να γίνει ένα νέο πρότυπο. Υπάρχει μια αυξανόμενη παγκόσμια τάση προς αυτή την κατεύθυνση, με οργανισμούς από διάφορες χώρες να εθελοντικά δοκιμάζουν την αποτελεσματικότητα τέτοιων πολιτικών. Ευτυχώς για τους εργαζομένους, η ενεργειακή κρίση δεν είναι ο μόνος λόγος για αυτή τη μετατόπιση, καθιστώντας την πιο πιθανό να παραμείνει – αλλά είναι και ο λόγος που δεν πρέπει να περιμένετε να εκραγεί εν μία νυκτί, όπως η υβριδική εργασία κατά τη διάρκεια της πανδημίας. «Η συζήτηση γύρω από την τετραήμερη εβδομάδα εργασίας βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, με εταιρείες και ερευνητές να συνεχίζουν να αξιολογούν τον μακροπρόθεσμο αντίκτυπό της στην απόδοση», πρόσθεσε η Aguzzoli. «Ενώ υπάρχουν πολλές πρωτοβουλίες που κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση, οι περισσότερες περιλαμβάνουν μεγάλους οργανισμούς με καλά ανεπτυγμένα συστήματα διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού που είναι καλύτερα προετοιμασμένοι να σχεδιάσουν και να διαχειριστούν τέτοιες αλλαγές».
Ποιοι μένουν πίσω: Γιατί η τετραήμερη εβδομάδα μπορεί να επιδεινώσει την ανισότητα. Ίσως η πιο άβολη αλήθεια για την τετραήμερη εβδομάδα εργασίας είναι ποιον θα ωφελήσει πραγματικά – και ποιον θα αφήσει πίσω. Για τους υπαλλήλους γραφείου, η μετάβαση είναι σχετικά απρόσκοπτη και ευρέως αποδεκτή. Ωστόσο, οι εργαζόμενοι σε ρόλους χαμηλότερης ειδίκευσης, που έρχονται σε επαφή με το κοινό, ή που απαιτούν σωματική καταπόνηση – οδηγοί, εργάτες οικοδομών, φροντιστές, προσωπικό λιανικής – αντιμετωπίζουν μια θεμελιωδώς διαφορετική πραγματικότητα. Η συμπίεση της ίδιας παραγωγής σε λιγότερες ώρες δεν σημαίνει περισσότερη ξεκούραση, υποστηρίζει η Aguzzoli. Σημαίνει μεγαλύτερη πίεση, αυξημένη κόπωση και υψηλότερο κίνδυνο εργατικών ατυχημάτων. Επιπλέον, για όσους ήδη λαμβάνουν χαμηλούς μισθούς με μικρή διαπραγματευτική δύναμη, μια αναγκαστική συμπίεση των ωρών θα μπορούσε επίσης να σημαίνει άμεσο πλήγμα στο εισόδημά τους. Τελικά, η Aguzzoli αναφέρει ότι ενώ μια τετραήμερη εβδομάδα εργασίας θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση του τρέχοντος χάσματος των φύλων, θα μπορούσε «να διευρύνει τις διαφορές μεταξύ ειδικευμένων και εργαζομένων χαμηλής ειδίκευσης». Οι διαχωρισμοί δεν σταματούν εκεί. Ο Rivkin προειδοποιεί ότι η τετραήμερη εβδομάδα εργασίας θα μπορούσε να διασπάσει τα εργασιακά περιβάλλοντα από μέσα προς τα έξω. «Για παράδειγμα, αν ένας διοικητικός υπάλληλος σε ένα νοσοκομείο εργάζεται 4 ημέρες την εβδομάδα, ενώ μια νοσηλεύτρια πρέπει να εργάζεται 5 ημέρες την εβδομάδα». Το αποτέλεσμα δεν είναι ένα πιο ισότιμο εργασιακό περιβάλλον – είναι ένα πιο δυσαρεστημένο. Αντί να ισοφαρίσει τους όρους, μια εφαρμογή της τετραήμερης εβδομάδας θα μπορούσε να καταστήσει τα σωματικά απαιτητικά επαγγέλματα ακόμη λιγότερο ελκυστικά, δυσκολότερα στη στελέχωση και πιο επικίνδυνα από ό,τι ήδη είναι.
