Ο πόλεμος Ηνωμένων Πολιτειών-Ισραήλ εναντίον του Ιράν έχει φέρει τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο μιας πολυδιάστατης γεωπολιτικής κρίσης. Από την έναρξη των εχθροπραξιών στα τέλη Φεβρουαρίου 2026, το Ισλαμικό Επαναστατικό Σώμα Φρουρών του Ιράν έχει απειλήσει ή στοχεύσει επανειλημμένα πλοία, αναστέλλοντας τη διέλευση από το στενό. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα αυτό που ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας έχει χαρακτηρίσει ως την οξύτερη διαταραχή της προσφοράς στην ιστορία της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας.

Σε αυτήν την περίπλοκη κατάσταση, αναδύονται τρία σενάρια για το τι θα ακολουθήσει: Περιφερειακή στρατιωτική δράση, κοινή διεθνής επιχείρηση και σταδιακές διαπραγματεύσεις. Η διαμεσολάβηση του Πακιστάν – ένα από τα λίγα λειτουργικά διπλωματικά κανάλια μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης – θα μπορούσε να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο σε δύο από αυτά.

**Σενάριο πρώτο: Μονομερής περιφερειακή στρατιωτική δράση**
Αυτό το σενάριο οραματίζεται έναν συνασπισμό περιφερειακών κρατών, κυρίως μελών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου και της Ιορδανίας, να αναλαμβάνει ανεξάρτητες στρατιωτικές επιχειρήσεις για το άνοιγμα εκ νέου των Στενών του Ορμούζ χωρίς άμεση αμερικανική επιχειρησιακή εμπλοκή. Αυτό θα μπορούσε να καθοδηγηθεί από παρατεταμένη οικονομική αιμορραγία, την εξάντληση των διπλωματικών επιλογών ή εγχώριες πολιτικές πιέσεις για επίδειξη κρατικής δράσης.

Ωστόσο, αυτό το σενάριο αντιμετωπίζει το πρόβλημα της “ασυμμετρίας ικανοτήτων”. Παρόλο που τα κράτη του Κόλπου έχουν επενδύσει σημαντικά στον εκσυγχρονισμό των στρατών τους τις τελευταίες δύο δεκαετίες, τους λείπει η ολοκληρωμένη δύναμη προβολής του ναυτικού, η ικανότητα αντιμετώπισης ναρκών και οι δυνατότητες αντιαεροπορικής άμυνας για την εξουδετέρωση της πολυεπίπεδης ασύμμετρης απειλής που θέτει το Ιράν στα στενά.

Η σταθερότητα του στρατιωτικού συνασπισμού είναι επίσης αμφίβολη: Κάθε κράτος έχει κίνητρο να εκμεταλλευτεί τις στρατιωτικές συνεισφορές των άλλων μελών, ιδίως δεδομένων των κινδύνων ιρανικών αντιποίνων κατά ενεργειακών υποδομών.
Πιο κρίσιμα, η μονομερής περιφερειακή δράση κινδυνεύει να πυροδοτήσει μια κλιμακωτή κλιμάκωση: Το δόγμα της “προοπτικής άμυνας” του Ιράν υποδηλώνει ότι οποιαδήποτε στρατιωτική πίεση στα Στενά του Ορμούζ θα πυροδοτούσε πιθανώς αντίστοιχη πίεση σε πετρελαϊκές υποδομές και αστικά κέντρα του Κόλπου.

Το Πακιστάν έχει σταθερά προειδοποιήσει κατά της στρατιωτικής κλιμάκωσης και έχει επιδιώξει τη διατήρηση διπλωματικού χώρου για την αποτροπή ενός τέτοιου σεναρίου. Εάν υλοποιηθεί χωρίς προηγούμενη διπλωματική εμπλοκή, το διαμεσολαβητικό κανάλι του Πακιστάν θα κατέρρεε πιθανότατα, εξαλείφοντας έναν από τους λίγους εναπομείναντες μηχανισμούς διαχείρισης κρίσεων.

**Σενάριο δεύτερο: Περιφερειακή ευθυγράμμιση με την αμερικανική επιχείρηση**
Ένα δεύτερο σενάριο προβλέπει την επίσημη ευθυγράμμιση περιφερειακών κρατών με τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια συντονισμένη εξαναγκαστική στρατιωτική εκστρατεία για την αποκατάσταση της ελευθερίας ναυσιπλοΐας, με πλήρη αμερικανική επιχειρησιακή ηγεσία. Τα κράτη του Κόλπου θα επέτρεπαν στον αμερικανικό στρατό να χρησιμοποιήσει τις βάσεις τους και θα παρείχαν πολιτική κάλυψη και συμπληρωματικά στρατιωτικά μέσα. Άλλα κράτη μπορεί επίσης να συμμετάσχουν.

Αυτό το σενάριο εμπίπτει στο καθιερωμένο πλαίσιο της εξαναγκαστικής διπλωματίας, όπου περιορισμένη δύναμη χρησιμοποιείται για την επιβολή αλλαγής συμπεριφοράς χωρίς να προκληθεί ένας ολοκληρωτικός πόλεμος. Στο έργο του για την εξαναγκαστική διπλωματία, ο αείμνηστος Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Alexander George εντόπισε τρεις προϋποθέσεις επιτυχίας: Επικυρωμένη ικανότητα, αντίληψη δυσανάλογων κόστων από τον αντίπαλο και διαθέσιμη “διέξοδος σωτηρίας”.

Η αντιπρόταση που έστειλε η Τεχεράνη ως απάντηση στο αμερικανικό σχέδιο 15 σημείείων για διαπραγματεύσεις σηματοδοτεί μια διαπραγματευτική στάση παρά άνευ όρων αντίσταση. Αυτό υποδηλώνει ότι οι δεύτερη και τρίτη προϋποθέσεις της εξαναγκαστικής διπλωματίας ενδέχεται να μην απουσιάζουν τελείως.

Ωστόσο, η δημόσια αντιτιθέμενη στάση του Ισραήλ σε μια διαπραγματευτική λύση και η ανησυχία του ότι η εμπλοκή των ΗΠΑ με το Ιράν μέσω ενδιάμεσων θα μπορούσε να υπονομεύσει τους στρατηγικούς του στόχους, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ένταση εντός του συνασπισμού. Αυτό, με τη σειρά του, θα μπορούσε να αποδυναμώσει την επικυρωμένη ικανότητά του.

Σε αυτό το σενάριο, ο ρόλος του Πακιστάν θα μετατοπιστεί από ενεργός διαμεσολαβητής σε διπλωματικό “απορροφητήρα”, επιδιώκοντας τη διατήρηση ανοιχτών επικοινωνιακών καναλιών ακόμη και εν μέσω ανοιχτής εχθρότητας. Η μοναδική θέση του Ισλαμαμπάντ να μπορεί να επικοινωνεί τόσο με την Τεχεράνη όσο και με την Ουάσιγκτον θα την καθιστούσε αναντικατάστατο “backchannel” ακόμη και σε αυτό το στρατιωτικοποιημένο πλαίσιο.

Τελικά, θα μπορούσε να προκύψει μια υβριδική προσέγγιση, η οποία περιλαμβάνει συνεχή στρατιωτική πίεση σε συνδυασμό με παράλληλη τροχιά έμμεσων διαπραγματεύσεων μέσω του Πακιστάν, με στόχο την επίτευξη μιας “διέξοδου σωτηρίας” για την αποχώρηση του Ιράν από τα Στενά του Ορμούζ σε αντάλλαγμα για επαληθεύσιμη άρση κυρώσεων.

**Σενάριο τρίτο: Συνεχιζόμενο κλείσιμο του στενού**
Το τρίτο και πιο αναλυτικά πιθανό σενάριο βραχυπρόθεσμα, προβλέπει ότι το Ιράν θα διατηρήσει τον έλεγχό του στο στενό, χρησιμοποιώντας την απειλή του συνεχούς κλεισίματος ως μοχλό διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ. Αυτό αντιπροσωπεύει μια κλασική περίπτωση αυτού που ο Αμερικανός μελετητής Thomas Schelling ονόμασε “εξαναγκαστική διαπραγμάτευση”: Η χειραγώγηση κοινού κινδύνου για την απόσπαση πολιτικών παραχωρήσεων χωρίς δέσμευση σε μια ολοκληρωτική αντιπαράθεση.

Η επιλεκτική χειρονομία αποκλιμάκωσης του Ιράν στις 26 Μαρτίου, επιτρέποντας σε πλοία από την Κίνα, τη Ρωσία, την Ινδία, το Ιράκ και το Πακιστάν να διαπλεύσουν το στενό, είναι συνεπής με αυτό το σενάριο. Διαφοροποιώντας μεταξύ κρατών βάσει της πολιτικής τους ευθυγράμμισης, η Τεχεράνη ταυτόχρονα αποδεικνύει τη συνεχή ικανότητά της να ελέγχει την πρόσβαση, ανταμείβει τα ευθυγραμμισμένα κράτη και σηματοδοτεί στην Ουάσιγκτον ότι το πλήρες επαναπλημμύρισμα παραμένει υπό την αίρεση της πολιτικής διευθέτησης.

Αυτό συνιστά αυτό που οι θεωρητικοί της διαπραγμάτευσης κρίσεων αναγνωρίζουν ως “περιορισμένο έλεγχο”: Μια αναστρέψιμη παραχώρηση που έχει σχεδιαστεί για να ελέγξει την αποφασιστικότητα του αντιπάλου χωρίς να θυσιαστούν θεμελιώδεις μοχλοί.

Η αντιπρόταση του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων απαιτήσεων για αποζημιώσεις και κυριαρχία επί του στενού, αντιπροσωπεύει μια ακραία αφετηρία από την οποία μπορούν να γίνουν παραχωρήσεις, ενώ διατηρείται η εμφάνιση σταθερότητας.

Αυτό είναι το σενάριο στο οποίο η διαμεσολαβητική λειτουργία του Πακιστάν είναι πιο ουσιαστική. Η μορφή των διαπραγματεύσεων που συζητείται στο Ισλαμαμπάντ αντιπροσωπεύει ακριβώς το είδος της “διέξοδου σωτηρίας”, υψηλού επιπέδου αλλά έμμεσης εμπλοκής που απαιτεί η παρατεταμένη εξαναγκαστική διαπραγμάτευση.

Ένα σταδιακό αποτέλεσμα που συνδέει την μερική άρση κυρώσεων με την σταδιακή επαναλειτουργία του στενού, ενισχυμένο από ένα πολυμερές πλαίσιο ναυσιπλοΐας υπό την εποπτεία των Ηνωμένων Εθνών, αντιπροσωπεύει την πιο θεσμικά ανθεκτική λύση που είναι διαθέσιμη εντός αυτού του σεναρίου.

Τα τρία σενάρια που εξετάστηκαν εδώ δεν αντιπροσωπεύουν αμοιβαία αποκλειόμενες πορείες, αλλά ανταγωνιστικές πιέσεις που λειτουργούν ταυτόχρονα στο ίδιο περιβάλλον κρίσης. Η βραχυπρόθεσμη τροχιά θα διαμορφωθεί από την αλληλεπίδραση μεταξύ στρατιωτικής ικανότητας, εξαναγκαστικής σηματοδότησης και της δομικής διαθεσιμότητας διπλωματικών “διεξόδων”.

Από τα τρία, το τρίτο σενάριο, στο οποίο το Ιράν χρησιμοποιεί το κλείσιμο του στενού ως συνεχιζόμενο διαπραγματευτικό εργαλείο ενώ συνεχίζονται οι έμμεσες διαπραγματεύσεις, αντιπροσωπεύει την πιο πιθανή διαμόρφωση, εάν το διαμεσολαβητικό κανάλι του Πακιστάν παραμείνει ανέπαφο και η συμμαχία ΗΠΑ-Ισραήλ δεν διασπαστεί με τρόπους που είτε τερματίζουν είτε επιταχύνουν ριζικά τη στρατιωτική κλιμάκωση.

Τα σενάρια ένα και δύο παραμένουν υπό την αίρεση της αποτυχίας της διπλωματίας, και και τα δύο εμπεριέχουν δυσανάλογους κινδύνους κλιμάκωσης σε σχέση με τα αναμενόμενα κέρδη.

Αυτή η κρίση δεν μπορεί να αναχθεί σε μια δυαδική επιλογή μεταξύ πολέμου και ειρήνης. Είναι ένας δομημένος διαπραγματευτικός αγώνας στον οποίο οι συνθήκες για μια διαπραγματευτική έκβαση, η αμοιβαία ευαλωτότητα, οι διαθέσιμοι ενδιάμεσοι και οι μηχανισμοί “σωτηρίας” είναι παρόντες, αλλά εύθραυστοι.

Η διατήρηση του διαμεσολαβητικού ρόλου του Πακιστάν, η στάση αποκλιμάκωσης των κρατών του Κόλπου και η σταδιακή στένωση του διαπραγματευτικού κενού μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, αποτελούν την πιο ρεαλιστική βάση για μια βιώσιμη, αν και μερική, λύση.