Η πρόσφατη στρατιωτική εμπλοκή Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ εναντίον του Ιράν, όπως αναλύεται, ξεκίνησε χωρίς έναν ρεαλιστικό πολιτικό σχεδιασμό, αφήνοντας χώρο για αμφιβολίες σχετικά με την αρχική εκτίμηση του Τελ Αβίβ. Ενώ αρχικά επικρατούσε αισιοδοξία και αναφορές για επιτυχίες, σταδιακά αρχίζει να διαφαίνεται μια διαφορετική αφήγηση στα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης, που αγγίζει την ιδέα της ήττας.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, έχουν προκύψει εντάσεις μεταξύ του Πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου και του επικεφαλής της Μοσάντ, Ντέιβιντ Μπαρνέα, σχετικά με την αποτυχία των σχεδίων για την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος. Σημειώνεται ότι ο Μπαρνέα είχε παρουσιάσει σε Αμερικανούς αξιωματούχους ένα σχέδιο για την προώθηση μιας επιτυχημένης εξέγερσης μετά από μια πιθανή αποκεφαλιστική επίθεση κατά της ηγεσίας του Ιράν, ενέργεια που πιθανώς έγινε με την έγκριση του Νετανιάχου.
Η αίσθηση της κρίσης εντείνεται με τις προειδοποιήσεις του αρχηγού του ισραηλινού στρατού, Εγιάλ Ζαμίρ, προς το υπουργικό συμβούλιο ασφαλείας, ότι ο στρατός κινδυνεύει να “καταρρεύσει εσωτερικά”, κυρίως λόγω ελλείψεων σε ανθρώπινο δυναμικό. Η κατάσταση αυτή, όπου οι πολιτικές και στρατιωτικές ηγεσίες αρχίζουν να αλληλοκατηγορούνται εν μέσω πολέμου, δεν είναι ευοίωνη.
Όταν ξεκίνησε η σύγκρουση, η επικρατούσα αίσθηση στο Ισραήλ ήταν η ευφορία. Ανώτεροι Ισραηλινοί αξιωματούχοι εξήραν τον “άνευ προηγουμένου” και “ιστορικό” συντονισμό με τις ΗΠΑ, με συνεχείς επαφές μεταξύ του Νετανιάχου και του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Από κοινού, οι ισραηλινές και αμερικανικές δυνάμεις εξαπέλυσαν εκτεταμένους βομβαρδισμούς, εξαλείφοντας κορυφαία πολιτικά, θρησκευτικά και στρατιωτικά στελέχη, ενώ προκάλεσαν ζημιές και κατέστρεψαν υποδομές ασφαλείας, στρατιωτικές βιομηχανικές εγκαταστάσεις και εκτοξευτές πυραύλων, καθώς και πολιτικά κτίρια, συμπεριλαμβανομένων πετρελαϊκών εγκαταστάσεων.
Το Ιράν, από την πλευρά του, αντεπιτίθεται καθημερινά κατά ισραηλινών στόχων. Παρά τη αυστηρή λογοκρισία, είναι δύσκολο να εκτιμηθεί η έκταση των ζημιών στο Ισραήλ. Ωστόσο, συγκεκριμένοι στρατηγικοί στόχοι, όπως η περιοχή του πυρηνικού αντιδραστήρα στη Ντιμόνα, το διυλιστήριο πετρελαίου της Χάιφα και το αεροδρόμιο Μπεν Γκουριόν, έχουν πληγεί. Επίσης, οι Ισραηλινοί πολίτες έχουν περάσει εβδομάδες προσπαθώντας να βρουν καταφύγιο, με τις αναφορές να κάνουν λόγο για αυξημένη συχνότητα σε σχέση με τις πρώτες ημέρες του πολέμου.
Η οικονομία έχει αναγκαστεί να προσαρμοστεί δραστικά, με σχολεία και πολλές επιχειρήσεις να παραμένουν κλειστές, παρά τις προσπάθειες επανεκκίνησης. Το Ισραήλ, αν και βρίσκεται υπό πίεση, δεν καταρρέει. Παράλληλα, η κοινή γνώμη παραμένει ένθερμη υπέρ του πολέμου, με την αντιπολίτευση να συναγωνίζεται την κυβέρνηση στην προώθηση πολεμικών πολιτικών.
Παρόλα αυτά, ανακύπτουν ολοένα και περισσότερα δύσκολα ερωτήματα: αμφισβητείται η ισραηλινή αντίληψη για τα επιτεύγματα σε έναν πόλεμο με τη συμμετοχή των ΗΠΑ; Μπορεί η “μωσαϊκή” στρατηγική του Ιράν όχι μόνο να αντέξει, αλλά και να επιδείξει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και να επιβάλει σημαντικό κόστος; Τα χτυπήματα που υφίσταται το Ισραήλ και η αυξανόμενη αποτελεσματικότητα των ιρανικών πυραύλων υπερβαίνουν τις αρχικές προσδοκίες. Η εξάντληση των ισραηλινών και αμερικανικών αποθεμάτων πυραύλων αναχαίτισης αποτελεί αυξανόμενη ανησυχία. Επιπλέον, έχει ανοίξει ένα νέο μέτωπο κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
Στο λιβανέζικο μέτωπο, η Ισραηλινή υπόθεση ότι η Χεζμπολάχ είχε υποστεί συντριπτικό πλήγμα το 2024, αποτελώντας πλέον μόνο υπολειμματική απειλή, φαίνεται να διαψεύδεται. Η ικανότητα της Χεζμπολάχ να αντιμετωπίζει τις ισραηλινές επιχειρήσεις με δικές της πυραυλικές επιθέσεις και την τοπική αντίσταση έχει προκαλέσει εμφανή απογοήτευση στο Ισραήλ. Οι εκκλήσεις για σωτηρία της κατάστασης από τοπικούς ηγέτες στον βόρειο Λίβανο προς την κυβέρνηση έχουν γίνει viral.
Ενώ η ικανότητα του Ισραήλ για καταστροφή είναι αδιαμφισβήτητη, με έναν εκατομμύριο Λιβανέζους εκτοπισμένους και εκτεταμένες ζημιές, πρόκειται για μια ακόμη στρατιωτική εκστρατεία χωρίς σαφές τέλος. Αυτές οι στρατιωτικές περιπέτειες διαδέχονται την προηγούμενη ισραηλινή εκστρατεία στη Γάζα, μετά την οποία η Χαμάς εξακολουθεί να υπάρχει. Αν και η Γάζα έχει οδηγήσει τον Ισραηλινό πρωθυπουργό ενώπιον του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου με ένταλμα σύλληψης για εγκλήματα πολέμου και αντιμετωπίζει υπόθεση στο Διεθνές Δικαστήριο για παραβιάσεις της Σύμβασης περί Γενοκτονίας, δεν έχει προσφέρει καμία πολιτική όραση πέρα από περισσότερο πόλεμο και λογική μηδενικού αθροίσματος.
Το κοινό σημείο αναφοράς είναι σαφές: το Ισραήλ υιοθετεί μια αποκλειστικά στρατιωτική προσέγγιση, αποκομμένη από οποιοδήποτε ρεαλιστικό συνοδευτικό πολιτικό σχέδιο. Αυτή η επανάληψη των ίδιων προσεγγίσεων δημιουργεί μια αίσθηση “Groundhog Day”. Η υπερβολική εξάρτηση του Ισραήλ από τον στρατό και η απόρριψη πολιτικών σχεδίων έχουν μακρά ιστορία, αλλά η τρέχουσα κατάσταση, ιδίως στην μετα-2023 εποχή των ατέρμονων πολέμων, παρουσιάζει ποιοτικές διαφορές.
Η ρητορική του Νετανιάχου περί “ολοκληρωτικής νίκης” μπορεί να ερμηνευθεί εν μέρει στο πλαίσιο της αντίληψης της “απόλυτης ατιμωρησίας” που έχει αναπτύξει το Ισραήλ, με αποτέλεσμα να ακολουθούνται οι πιο ακραίες λύσεις. Αυτό συνοδεύεται από μετατοπίσεις στην ισραηλινή κοινωνία, την πολιτική και τα μέσα ενημέρωσης, με θρησκευτικά φονταμενταλιστικές ιδεολογικές απόψεις να απηχούν σε σημαντικά τμήματα του κοινού και με κηρυγματικές υποκινήσεις για γενοκτονία να διαδίδονται.
Παρατηρείται αυξημένη παρουσία της θρησκευτικής τάξης εποίκων στα ανώτερα κλιμάκια του ισραηλινού στρατού και των υπηρεσιών ασφαλείας, με αναγνωρισμένα μέλη να κατέχουν κρίσιμες θέσεις. Αυτές οι αλλαγές διαμορφώνουν όλο και περισσότερο την ισραηλινή εθνική στρατηγική ασφάλειας. Ορισμένοι πρώην στρατιωτικοί αναλυτές, κοντά σε κέντρα εξουσίας, υποστηρίζουν τη μετάβαση από σύντομους πολέμους, βασισμένους στην τεχνολογική υπεροχή, στην προετοιμασία για παρατεταμένες συγκρούσεις που συνεπάγονται την μόνιμη κατάληψη εδάφους και την καταστροφή “υποδομών και ανθρώπων” του αντιπάλου.
Η επιδίωξη ενός ευρέως ορισμένου έργου “Μεγάλου Ισραήλ” έχει καταστεί η προεπιλεγμένη δόγματος εθνικής ασφάλειας, περιλαμβάνοντας την εξάλειψη κάθε παλαιστινιακής εθνικής συλλογικότητας και την προσπάθεια καθιέρωσης του Ισραήλ ως ηγεμονικής περιφερειακής δύναμης. Το Ισραήλ, επομένως, αποτελεί και θα συνεχίσει να αποτελεί σοβαρό εμπόδιο στον τερματισμό του πολέμου κατά του Ιράν, προωθώντας την κλιμάκωση και υπονομεύοντας κάθε διαπραγμάτευση ή κατάπαυση του πυρός, ωθώντας ακόμη και τις ΗΠΑ προς χερσαίες επιχειρήσεις.
Τα συμφέροντα του Ισραήλ είναι, συνεπώς, διαμετρικά αντίθετα με εκείνα των παραγόντων που επιθυμούν τον τερματισμό αυτού του πολέμου και των κινδύνων του. Εν τω μεταξύ, η ασταθής ρητορική του Αμερικανού προέδρου δεν εκπέμπει ισχύ. Οι αμφιβολίες αυξάνονται, αμφισβητώντας την υφιστάμενη στρατηγική, την υπερεκτίμηση των ισραηλινο-αμερικανικών δυνατοτήτων, την υποτίμηση της ιρανικής πλευράς, ή ακόμη και θεμελιώδη ζητήματα επάρκειας σχετικά με τη λειτουργία της αμερικανικής διοίκησης.
Το πρόβλημα για το Ισραήλ είναι ότι οι ΗΠΑ μπορούν ανά πάσα στιγμή να αποφασίσουν να αποσυρθούν, επιστρέφοντας στην πατρίδα τους, αφήνοντας το Ισραήλ με λίγες καλές επιλογές. Η Κρίση του Σουέζ το 1956, όπου το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία, μαζί με το Ισραήλ, ενεπλάκησαν σε έναν πόλεμο στη Μέση Ανατολή, θεωρείται ως μια κομβική στιγμή τέλους αυτοκρατορίας για αυτές τις χώρες. Η εμπλοκή του Ισραήλ στην τρέχουσα σύγκρουση με το Ιράν, με την ώθηση προς τις ΗΠΑ, ενδέχεται να μνημονευθεί με παρόμοιο τρόπο.
Είναι αξιοσημείωτο ότι το Ισραήλ έχει καταδείξει την εξάρτησή του από τις ΗΠΑ σε μια περίοδο που η τελευταία επιταχύνει τη διαδικασία της παγκόσμιας παρακμής της, ενώ παράλληλα η υποστήριξη προς το Ισραήλ καθίσταται λιγότερο δημοφιλής μεταξύ του αμερικανικού κοινού. Αυτός είναι ένας δυνητικά τοξικός συνδυασμός. Προσπαθώντας να φτάσει σε τέτοια ύψη, το Ισραήλ κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπο με μια δραματική πτώση.
