Η Μιανμάρ διανύει πλέον τον έκτο χρόνο ενός ανελέητου εμφυλίου πολέμου, τον οποίο το στρατιωτικό καθεστώς, που κατέλαβε την εξουσία το 2021, είναι ολοένα και πιο βέβαιο ότι μπορεί να κερδίσει. Η σύγκρουση πυροδοτήθηκε όταν ο Ανώτατος Στρατηγός Min Aung Hlaing ανέτρεψε μια εκλεγμένη κυβέρνηση και φυλάκισε ηγετικές φυσιογνωμίες, συμπεριλαμβανομένης της βραβευμένης με Νόμπελ Ειρήνης Aung San Suu Kyi. Αυτή η αρπαγή εξουσίας ανέτρεψε μια δεκαετία εύθραυστης δημοκρατικής μετάβασης, γεννώντας όχι μόνο μια στρατιωτική δικτατορία, αλλά και μια εθνική εξέγερση – φαινόμενα που δεν είναι νέα για αυτό το έθνος της Νοτιοανατολικής Ασίας με περίπου 55 εκατομμύρια κατοίκους.
Από την ανεξαρτησία της Βιρμανίας (όπως ήταν τότε γνωστή) από τους Βρετανούς το 1948, το κέντρο του κράτους βρίσκεται σε σχεδόν συνεχή σύγκρουση με τις εθνοτικές μειονότητες που κατοικούν στις ορεινές παραμεθόριες περιοχές της χώρας. Πολλοί είχαν υποσχεθεί αυτονομία μετά την αποκάλυψη, αλλά αυτό ποτέ δεν υλοποιήθηκε. Ο στρατός και οι ηγέτες του είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι με την κοινωνική και πολιτική υφή της χώρας για περισσότερες από έξι δεκαετίες και έχουν επιβλέψει μια τεράστια επιχειρηματική αυτοκρατορία που καλύπτει τα πάντα, από την εξόρυξη φυσικών πόρων έως τις πωλήσεις μπύρας. Υποστηριζόμενος από πωλήσεις όπλων από την Κίνα και τη Ρωσία, ο στρατός αναπτύσσει πλέον μαχητικά αεροσκάφη, επιθετικά ελικόπτερα, τανκς και ένα αυξανόμενο οπλοστάσιο drones στον εμφύλιο πόλεμο.
Πολλοί από τους αντιπάλους του ήταν κάποτε διαδηλωτές που κρατούσαν απλώς πλαστικοποιημένες πινακίδες με αντι-πραξικοπηματικά μηνύματα· άλλοι είχαν σφεντόνες. Ωστόσο, μια αιματηρή καταστολή από τον στρατό ώθησε πολλούς ειρηνικούς διαδηλωτές να ζητήσουν στρατιωτική εκπαίδευση από έμπειρους ένοπλους εθνοτικούς αντάρτες στις παραμεθόριες περιοχές. Αυτό συνέδεσε παλιούς αγώνες για αυτόνομη ταυτότητα με μια μαζική ώθηση για δημοκρατία μετά το 2021. Μετά από χρόνια εξέγερσης, ο στρατός αντιμετώπισε μια εκτεταμένη αντίσταση, πρωτοφανή στην ιστορία του. Ακόμη και οι αμφιβολίες για το αν ο στρατός θα μπορούσε να επιβιώσει, άρχισαν να εμφανίζονται. Τώρα, εν μέσω μιας αναζωπύρωσης – βασισμένης σε φρικαλεότητες και μαζικές εγγραφές – και φραξιονισμού μεταξύ των αντιπάλων, η ισορροπία δυνάμεων τείνει ξανά προς όφελος του στρατού. Ωστόσο, ο πόλεμος φαίνεται ότι θα συνεχιστεί.
Μέχρι στιγμής, ο διεθνής παρατηρητής συγκρούσεων ACLED εκτιμά ότι έχουν σκοτωθεί περισσότεροι από 96.000 άνθρωποι στον εμφύλιο πόλεμο της Μιανμάρ, ενώ τα Ηνωμένα Έθνη αναφέρουν τουλάχιστον 3,6 εκατομμύρια εκτοπισμένους. Για να κατανοήσουμε το εύρος και την πολυπλοκότητα του εμφυλίου πολέμου της Μιανμάρ, είναι χρήσιμο να εξετάσουμε τέσσερις ευρείες παρατάξεις στον πόλεμο: το στρατιωτικό καθεστώς, με επικεφαλής τον Min Aung Hlaing· ένα φάσμα εθνοτικών ένοπλων ομάδων· δυνάμεις μετά το πραξικόπημα ευθυγραμμισμένες με την σκιώδη διοίκηση της Εθνικής Κυβέρνησης Ενότητας (NUG)· και νεότερες ομάδες αντίστασης που μάχονται για να μεταμορφώσουν την πολιτική τάξη. Ένα πράγμα παραμένει σταθερό στον εμφύλιο πόλεμο – οι συμμαχίες είναι ρευστότητες και μερικές φορές καταρρέουν σε σύγκρουση. Μέσα από αυτόν τον πολυδιάστατο φακό, οι πολιτικές και στρατιωτικές δυναμικές της Μιανμάρ – και οι πιθανές τροχιές τους – έρχονται στο προσκήνιο.
Ο χαρακτήρας του στρατού της Μιανμάρ – ένα μείγμα βαρβαρότητας και άκαμπτης υπακοής – χρονολογείται από τη δημιουργία του υπό την καθοδήγηση των ιαπωνικών αυτοκρατορικών δυνάμεων κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στον πυρήνα του στρατού βρίσκεται μια ιδεολογία που παρουσιάζει τις ένοπλες δυνάμεις ως φύλακες μιας σχεδόν αποκλειστικά βουδιστικής κοινωνίας, με την εθνοτική πλειοψηφία Bamar στο επίκεντρο του έθνους. Ο στρατός επιδιώκει να διατηρήσει την κυριαρχία των Bamar, απορροφώντας τις πολλές εθνοτικές μειονότητες της χώρας σε ένα συγκεντρωτικό κράτος σε υποτακτικό ρόλο, σύμφωνα με τον Morgan Michaels του Διεθνούς Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (IISS), με έδρα το IISS-Asia. Ο Michaels εκτιμά ότι ο στρατός διαθέτει μεταξύ 150.000 και 250.000 στρατιώτες, με έως και 100.000 κληρωτούς να ενισχύουν τις στρατιωτικές τάξεις από τότε που νόμοι για την κλήση τέθηκαν σε ισχύ το 2024, αφού οι αντάρτες προκάλεσαν βαριές απώλειες στο πεδίο της μάχης. Η επιστράτευση, μαζί με την πίεση από το Πεκίνο στις εθνοτικές στρατιές που βρίσκονται στα σύνορα Κίνας-Μιανμάρ, έχει σταματήσει τις προηγούμενες ραγδαίες προωθήσεις εναντίον του στρατού. Η μειωμένη ροή όπλων προς τις ομάδες αντίστασης, η υποστήριξη από ένοπλες πολιτοφυλακές προς τον στρατό, καθώς και η βελτίωση των τακτικών, έχουν βοηθήσει τον στρατό να ανακτήσει πολύ από το χαμένο έδαφος, είπε ο Michaels.
Ο στρατός, που κατηγορείται εδώ και καιρό για επιθέσεις σε αμάχους, έχει εξελίξει την αεροπορική του εκστρατεία σε “υψηλής έντασης πλήγματα που βασίζονται στην πληροφορία”, στοχεύοντας προσωπικό, υποδομές και εφοδιασμό, πρόσθεσε ο Michaels. Από την άλλη πλευρά της σύγκρουσης, οι μυριάδες αντιπολιτευτικές δυνάμεις που στέκονται απέναντι στον στρατό «απέτυχαν να ενωθούν», είπε. Μπορεί ακόμη και να είναι «ανίκανες για στρατηγική εξέλιξη», δήλωσε. Αν και ο στρατός είναι «ιδεολογικά συνεκτικός», ο Michaels είπε, «βαθιά ριζωμένη δυσαρέσκεια» με τον διοικητή Min Aung Hlaing θα μπορούσε να αυξήσει την προοπτική εσωτερικών εντάσεων ως μελλοντική οδό για να διασχίσει η σύγκρουση.
Η πραξικοπηματική ενέργεια του 2021 – και η αιματοχυσία που ακολούθησε καθώς στρατιώτες άνοιξαν πυρ κατά των διαδηλώσεων στους δρόμους κατά της στρατιωτικής διακυβέρνησης – ώθησε τους διαδηλωτές να πάρουν τα όπλα, εθνικοποιώντας αυτό που έχει πλέον γίνει ένας παρατεταμένος εμφύλιος πόλεμος. Δημιουργώντας ομάδες αντίστασης, κατέλαβαν εκτάσεις της υπαίθρου στις κεντρικές ξηρές ζώνες και στο νότο της χώρας. Άλλοι αναζήτησαν και πολέμησαν υπό την ηγεσία εθνοτικών στρατών με αντάλλαγμα εκπαίδευση και όπλα για να πολεμήσουν τον στρατό. Αυτές οι ομάδες αντίστασης, γνωστές ως People’s Defence Force (PDF), λειτουργούν ονομαστικά υπό την ηγεσία της Εθνικής Κυβέρνησης Ενότητας (NUG), μιας σκιώδους κυβέρνησης που σχηματίστηκε από βουλευτές της Μιανμάρ που εκτοπίστηκαν από το στρατιωτικό πραξικόπημα. Πολεμώντας την PDF, ο στρατός βρέθηκε αντιμέτωπος με τους δικούς του εθνοτικούς Bamar – ιστορικά η κύρια βάση υποστήριξης του στρατού – πρόσωπο με πρόσωπο.
Το 2022, η NUG ισχυρίστηκε περίπου 250 τάγματα PDF, υποδηλώνοντας περίπου 100.000 προσωπικό, αν και αυτό πιθανότατα περιλαμβάνει μη μαχητικούς ρόλους, δήλωσε η ανώτερη αναλύτρια της Armed Conflict Location and Event Data (ACLED) για την Ασία-Ειρηνικό, Su Mon. Με τις απώλειες να αυξάνονται, τις εγγραφές να επιβραδύνονται και ορισμένους στρατιώτες υπό τη διοίκηση εθνοτικών ένοπλων ομάδων, ο αριθμός των μαχητών της PDF είναι πιθανότατα χαμηλότερος, είπε η Su Mon, σημειώνοντας ότι η PDF «φαίνεται να διαχειρίζεται μια σταδιακή απώλεια δυνάμεων». Οι πηγές όπλων της PDF προέρχονται από κατασχέσεις στο πεδίο της μάχης από τον στρατό, πλεονάσματα από εθνοτικούς συμμάχους, πωλήσεις στη μαύρη αγορά, παραγωγή αυτοσχέδιων όπλων και λιποταξίες στρατιωτών. Αλλά αυτές οι προμήθειες έχουν περιοριστεί, όπως και η χρηματοδότηση για την αγορά όπλων – από δωρεές της διασποράς στο εξωτερικό, τοπική φορολογία και εκστρατείες συγκέντρωσης χρημάτων στο διαδίκτυο. Αρχικά, η PDF «οραματίστηκε ως εθνικός στρατός, ακόμη και ως πιθανό υποκατάστατο του στρατού της Μιανμάρ», είπε η Su Mon. Αλλά η NUG δυσκολεύεται να ενοποιήσει τις διάσπαρτες πολιτοφυλακές που απαρτίζουν την PDF ή να παράσχει επαρκείς πόρους για να γίνει μια δύναμη που θα μπορούσε να αναγνωριστεί ως πραγματικά εθνική. «Παρόλο που η NUG έχει προσπαθήσει να φέρει αυτές τις διάσπαρτες ομάδες κάτω από μια ενιαία δομή διοίκησης, συνεχίζει να δυσκολεύεται», είπε η Su Mon.
Οι εθνοτικές ένοπλες ομάδες έχουν προκαλέσει τα πιο σοβαρά πλήγματα στο στρατιωτικό καθεστώς. Ωστόσο, αυτές οι ομάδες δεν είναι ομοιόμορφα ευθυγραμμισμένες με το κίνημα υπέρ της δημοκρατίας, την PDF ή την NUG, και οι στόχοι τους συχνά αποκλίνουν από τη μία εθνοτική ομάδα στην άλλη. Σε πολλές περιπτώσεις, το στρατιωτικό πραξικόπημα έχει οξύνει τις διαφορές μεταξύ των ίδιων των εθνοτικών ομάδων, των οποίων υπάρχουν περίπου 20. Μετά από δεκαετίες σύγκρουσης, ορισμένες έχουν διασπαστεί και έχουν πολεμήσει η μία την άλλη. Ενώ ορισμένες παραμένουν επικεντρωμένες στην αυτονομία, άλλες καθοδηγούνται περισσότερο από οικονομικά συμφέροντα ή από την επιρροή της γειτονικής Κίνας. Για κάποιες, η τρέχουσα περίοδος επανάστασης καίει με επείγουσα ανάγκη. Για άλλες, είναι περισσότερο διαπραγματευτικό χαρτί για μερικά συμφέροντα.
Ο Στρατός Δημοκρατικής Συμμαχίας της Μιανμάρ (MNDAA) απεικονίζει αυτή την ένταση. Αυτή η μανδαρινόφωνη εθνοτική δύναμη Kokang, με 8.000 έως 10.000 μαχητές, αρχικά αγκάλιασε την εξέγερση κατά του στρατού της Μιανμάρ, σχηματίζοντας μια μικτή εθνοτική ταξιαρχία από αντι-στρατιωτικούς διαδηλωτές που έγιναν αντάρτες. Ωστόσο, μετά την κατάληψη της πόλης Lashio κατά την επίθεση του 2023, η MNDAA παρέδωσε το δύσκολα κερδισμένο έπαθλο στον στρατό υπό την πίεση του Πεκίνου. Η MNDAA αντιμετωπίζει τώρα μια τεταμένη αντιπαράθεση με έναν πρώην εθνοτικό σύμμαχο για τα απομεινάρια της επικράτειας που κατέλαβε από τον στρατό. Η Amara Thiha, αναλύτρια στο Peace Research Institute Oslo, δήλωσε ότι τα «πιο σημαντικά επιτεύγματα στο πεδίο της μάχης» της MNDAA κατά του στρατού της Μιανμάρ «είναι αναστρέψιμα μέσω της διπλωματικής προτίμησης του Πεκίνου». Ο Michaels του IISS περιέγραψε την MNDAA ως «περισσότερο σαν ένα βαριά οπλισμένο καρτέλ με διοικητικές ικανότητες παρά ένα ιδεολογικά ή πολιτικά υποκινούμενο ένοπλο κίνημα».
Άλλες εθνοτικές ένοπλες ομάδες κατέχουν μια ενδιάμεση θέση, επιδιώκοντας αυτονομία ενώ διαχειρίζονται την πίεση τόσο από την Κίνα όσο και από αντιπάλους. Ο Στρατός Ανεξαρτησίας της Κασίν (KIA) ξεχωρίζει ως ένας από τους πιο ικανούς και πιο στενά ευθυγραμμισμένους με το ευρύτερο κίνημα αντίστασης και τις υπέρ-δημοκρατικές του φιλοδοξίες, δήλωσε η Amara Thiha. Με έως και 30.000 στρατιώτες και ροές εσόδων από εξόρυξη σπάνιων γαιών, η KIA έχει ενσωματωμένες επιχειρήσεις με άλλες δυνάμεις που εμφανίστηκαν μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα. Στην ανατολική πολιτεία Rakhine της χώρας, ο Στρατός της Αρακάν (AA) έχει χτίσει μια δύναμη 40.000 ανδρών εξοπλισμένη με πυροβολικό, τεθωρακισμένα οχήματα και drones, ενώ αναπτύσσει και δομές διακυβέρνησης σε απελευθερωμένες περιοχές που μοιάζουν με πρωτο-κράτος. Οι μακροπρόθεσμες φιλοδοξίες της AA μπορεί να περιλαμβάνουν την ανεξαρτησία, ανάλογα με την εξέλιξη της σύγκρουσης, δήλωσε ο αναλυτής ασφαλείας Anthony Davis με έδρα την Μπανγκόκ. Η άνοδος της AA συνδέεται με τη μοίρα των Ροχίνγκια, μιας μουσουλμανικής μειονότητας που εκδιώχθηκε στο Μπαγκλαντές κατά τη διάρκεια μιας στρατιωτικής εκστρατείας το 2017, η οποία ευρέως περιγράφηκε ως γενοκτονική. Περισσότεροι από 750.000 Ροχίνγκια διέφυγαν από τη Μιανμάρ σε καταυλισμούς προσφύγων στο Cox’s Bazar του Μπαγκλαντές, όπου εξακολουθούν να υποφέρουν. Εν μέσω αναφορών για καταχρήσεις από την AA και ανταρτοκινήσεις των Ροχίνγκια κατά της AA, το μέλλον των κοινοτήτων Ροχίνγκια – τόσο στο Rakhine όσο και στο γειτονικό Μπαγκλαντές – παραμένει αβέβαιο.
Άλλοι κύριοι παίκτες μεταξύ των εθνοτικών ένοπλων ομάδων περιλαμβάνουν την Καρέν Εθνική Ένωση, με περίπου 15.000 στρατιώτες στα σύνορα Μιανμάρ-Ταϊλάνδης, και τον Στρατό της Γουά Ενωμένων Πολιτειών, την καλύτερα εξοπλισμένη εθνοτική δύναμη της χώρας, με περίπου 30.000 μαχητές στα σύνορα Μιανμάρ-Κίνας και ισχυρή υποστήριξη από το Πεκίνο.
Η εμφάνιση της PDF ακολούθησε μια καταιγίδα ανεξάρτητων μαχητικών δυνάμεων, από μικρές ομάδες περιπόλων χωριών έως μεγαλύτερες περιφερειακές συμμαχίες, ορισμένες από τις οποίες θεώρησαν την επανάσταση όχι μόνο ως μια ευκαιρία να μεταμορφώσουν τις ανισότητες ενός παλιού πολιτικού συστήματος, αλλά και να αντιμετωπίσουν την εθνοτική διάκριση. Παραδείγματα περιλαμβάνουν την Δύναμη Άμυνας των Εθνικοτήτων Καρέννι στην ανατολική πολιτεία Kayah, την Αδελφότητα Τσιν στη δυτική Μιανμάρ, και τον Στρατό Απελευθέρωσης των Λαών Bamar, με επικεφαλής έναν εξέχοντα ποιητή που υποστηρίζει την ισότητα μεταξύ των εθνοτήτων, ως δύναμη Bamar. Τον Νοέμβριο του 2025, αυτές οι δυνάμεις που εκτείνονται σε όλη τη χώρα συσπειρώθηκαν στην Συμμαχία Επανάστασης της Άνοιξης, με 19 μέλη, με συνδυασμένη δύναμη περίπου 10.000 μαχητών. «Πολλές από αυτές τις ομάδες ηγούνται νεότεροι ακτιβιστές με σαφώς διατυπωμένους πολιτικούς στόχους», δήλωσε η Su Mon.
Οι παρατηρητές αναμένουν ότι ο ηγέτης του καθεστώτος Min Aung Hlaing θα παραμείνει επικεφαλής του στρατού, και ενδεχομένως θα μετατρέψει τον ρόλο του σε αυτόν ενός μη εκλεγμένου προέδρου. Αν δεν υπάρξει κάποιο μεγάλο σοκ, όπως ένα εσωτερικό πραξικόπημα στον στρατό ή μια αλλαγή στην πολιτική της Κίνας προς το καθεστώς, ο Michaels του IISS αναμένει ότι ο στρατός θα συνεχίσει τις προόδους του στο πεδίο της μάχης φέτος, ακολουθούμενες από «βαθύτερες προωθήσεις» κατά την επόμενη δεκαετία. Μια κατάπαυση του πυρός ή ειρηνευτικές συνομιλίες θα μπορούσαν να δώσουν στις δυνάμεις της αντιπολίτευσης χώρο να ενοποιηθούν, αλλά αλλιώς «οι θέσεις τους θα διαβρωθούν σταδιακά τα επόμενα χρόνια μέχρι να τους επιβληθούν διαπραγματεύσεις». Η Su Mon επισημαίνει επίσης την αυξανόμενη πίεση στην PDF λόγω έλλειψης ισχυρής πολιτικής ηγεσίας, καθώς οι στρατιωτικές επιθέσεις εντείνονται εν μέσω οικονομικών δυσκολιών. Ορισμένα τάγματα PDF φέρονται να έχουν αφοπλιστεί λόγω αυτών των πιέσεων, είπε. «Χωρίς βελτιωμένη θεσμική υποστήριξη, πόρους ή μηχανισμούς αναπλήρωσης, πολλές ομάδες PDF κινδυνεύουν να μειωθούν σταδιακά με την πάροδο του χρόνου», είπε.
