Η διαπραγματευτική θέση του Ιράν φαίνεται να έχει σκληρύνει σημαντικά από την έναρξη του πολέμου με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, ο οποίος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου. Η Τεχεράνη, παρά τους ισχυρισμούς της Ουάσινγκτον περί “παραγωγικών” συνομιλιών, διαμηνύει δημοσίως ότι οι δηλώσεις του Προέδρου Trump περί προόδου είναι “ψευδείς ειδήσεις” που στοχεύουν στη μείωση των τιμών του πετρελαίου.
Ωστόσο, παρασκηνιακά, Αίγυπτος, Τουρκία και Πακιστάν έχουν δημιουργήσει ένα έμμεσο κανάλι επικοινωνίας μεταξύ Αμερικανών και Ιρανών αξιωματούχων, σύμφωνα με δύο υψηλόβαθμες διπλωματικές πηγές στην περιοχή. Παρά το μικρό παράθυρο διπλωματίας που ενδέχεται να έχει ανοίξει, οι ειδικοί παραμένουν σκεπτικοί ως προς τις προοπτικές κατάπαυσης του πυρός, καθώς οι θέσεις των εμπόλεμων πλευρών παραμένουν εξαιρετικά απομακρυσμένες.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ επιμένουν ότι οι συνεχείς επιθέσεις τους έχουν “υποβαθμίσει σημαντικά” τις στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν, με το Πεντάγωνο να δηλώνει ότι το 90% της πυραυλικής ικανότητας της Τεχεράνης έχει εξαλειφθεί. Παρόλα αυτά, το Ιράν έχει αποδείξει ότι μπορεί ακόμα να εκτοξεύσει πυραύλους όταν το επιθυμεί, και μάλιστα με ακρίβεια. Στα Στενά του Ορμούζ, μιας θαλάσσιας οδού ζωτικής σημασίας για το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου, εκατοντάδες πλοία παραμένουν ακινητοποιημένα. Στην ευρύτερη περιοχή, το Ιράν έχει υιοθετήσει μια πολιτική “οφθαλμόν αντί οφθαλμού” για να αποκαταστήσει την αποτροπή και να διασφαλίσει ότι κάθε απειλή θα αντιμετωπίζεται με πράξη.
Ενδεικτικά, την προηγούμενη εβδομάδα, ιρανικές δυνάμεις έπληξαν τον κύριο κόμβο εξαγωγής φυσικού αερίου του Κατάρ, μειώνοντας την εξαγωγική του ικανότητα κατά 17%, αμέσως μετά από ισραηλινή επίθεση στο πεδίο South Pars του Ιράν. Επιπλέον, μετά από επίθεση στον πυρηνικό σταθμό Natanz, δύο ιρανικοί βαλλιστικοί πύραυλοι διέτρησαν τα συστήματα άμυνας του Ισραήλ, πλήττοντας τις νότιες πόλεις Arad και Dimona και τραυματίζοντας περισσότερους από 180 ανθρώπους.
Ο στόχος του Ιράν, σύμφωνα με ειδικούς, δεν είναι πλέον μόνο η κατάπαυση του πυρός, αλλά η διαμόρφωση μιας μεταπολεμικής τάξης που θα αποκαθιστά την αποτροπή και θα διασφαλίζει μακροπρόθεσμες οικονομικές και ασφαλιστικές εγγυήσεις.
Οι ιρανικές πολιτικές και στρατιωτικές αρχές έχουν δηλώσει πρόσφατα ότι επιθυμούν αποζημιώσεις, ισχυρές εγγυήσεις για τη μη επανάληψη επιθέσεων στο μέλλον και ένα νέο ρυθμιστικό πλαίσιο για τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ. Η Negar Mortazavi, ανώτερη συνεργάτης στο Center for International Policy της Ουάσινγκτον, αναφέρει ότι η Τεχεράνη θα επιδιώξει να τερματίσει τον πόλεμο με δικούς της όρους, απαιτώντας άρση κυρώσεων, αποζημιώσεις για τις ζημιές και οικονομική μόχλευση. “Η παρούσα κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ δίνει πλέον την ιδέα ότι ίσως θα μπορούσαμε να χρεώνουμε τέλη διέλευσης, όπως συμβαίνει σε άλλα μέρη του κόσμου,” δήλωσε η Mortazavi, υπονοώντας συζητήσεις που λαμβάνουν χώρα στο Ιράν.
Αναλυτές εκτιμούν ότι το Ιράν είναι απίθανο να εγκαταλείψει αυτή τη μόχλευση χωρίς σημαντικές παραχωρήσεις, ειδικά δεδομένης της αντίληψης ότι ο πόλεμος έχει επιφέρει κάποια οικονομική ανακούφιση που δεν επιτεύχθηκε μέσω της διπλωματίας. Την Παρασκευή, η κυβέρνηση Trump ανακοίνωσε προσωρινή αναστολή των κυρώσεων για την αγορά 140 εκατομμυρίων βαρελιών ιρανικού πετρελαίου στη θάλασσα, σε μια προσπάθεια μετριασμού των τιμών του πετρελαίου.
Ένας από τους λόγους που ανέφερε ο Πρόεδρος Trump για τη δικαιολόγηση του πολέμου κατά του Ιράν ήταν η αποτροπή της απόκτησης πυρηνικών όπλων, παρά τους ισχυρισμούς του ότι είχε καταστρέψει το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου πέρυσι. Τη Δευτέρα, ο Trump δήλωσε ότι εξακολουθεί να θέλει το Ιράν να εγκαταλείψει τα περισσότερα από 400 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου σε βαθμό εγγύς προς τα πυρηνικά όπλα. Οι ιρανικές αρχές ισχυρίζονται ότι το απόθεμα βρίσκεται θαμμένο κάτω από τα ερείπια ενός από τους πυρηνικούς σταθμούς που πλήχθηκαν από τις ΗΠΑ.
Στο παρελθόν, οι ΗΠΑ ζητούσαν επίσης από την Τεχεράνη να διαλύσει το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων της και να σταματήσει να υποστηρίζει ένοπλες ομάδες σε όλη την περιοχή. Σύμφωνα με μία από τις δύο πηγές που μίλησαν στο Al Jazeera, η Ουάσινγκτον έχει πλέον προτείνει στο Ιράν να διατηρήσει 1.000 πυραύλους μέσου βεληνεκούς στο οπλοστάσιό του, μια αλλαγή σε σχέση με προηγούμενες απαιτήσεις.
Ωστόσο, οποιαδήποτε διπλωματική πρόοδος θα έπρεπε να επιτευχθεί εν μέσω πλήρους έλλειψης εμπιστοσύνης από την ιρανική πλευρά. Ο Trump βομβάρδισε το Ιράν δύο φορές ενώ οι απεσταλμένοι του διαπραγματεύονταν με ιρανικούς αντιπροσώπους – τον Ιούνιο του 2025 και τον Φεβρουάριο του 2026 – και έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι στόχος του είναι η αλλαγή καθεστώτος.
Είναι επίσης ασαφές ποιος στο Ιράν θα ηγούνταν οποιωνδήποτε διαπραγματεύσεων – άμεσων ή έμμεσων – με την Ουάσινγκτον, μετά τον θάνατο εξέχοντων μελών της ιρανικής ηγεσίας, συμπεριλαμβανομένου του Ali Larijani, ο οποίος ήταν ο συνομιλητής πολλών μεσαζόντων από άλλες χώρες, από τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις. Την Τρίτη, το Ιράν διόρισε τον Mohammad Bagher Zolghadr ως γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν. Ο Zolghadr είναι πρώην διοικητής του Ισλαμικού Επαναστατικού Σώματος Φρουράς (IRGC) και γραμματέας του συμβουλευτικού Συμβουλίου Ευστάθειας από το 2023. Ο διορισμός του υποδηλώνει ότι οποιεσδήποτε ιρανικές διαπραγματεύσεις θα είναι ευθυγραμμισμένες με την αντίληψη απειλών και τις προτεραιότητες του IRGC, δήλωσε ο Babak Vahdad, πολιτικός αναλυτής με εξειδίκευση στο Ιράν. “Με απλά λόγια: αυτό μοιάζει λιγότερο με ένα σύστημα που προετοιμάζεται για συμβιβασμό, και περισσότερο με ένα που προετοιμάζεται να διαχειριστεί παρατεταμένη αντιπαράθεση,” είπε ο Vahdad.
Ορισμένοι ειδικοί έχουν υποστηρίξει ότι η αναβολή των επιθέσεων του Trump στο Ιράν νωρίτερα αυτήν την εβδομάδα αποσκοπούσε στην ηρεμία των τιμών του πετρελαίου, οι οποίες έχουν αυξηθεί πάνω από 50% από την έναρξη του πολέμου, ενώ αναμένονταν χιλιάδες Αμερικανοί πεζοναύτες να φτάσουν στη Μέση Ανατολή. Την περασμένη εβδομάδα, 2.500 πεζοναύτες, μαζί με ένα αμφίβιο πλοίο εφόδου, αναπτύχθηκαν στην περιοχή. Στα μέσα Μαρτίου, η κυβέρνηση Trump είχε επίσης διατάξει την ανάπτυξη του USS Tripoli, με έδρα την Ιαπωνία, ενός άλλου αμφίβιου πλοίου εφόδου που πιστεύεται ότι μετέφερε χιλιάδες επιπλέον πεζοναύτες. Ο Trump παραμένει ασαφής σχετικά με τα σχέδιά του να στείλει στρατεύματα στο έδαφος, αλλά έχει εξετάσει την ιδέα της κατάληψης του νησιού Kharg του Ιράν, στο βόρειο τμήμα του Κόλπου, από όπου εξάγεται το 90% του ιρανικού πετρελαίου.
“Οι διπλωματικές συνομιλίες είναι ένα πράγμα. Αυτό που βλέπω στο έδαφος είναι κάτι άλλο,” δήλωσε ο Abdulkhaleq Abdulla, καθηγητής πολιτικής επιστήμης από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Τα κράτη του Κόλπου, καθώς και άλλοι διεθνείς εταίροι, δεν θα αποδεχόντουσαν ποτέ ένα σενάριο όπου το Ιράν διατηρεί τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ – κάτι που θα έδινε στους Ιρανούς το πάνω χέρι στις εξαγωγές ενέργειας του Κόλπου στο προβλέψιμο μέλλον, είπε ο Abdulla. Και δεδομένου ότι είναι απίθανο η Τεχεράνη να εγκαταλείψει τη μόχλευσή της επί της στρατηγικής οδού, απομένουν λίγες διπλωματικές λύσεις: “Είναι καθήκον της διεθνούς κοινότητας να την ανακτήσει, και υπάρχει ένας τρόπος να το κάνει, ο στρατιωτικός τρόπος,” είπε ο Abdulla.
