Η τρέχουσα παγκόσμια πετρελαϊκή κρίση, που προκλήθηκε από τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν, έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη διαταραχή στην ιστορία της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, σύμφωνα με τη Διεθνή Υπηρεσία Ενέργειας (IEA). Η IEA, η οποία ιδρύθηκε το 1974 ως άμεση απάντηση στο πετρελαϊκό εμπάργκο του 1973, αναλύει πώς η τρέχουσα κατάσταση συγκρίνεται με εκείνη την ιστορική περίοδο.
Το 1973, οι αραβικές χώρες, υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας, μείωσαν την παραγωγή πετρελαίου ως αντίδραση στην υποστήριξη των ΗΠΑ προς το Ισραήλ κατά τον πόλεμο με την Αίγυπτο και τη Συρία. Αυτό οδήγησε σε έλλειψη 4,5 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου ημερησίως, περίπου το 7% της παγκόσμιας προσφοράς. Σήμερα, η διαταραχή είναι πολύ μεγαλύτερη, καθώς το Ιράν έχει πνίξει τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, σταματώντας τη μεταφορά άνω των 20 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης.
Η τιμή του αργού πετρελαίου Brent, του διεθνούς δείκτη αναφοράς, έχει εκτοξευθεί από 66 δολάρια το βαρέλι σε πάνω από 100 δολάρια μετά την έναρξη του πολέμου. Σε μια προσπάθεια να αμβλύνει την κρίση, τα 32 κράτη μέλη της IEA συμφώνησαν να απελευθερώσουν 400 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από τα στρατηγικά τους αποθέματα. Η IEA έχει επίσης εκδώσει οδηγίες προς καταναλωτές και επιχειρήσεις, προτείνοντας τη μείωση των μετακινήσεων, την τηλεργασία και τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας για μαγείρεμα αντί για αέριο, καθώς οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι αυξάνουν όχι μόνο την τιμή του αργού, αλλά και το κόστος του ντίζελ, του πετρελαίου θέρμανσης και του αεροπορικού καυσίμου. Ωστόσο, οι ειδικοί συμφωνούν ότι αυτά τα μέτρα θα έχουν περιορισμένο αντίκτυπο στη συνολική παγκόσμια έλλειψη πετρελαίου, εάν η τρέχουσα κατάσταση συνεχιστεί.
Το 1973, το εμπάργκο οδήγησε σε αύξηση της τιμής του αργού πετρελαίου από λιγότερο από 3 δολάρια το βαρέλι σε πάνω από 12 δολάρια μέσα σε λίγους μήνες. Στις ΗΠΑ, η τιμή ενός γαλονιού βενζίνης αυξήθηκε από περίπου 38 σεντς σε 55 σεντς, ενώ τα πρατήρια καυσίμων άδειασαν. Η κυβέρνηση Νίξον επέβαλε περιορισμούς στην κατανάλωση καυσίμων και μείωσε τα όρια ταχύτητας. Η Δυτική Ευρώπη και η Ιαπωνία υπέστησαν επίσης σοβαρές επιπτώσεις, με την Ιαπωνία να εισάγει τότε περίπου 235 δισεκατομμύρια λίτρα πετρελαίου ετησίως, προερχόμενα κατά 77% από χώρες του Κόλπου.
Σήμερα, οι τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ έχουν αυξηθεί από λιγότερο από 3 δολάρια το γαλόνι σε μέσο όρο άνω των 5 δολαρίων σε ορισμένες πολιτείες, φτάνοντας τα 8 δολάρια στην Καλιφόρνια. Σε άλλες χώρες, οι τιμές έχουν αυξηθεί κατά 50%, όπως στην Καμπότζη (σχεδόν 68%), στο Βιετνάμ (σχεδόν 50%), στη Νιγηρία (35%), στο Λάος (33%) και στον Καναδά (28%). Η Μέση Ανατολή φιλοξενεί πέντε από τους δέκα μεγαλύτερους παραγωγούς πετρελαίου παγκοσμίως, οι οποίοι χρησιμοποιούν τα Στενά του Ορμούζ για τις εξαγωγές τους. Εκτιμάται ότι οι χώρες του Κόλπου θα μπορούσαν να ανακατευθύνουν το πολύ 3,5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως μέσω αγωγών, αλλά η αναστολή της ναυσιπλοΐας θα οδηγήσει σε έλλειψη 15 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως.
Μετά το εμπάργκο του 1973, ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ έφτασε το 12,3% το 1974, ενώ η ύφεση που ακολούθησε ήταν από τις βαθύτερες μεταπολεμικές. Η ανάπτυξη του ΑΕΠ των ΗΠΑ μειώθηκε κατά 0,5% το 1974, ενώ στην Ιαπωνία συρρικνώθηκε κατά 1,2% και στο Ηνωμένο Βασίλειο κατά 1,7% την ίδια περίοδο. Οι κεντρικές τράπεζες αύξησαν τα επιτόκια, αλλά ο πληθωρισμός παρέμενε υψηλός.
Πολλοί οικονομολόγοι αναφέρονται στην προοπτική της στασιμοπληθωρισμού, ένα συνδυασμό υψηλού πληθωρισμού, στάσιμης οικονομικής ανάπτυξης και υψηλής ανεργίας, που χαρακτήρισε τη δεκαετία του 1970. Οι μεγάλες πετρελαϊκές κρίσεις του 1973, 1978 και 2008 έχουν ιστορικά οδηγήσει σε παγκόσμιες υφέσεις.
Στο πλαίσιο της τρέχουσας κρίσης, η IEA έχει συντονίσει τη μεγαλύτερη έκτακτη άντληση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου στην ιστορία της, με 400 εκατομμύρια βαρέλια. Οι ΗΠΑ συνεισφέρουν 172 εκατομμύρια βαρέλια. Ωστόσο, η απελευθέρωση αυτή θα αντισταθμίσει μόνο για περίπου 20 ημέρες τη ροή πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ και δεν μπορεί να καλύψει μια παρατεταμένη κλεισίματος.
Η διαφορά από το 1973 έγκειται στο ότι τότε το εμπάργκο προήλθε από ένα ενιαίο, πολυεθνικό μπλοκ που στόχευε συγκεκριμένες δυτικές χώρες. Σήμερα, η διαταραχή προέρχεται από έναν μόνο παίκτη που ελέγχει ένα κρίσιμο σημείο διέλευσης. Επιπλέον, το μερίδιο του πετρελαίου στην παγκόσμια πρωτογενή ενέργεια έχει μειωθεί από 46,2% το 1973 σε 30,2% σήμερα, λόγω της διαφοροποίησης σε εναλλακτικές πηγές ενέργειας. Ωστόσο, οι αναπτυσσόμενες ασιατικές αγορές, οι οποίες έχουν αναπτυχθεί ταχύτερα τις τελευταίες δεκαετίες, είναι πιο ευάλωτες, καθώς περίπου το 80% των εισαγωγών πετρελαίου τους διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ.
