Το Ανώτατο Δικαστήριο του Καναδά ξεκινά μια κρίσιμη ακρόαση για την αμφιλεγόμενη “νομοθεσία περί κοσμικότητας” του Κεμπέκ, γνωστή ως Νόμος 21. Ο νόμος, που τέθηκε σε ισχύ το 2019, απαγορεύει σε ορισμένους εργαζομένους του δημόσιου τομέα, όπως δασκάλους, εισαγγελείς, αστυνομικούς και δικαστές, να φορούν εμφανή θρησκευτικά σύμβολα κατά την εργασία τους. Αυτό περιλαμβάνει σύμβολα όπως μαντίλες (hijabs), τουρμπάνια, κιπά (kippahs) και άλλες ορατές εκφράσεις πίστης.
Η υπόθεση θίγει θεμελιώδη ζητήματα θρησκευτικής ελευθερίας, ισότητας και των ορίων της κρατικής εξουσίας σε μια συνταγματική δημοκρατία. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η χρήση της “ρήτρας αποχώρησης” (notwithstanding clause), ενός μοναδικού καναδικού μηχανισμού που επιτρέπει στην κυβέρνηση να παρακάμπτει θεμελιώδη δικαιώματα και ελευθερίες. Κανένα άλλο δημοκρατικό κράτος στον κόσμο δεν διαθέτει παρόμοιο μηχανισμό καθολικής παράκαμψης.
Η κυβέρνηση του Κεμπέκ υποστηρίζει ότι ο νόμος είναι απαραίτητος για τη διατήρηση της θρησκευτικής ουδετερότητας του κράτους. Ωστόσο, ο Νόμος 21 επιφέρει το αντίθετο αποτέλεσμα: αναγκάζοντας άτομα να επιλέξουν μεταξύ του επαγγέλματός τους και της θρησκευτικής τους ταυτότητας, η κυβέρνηση του Κεμπέκ δεν παραμένει ουδέτερη, αλλά ουσιαστικά αποκλείει πιστούς από την απασχόληση στον δημόσιο τομέα.
Η χρήση αυτού του εξαιρετικού και, μέχρι πρόσφατα, σπάνια χρησιμοποιούμενου συνταγματικού εργαλείου έχει προκαλέσει αντιδράσεις πέρα από τα σύνορα του Κεμπέκ και τη δημόσια συζήτηση για την κοσμικότητα και τις θρησκευτικές ελευθερίες. Η υπόθεση αυτή γίνεται ένα τεστ για το πόσο μακριά μπορεί να φτάσει μια δημοκρατική κυβέρνηση στον περιορισμό θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών.
Στοιχεία που έχουν παρουσιαστεί ενώπιον των δικαστηρίων δείχνουν ότι ο Νόμος 21 επηρεάζει θρησκευόμενα άτομα πολλών πίστεων, συμπεριλαμβανομένων Εβραίων που φορούν κιπά και Σιχ που φορούν τουρμπάνια. Ωστόσο, ο αντίκτυπος είναι ιδιαίτερα βαρύς για τις Μουσουλμάνες που φορούν μαντίλα. Για πολλές από αυτές, η διδασκαλία και άλλες καριέρες στον δημόσιο τομέα έχουν ουσιαστικά κλείσει.
Το μήνυμα αποκλεισμού που στέλνει ο νόμος σε νεαρά άτομα είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό. Γενιές νέων στο Κεμπέκ δέχονται ότι η πλήρης συμμετοχή τους στη δημόσια ζωή απαιτεί την εγκατάλειψη εμφανών πτυχών της ταυτότητάς τους.
Αυτό οδήγησε το Εθνικό Συμβούλιο Καναδών Μουσουλμάνων και την Ένωση Πολιτικών Ελευθεριών του Καναδά να ξεκινήσουν τη συνταγματική αμφισβήτηση κατά του Νόμου 21. Το Ανώτατο Δικαστήριο του Καναδά πρέπει να εξετάσει τις επιπτώσεις και τους πιθανούς περιορισμούς στην παροχή εξουσίας στις κυβερνήσεις να παρακάμπτουν προστασίες δικαιωμάτων μέσω προληπτικής χρήσης συνταγματικών διατάξεων παράκαμψης. Η απόφαση του δικαστηρίου θα συμβάλει στον καθορισμό εάν τα συνταγματικά δικαιώματα στον Καναδά παραμένουν ουσιαστικοί περιορισμοί στην κρατική εξουσία ή εάν μπορούν να ανασταλούν όποτε είναι πολιτικά βολικό.
Αυτά τα ερωτήματα εκτείνονται πέρα από τον Καναδά. Σε ολόκληρη την Ευρώπη και αλλού, οι συζητήσεις για την κοσμικότητα επικεντρώνονται ολοένα και περισσότερο σε περιορισμούς που στοχεύουν τη θρησκευτική έκφραση, επηρεάζοντας συχνά τις Μουσουλμάνες ιδιαιτέρως.
Ο Καναδάς συχνά υπερηφανεύεται για το ότι είναι ένα μοντέλο πολυπολιτισμικής δημοκρατίας, που ενσωματώνει την ποικιλομορφία. Ο Νόμος 21 αμφισβητεί αυτή τη φήμη, εξετάζοντας εάν η ουδετερότητα μπορεί να συνυπάρξει με πολιτικές που αποκλείουν ουσιαστικά άτομα ορατής πίστης από τη δημόσια υπηρεσία.
Η πραγματική κοσμικότητα δεν απαιτεί τη διαγραφή της θρησκευτικής ταυτότητας. Ένα ουδέτερο κράτος δεν απαιτεί από τους πολίτες να αποβάλουν εμφανείς εκφράσεις πίστης για να συμμετέχουν πλήρως στη δημόσια ζωή.
Το Ανώτατο Δικαστήριο του Καναδά έχει τώρα την ευκαιρία να επιβεβαιώσει αυτές τις αρχές και να διευκρινίσει ότι τα συνταγματικά δικαιώματα δεν μπορούν να τίθενται εύκολα στην άκρη. Σε μια εποχή που χώρες σε όλο τον κόσμο αντιμετωπίζουν ζητήματα ιδιότητας, πλουραλισμού και δικαιωμάτων μειονοτήτων, η απόφαση του καναδικού δικαστηρίου θα στείλει ένα σημαντικό μήνυμα σχετικά με το εάν οι φιλελεύθερες δημοκρατίες είναι πρόθυμες να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους στην ελευθερία και την ισότητα.
Η γνώμη αυτή δεν αποτελεί αφηρημένη ιδέα, αλλά επιταγή για να αποδειχθεί ότι οι δεσμεύσεις στην ελευθερία και την ισότητα είναι κάτι παραπάνω από απλά λόγια.
