Η πανδημία COVID-19 μας εισήγαγε στην υβριδική εργασία, ενώ ο πόλεμος στο Ιράν ενδέχεται να μας οδηγήσει σε ένα τριήμερο Σαββατοκύριακο. Καθώς η Σρι Λάνκα, οι Φιλιππίνες και το Πακιστάν μεταβαίνουν σε τετραήμερη εργασία εξαιτίας του πολέμου, οι ειδικοί θεωρούν ότι βρισκόμαστε πιο κοντά από ποτέ στην μόνιμη καθιέρωση μιας συντομότερης εργασιακής εβδομάδας.

Αρχικά, η τάση αυτή εκδηλώθηκε στην Ασία, αλλά πλέον μεγάλες κυβερνήσεις παγκοσμίως επανέρχονται στην επιβολή της τηλεργασίας, με στόχο την εξοικονόμηση καυσίμων και την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή απειλεί ζωτικής σημασίας αποστολές πετρελαίου μέσω του Στενού του Ορμούζ.

Αυτό που ξεκίνησε ως ένα έκτακτο μέτρο στον αναπτυσσόμενο κόσμο, πλέον εξαπλώνεται παγκοσμίως. Θυμίζει κάτι; Έχουμε βρεθεί ξανά σε αυτή τη θέση: την τελευταία φορά που ο κόσμος αναγκάστηκε να προσαρμοστεί μαζικά – κατά τη διάρκεια της πανδημίας – οι αλλαγές που θεωρήσαμε προσωρινές έγιναν μόνιμες. Η υβριδική εργασία δεν εξαφανίστηκε όταν τα γραφεία άνοιξαν ξανά. Αντιθέτως, αναμόρφωσε τον τρόπο που εργαζόμαστε.

Τώρα, με τις κυβερνήσεις να χρησιμοποιούν ξανά το ίδιο “εργαλείο”, οι ειδικοί εκτιμούν ότι κάτι παρόμοιο θα μπορούσε να συμβεί και με την τετραήμερη εργασιακή εβδομάδα. Ωστόσο, αυτό θα έχει σημαντικές συνέπειες για όσους δεν μπορούν να εργαστούν από το σπίτι, όπως οδηγοί, μπάρμαν, καθαριστές τζαμιών, φύλακες κατοικιδίων και πολλοί άλλοι.

Θα έρθει η «ξαφνική» τετραήμερη εβδομάδα στη Δύση;
Παρόλο που Βρετανοί και Αυστραλοί ενθαρρύνονται να εργάζονται από το σπίτι, ο Δρ. Wladislaw Rivkin, Καθηγητής Οργανωσιακής Συμπεριφοράς στην Trinity Business School, δήλωσε στο Fortune ότι ένα παγκόσμιο τριήμερο Σαββατοκύριακο επί του παρόντος φαντάζει απίθανο, τουλάχιστον όχι με το πάτημα ενός κουμπιού από την κυβέρνηση.

Αυτό συμβαίνει επειδή μια μόνιμη αναδιάρθρωση του τρόπου οργάνωσης της εργασίας αποτελεί πολύ μεγαλύτερη πρόκληση από μια αιφνίδια μετάβαση στην εργασία από ένα προσωρινό γραφείο στο σπίτι. «Δεν βλέπω αυτό ως μοντέλο για τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο, τουλάχιστον μακροπρόθεσμα, επειδή η τρέχουσα απότομη αύξηση του κόστους καυσίμων είναι προσωρινή», αναφέρει ο Rivkin.

Η καθηγήτρια Roberta Aguzzoli από το Durham University Business School δηλώνει ότι δεν θα απέκλειε τη μετάβαση της Δύσης σε συντομότερες εργασιακές εβδομάδες για εξοικονόμηση καυσίμων, αλλά υποστηρίζει ότι καλύτερες υποδομές θα πρέπει να ελαχιστοποιήσουν αυτή την ανάγκη.

«Τα συστήματα δημόσιων συγκοινωνιών σε μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις είναι γενικά πιο ανεπτυγμένα και λιγότερο εξαρτημένα από την ατομική χρήση μεταφορικών μέσων σε σύγκριση με ορισμένες αναδυόμενες οικονομίες», σημειώνει, προσθέτοντας ότι οι περιορισμένες υποδομές μεταφορών και η μεγαλύτερη έκθεση στην μεταβλητότητα των τιμών των καυσίμων καθιστούν τις αλλαγές πολιτικής στο τελευταίο λεπτό πιο αναγκαίες.

Με βάση αυτό, αναφέρει ότι μια μόνιμη τετραήμερη εβδομάδα στο άμεσο μέλλον είναι πιο πιθανό να γίνει η νέα νόρμα στις αναπτυσσόμενες χώρες. Ωστόσο, υπάρχει ένα μεγάλο «αλλά». Το γεγονός και μόνο ότι εκατομμύρια εργαζόμενοι θα περάσουν μια εκτεταμένη περίοδο αποδεικνύοντας ότι μπορούν να ολοκληρώσουν τη δουλειά τους σε τέσσερις ημέρες, θα μπορούσε να είναι το σημείο καμπής που περίμενε το κίνημα.

Γιατί η τετραήμερη εβδομάδα στην Ασία μπορεί να αλλάξει μόνιμα τον τρόπο που εργάζεται ο κόσμος
Αν η έκτακτη τετραήμερη εργασία στην Ασία θα έχει την ίδια διαρκή επίδραση με την εντολή για εργασία από το σπίτι κατά την πανδημία, ή αν θα επεκταθεί στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, παραμένει να φανεί. Ωστόσο, μόλις οι εργαζόμενοι γευτούν μια συντομότερη εβδομάδα – έστω και εξαναγκαστικά – είναι δύσκολο να επιστρέψουν στην παλιά.

«Η τηλεργασία δεν εξαπλώθηκε επειδή οι εταιρείες την σχεδίασαν», λέει ο William Self, επικεφαλής στρατηγικής εργατικού δυναμικού στην Mercer. «Εξαπλώθηκε επειδή η κρίση της πανδημίας επέβαλε το πείραμα, το πείραμα λειτούργησε, και οι εργαζόμενοι δεν ήταν διατεθειμένοι να παραδώσουν αυτό που είχαν κερδίσει. Η ίδια λογική ισχύει και εδώ».

Ο Self υποστηρίζει ότι μόλις ολοκληρωθεί το πείραμα, το βάρος της απόδειξης αντιστρέφεται. «Εάν οι εργοδότες πειραματιστούν με μια τετραήμερη εργασιακή εβδομάδα και οι εργαζόμενοι αποδείξουν ότι μπορούν να παραδώσουν σε τέσσερις ημέρες αυτό που παλαιότερα παρέδιδαν σε πέντε, η διοίκηση πρέπει να δικαιολογήσει την πέμπτη ημέρα και όχι το αντίστροφο».

Αυτό που καθιστά αυτή τη στιγμή ιστορικά διακριτή, όπως λέει, είναι η σύγκλιση δύο προηγουμένως ξεχωριστών συζητήσεων. «Προηγουμένως, η τετραήμερη εργασιακή εβδομάδα ήταν κυρίως θεωρητική ή περιορισμένη σε ένα χέρι δυο πιλοτικά προγράμματα. Τώρα, κάποιες κυβερνήσεις την εξετάζουν ως θέμα δημόσιας πολιτικής και μεγάλες εταιρείες την υιοθετούν, και το κάνουν στον ίδιο κύκλο ειδήσεων. Αυτή είναι μια διαφορετική κατάσταση από ό,τι ήμασταν πριν». Προσθέστε στην εξίσωση την τεχνητή νοημοσύνη που επαναπροσδιορίζει την παραγωγικότητα, την κρίση του κόστους ζωής, τους στάσιμους μισθούς και τους εργαζομένους που έχουν ήδη γευτεί την ευελιξία, και η πίεση για πιο ευέλικτους τρόπους εργασίας συγκλίνει από παντού ταυτόχρονα.

Ανεξάρτητα από το αν πρόκειται για έκτακτη ανάγκη, η Aguzzoli υποστηρίζει ότι η έρευνα δείχνει ότι ήδη οδεύουμε προς τα εκεί.

Σύμφωνα με το CIPD, η τετραήμερη εργασιακή εβδομάδα έχει τη δυνατότητα να γίνει μια νέα νόρμα. Υπάρχει μια αυξανόμενη παγκόσμια τάση προς αυτή την κατεύθυνση, με οργανισμούς σε διάφορες χώρες να εθελοντικά δοκιμάζουν την αποτελεσματικότητα τέτοιων πολιτικών.

Ευτυχώς για τους εργαζομένους, η κρίση καυσίμων δεν είναι ο μόνος λόγος για αυτή τη μετατόπιση, κάνοντας την πιο πιθανό να παραμείνει – αλλά είναι και ο λόγος που δεν πρέπει να περιμένετε να εκραγεί από τη μια μέρα στην άλλη, όπως η υβριδική εργασία κατά την πανδημία.

«Η συζήτηση γύρω από την τετραήμερη εργασιακή εβδομάδα βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, με εταιρείες και ερευνητές να συνεχίζουν να αξιολογούν τον μακροπρόθεσμο αντίκτυπό της στην απόδοση», πρόσθεσε η Aguzzoli. «Ενώ υπάρχουν πολλές πρωτοβουλίες που κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση, οι περισσότερες περιλαμβάνουν μεγάλους οργανισμούς με καλά ανεπτυγμένα συστήματα διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού, οι οποίοι είναι καλύτερα προετοιμασμένοι για να σχεδιάσουν και να διαχειριστούν τέτοιες αλλαγές».

Ποιοι μένουν πίσω: γιατί η τετραήμερη εβδομάδα θα μπορούσε να επιδεινώσει την ανισότητα
Ίσως η πιο άβολη αλήθεια για την τετραήμερη εργασιακή εβδομάδα είναι ποιος θα ωφεληθεί πραγματικά – και ποιος θα μείνει πίσω.

Για τους εργαζομένους γραφείου, η μετάβαση είναι σχετικά απρόσκοπτη και ευρέως ευπρόσδεκτη.

Ωστόσο, οι εργαζόμενοι σε ρόλους χαμηλότερης εξειδίκευσης, με άμεση επαφή με τον πελάτη, ή σε σωματικά απαιτητικούς ρόλους – οδηγοί, εργάτες οικοδομών, φροντιστές, προσωπικό λιανικής – αντιμετωπίζουν μια θεμελιωδώς διαφορετική πραγματικότητα. Η συμπίεση της ίδιας παραγωγής σε λιγότερες ώρες δεν σημαίνει περισσότερη ξεκούραση, υποστηρίζει η Aguzzoli. Σημαίνει μεγαλύτερη πίεση, αυξημένη κόπωση και υψηλότερο κίνδυνο εργατικών ατυχημάτων. Επιπλέον, για όσους ήδη έχουν χαμηλούς μισθούς και μικρή διαπραγματευτική δύναμη, μια αναγκαστική συμπίεση ωρών θα μπορούσε επίσης να σημαίνει άμεσο πλήγμα στο εισόδημά τους.

Τελικά, η Aguzzoli λέει ότι παρόλο που μια τετραήμερη εργασιακή εβδομάδα θα μπορούσε να βοηθήσει στη μείωση του τρέχοντος χάσματος των φύλων, θα μπορούσε να «διευρύνει τις ανισότητες μεταξύ ειδικευμένων και ανειδίκευτων εργαζομένων».

Οι διαχωρισμοί δεν σταματούν εκεί. Ο Rivkin προειδοποιεί ότι η τετραήμερη εργασιακή εβδομάδα θα μπορούσε να διασπάσει τους χώρους εργασίας από μέσα. «Για παράδειγμα, εάν ένας διοικητικός υπάλληλος σε ένα νοσοκομείο εργάζεται 4 ημέρες την εβδομάδα, ενώ ένας νοσηλευτής πρέπει να εργάζεται 5 ημέρες την εβδομάδα».

Το αποτέλεσμα δεν είναι ένας πιο δίκαιος χώρος εργασίας – είναι ένας πιο μνησίκακος. Αντί να εξισορροπήσει τους όρους, μια τετραήμερη εφαρμογή θα μπορούσε να καταστήσει τα σωματικά απαιτητικά επαγγέλματα ακόμη λιγότερο ελκυστικά, δυσκολότερα στην στελέχωση και πιο επικίνδυνα από ό,τι είναι ήδη.