Σαράντα τρία τρισεκατομμύρια δολάρια αγγίζει το εθνικό χρέος των Ηνωμένων Πολιτειών, ενώ η χώρα βρίσκεται σε πόλεμο με το Ιράν, το Πεντάγωνο ζητά πάνω από 200 δισεκατομμύρια δολάρια για τη σύγκρουση. Σε αυτό το περιβάλλον, μια νέα μελέτη του Center for Economic Policy Research (CEPR) ρίχνει φως στις ιστορικές επιπτώσεις των πολέμων και των πανδημικών κρίσεων στα κρατικά ομόλογα, υποδεικνύοντας ότι, παρά την αντίληψη περί ασφάλειας, οι επενδυτές σε αυτά τα μέσα χάνουν χρήματα.
Η έρευνα, που καλύπτει 300 χρόνια ιστορίας των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου, διαπιστώνει ότι οι πόλεμοι και οι καταστάσεις έκτακτης ανάγκης παγκόσμιας κλίμακας έχουν πλήξει τους κατόχους κρατικού χρέους. “Τα ιστορικά στοιχεία αποκαλύπτουν ένα εντυπωσιακό μοτίβο: τα κρατικά ομόλογα έχουν επανειλημμένα δημιουργήσει σημαντικές πραγματικές απώλειες κατά τη διάρκεια αυτών των ακραίων επεισοδίων”, αναφέρουν οι συγγραφείς Zhengyang Jiang, Hanno Lustig, Stijn Van Nieuwerburgh και Mindy Xiaolan. “Έχουν ακόμη και υποαποδώσει έναντι των μετοχών και των ακινήτων, τα οποία παραδοσιακά θεωρούνται ως ριψοκίνδυνα περιουσιακά στοιχεία.”
Οι λόγοι πίσω από αυτό το φαινόμενο είναι πολλαπλοί. Οι πόλεμοι, όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, οδηγούν σε μεγάλες αυξήσεις της κρατικής δαπάνης, κατά μέσο όρο περίπου 7% του ΑΕΠ ετησίως κατά τα πρώτα τέσσερα χρόνια. Οι αυξήσεις των φόρων από μόνες τους σπάνια επαρκούν για την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς των ερευνητών, οι κάτοχοι ομολόγων υπέστησαν μέσες πραγματικές απώλειες περίπου 14% κατά τα πρώτα τέσσερα χρόνια των συγκρούσεων. Αυτές οι απώλειες ήταν τόσο σημαντικές που μείωσαν την πραγματική αξία του εκκρεμοποιούμενου κρατικού χρέους.
Επιπλέον, οι σωρευτικές αποδόσεις των ομολόγων ήταν πάνω από 20% χαμηλότερες από τις σωρευτικές αποδόσεις των μετοχών και των ακινήτων, μια αντίθετη εικόνα από αυτή που παρατηρείται συνήθως κατά τις χρηματοπιστωτικές κρίσεις ή τις υφέσεις. “Όποτε υπάρχει ένας μεγάλος πόλεμος, παρατηρούμε μια απότομη πτώση στην απόδοση των ομολόγων — οι πόλεμοι είναι πάντα εποχές καταστροφής για τους ομολογιούχους”, προειδοποιούν. “Ομοίως, οι ομολογιούχοι υπέστησαν επίσης μεγάλες απώλειες κατά τη διάρκεια του ‘πολέμου κατά του Covid-19’.”
Ένας βασικός παράγοντας που συμβάλλει στις απώλειες των ομολόγων είναι ο πληθωρισμός. Σύμφωνα με το CEPR, ο σωρευτικός ρυθμός του πληθωρισμού κυμάνθηκε κατά μέσο όρο περίπου 20% τα πρώτα τέσσερα χρόνια των πολέμων. Στην τρέχουσα σύγκρουση ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα (Treasuries) και τα κρατικά χρέη άλλων χωρών έχουν υποστεί απότομες πωλήσεις, καθώς οι αυξανόμενες τιμές του πετρελαίου τροφοδοτούν προσδοκίες για αυξημένο πληθωρισμό, ενώ τα δημοσιονομικά ελλείμματα αναμένεται επίσης να επιδεινωθούν. Από την έναρξη του πολέμου, πριν από τρεις εβδομάδες, η απόδοση του 10ετούς αμερικανικού ομολόγου έχει εκτοξευθεί πάνω από 40 μονάδες βάσης.
Ωστόσο, η αλόγιστη δαπάνη δεν ήταν ο μόνος τρόπος με τον οποίο ο πληθωρισμός επιβάρυνε τα ομόλογα. Το think tank αναφέρει ότι συχνά αποτελούσε αποτέλεσμα επιλογών πολιτικής για τη μείωση των χρεών χωρίς ρητή αθέτηση, όπως η αναστολή δεσμεύσεων του χρυσού κανόνα. Ένας άλλος λόγος για την κακή απόδοση των ομολόγων κατά τη διάρκεια των πολέμων είναι η λεγόμενη “χρηματοπιστωτική καταστολή”, δηλαδή οι κυβερνητικές πολιτικές που περιορίζουν το κόστος δανεισμού μέσω της επίδρασης στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Αυτό εμποδίζει τις αποδόσεις των ομολόγων να συμβαδίζουν με τον πληθωρισμό. Για παράδειγμα, η Federal Reserve εφάρμοσε έλεγχο της καμπύλης απόδοσης, περιόρισε τα επιτόκια των Treasury και ξεκίνησε μαζικές αγορές ομολόγων κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Τα ευρήματα του CEPR έχουν ιδιαίτερη σημασία για το αμερικανικό χρέος, καθώς τα Treasuries συνεχίζουν να αποτελούν το θεμέλιο του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, με το δολάριο να λειτουργεί ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα. Αυτή η θέση επιτρέπει στις ΗΠΑ να δανείζονται με χαμηλότερο κόστος από ό,τι θα επέτρεπαν οι επενδυτές υπό άλλες συνθήκες. Εν τω μεταξύ, οι τόκοι επί του αμερικανικού χρέους αποτελούν πλέον το ταχύτερα αναπτυσσόμενο στοιχείο του προϋπολογισμού, φτάνοντας ήδη το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια ετησίως. Το CEPR επισημαίνει ότι η έκθεσή του παρουσιάζει στις κυβερνήσεις ένα σημαντικό δίλημμα. “Η προστασία των φορολογουμένων από μεγάλες δημοσιονομικές επιβαρύνσεις μπορεί να απαιτήσει την μετακύλιση μέρους του βάρους στους ομολογιούχους μέσω του πληθωρισμού ή της χρηματοπιστωτικής καταστολής”, αναφέρει. “Η οικονομική θεωρία υποδηλώνει ότι τέτοιες πολιτικές μπορεί να είναι βέλτιστες όταν η φορολογία είναι εξαιρετικά στρεβλωτική. Ωστόσο, μειώνουν επίσης την ασφάλεια του κρατικού χρέους και μπορεί να αυξήσουν το κόστος δανεισμού με την πάροδο του χρόνου, εάν οι επενδυτές προβλέψουν αυτούς τους κινδύνους.”
