Η πρόσφατη στρατιωτική επιχείρηση του Ισραήλ στο κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars του Ιράν και η επακόλουθη ανταπόδοση της Τεχεράνης με στοχεύσεις σε βασικές ενεργειακές υποδομές σε διάφορες χώρες του Κόλπου, αποτελούν κάτι περισσότερο από μια απλή κλιμάκωση του πολέμου που συγκλονίζει τη Μέση Ανατολή. Αυτό που ξεκίνησε ως μια εκστρατεία στοχευμένων επιθέσεων και ανταλλαγής πυραύλων από βάση σε βάση, έχει μετατραπεί σε αμφίδρομες επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές, με τον κίνδυνο να πυροδοτήσει μια παγκόσμια ενεργειακή κρίση, οι επιπτώσεις της οποίας θα μπορούσαν να γίνουν αισθητές για χρόνια.

**Γιατί αυτές οι επιθέσεις έχουν παγκόσμια σημασία**

Παρόλο που το κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars είναι το μεγαλύτερο στον κόσμο, η ικανότητα του Ιράν να εξάγει φυσικό αέριο είναι περιορισμένη λόγω των κυρώσεων. Επομένως, ζημιές στο κοίτασμα ή στις σχετικές εγκαταστάσεις αποτελούν κατά κύριο λόγο εσωτερικό ζήτημα. Η πλειονότητα του φυσικού αερίου που εξάγεται από το South Pars προορίζεται για την εγχώρια αγορά, αν και ένα μέρος του εξάγεται στο Ιράκ και την Τουρκία.

Το Ισραήλ έπληξε το κοίτασμα South Pars και τις υποδομές που το εξυπηρετούν στον κοντινό κόμβο επεξεργασίας Asaluyeh στις 18 Μαρτίου. Το Ιράν ανταπέδωσε με επιθέσεις στη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και, το πιο κρίσιμο, στην Βιομηχανική Πόλη Ras Laffan του Κατάρ, τον μεγαλύτερο κόμβο εξαγωγών LNG παγκοσμίως.

Πιο ανησυχητική σε παγκόσμιο επίπεδο δεν είναι η επίθεση στο South Pars, αλλά η ανταποδοτική επίθεση εναντίον του κόμβου LNG στο Ras Laffan. Εδώ επεξεργάζεται το φυσικό αέριο από το North Field, την πλευρά του Κατάρ του ίδιου κοιτάσματος που εκμεταλλεύεται το South Pars. Το North Field – που ονομάζεται επίσης North Dome – είναι υπεύθυνο για περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς LNG, σχεδόν όλη της οποίας επεξεργάζεται στο Ras Laffan. Το Κατάρ έχει παραδεχτεί ότι οι επιθέσεις προκάλεσαν «σημαντικές ζημιές».

Ενώ το συγκρότημα ήταν ήδη σε μεγάλο βαθμό κλειστό από τις αρχές Μαρτίου λόγω του πολέμου, αναλυτές της Wood Mackenzie προειδοποιούν τώρα ότι οι ζημιές στον κόμβο θα μπορούσαν να καθυστερήσουν οποιαδήποτε επανεκκίνηση και να «αναδιαμορφώσουν ριζικά την παγκόσμια προοπτική του LNG».

Η άνοδος των τιμών LNG θα ήταν ιδιαίτερα κακά νέα για την Ευρώπη, η οποία έχει καταστεί εξαιρετικά εξαρτημένη από το LNG, δεδομένης της απόρριψης του ρωσικού αερίου μέσω αγωγών. Άλλοι μεγάλοι καταναλωτές LNG περιλαμβάνουν την Ιαπωνία, την Τουρκία και την Ινδία. Οι ΗΠΑ, ως εξαγωγείς LNG, θα επωφελούνταν από τις αυξανόμενες τιμές.

**Οι ζημιές θα μπορούσαν να είναι μακροπρόθεσμες**

Είναι σημαντικό ότι, σε αντίθεση με πολλά άλλα κορυφαία κοιτάσματα φυσικού αερίου, το γεωλογικά ενιαίο κοίτασμα που τροφοδοτεί το South Pars και το North Field βρίσκεται μόνο στο 10% της εξάντλησής του, πράγμα που σημαίνει ότι το 90% του φυσικού αερίου είναι ακόμα εκεί. Η σημασία αυτού δεν μπορεί να υποτιμηθεί. Το φυσικό αέριο από το μεγαλύτερο κοίτασμα του κόσμου – και ένα που αναμένεται να διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο στην κάλυψη της μελλοντικής παγκόσμιας ζήτησης – ενδέχεται να μην είναι εξαγώγιμο εάν οι υποδομές και στις δύο πλευρές καταστραφούν. Αυτό γίνεται ζήτημα όχι μόνο βραχυπρόθεσμων τιμών, αλλά και της κατάστασης της διαρθρωτικής φυσικής προσφοράς.

Οποιαδήποτε παρατεταμένη διακοπή της παραγωγής του Κατάρ θα αντηχούσε σε ολόκληρη την παγκόσμια αγορά φυσικού αερίου. Η απώλεια ακόμη και μέρους της παραγωγής του Κατάρ για παρατεταμένη περίοδο θα έσφιγγε την προσφορά, θα αύξανε τις τιμές και θα άφηνε τις εξαρτώμενες από εισαγωγές οικονομίες να αναζητούν εναλλακτικές λύσεις.

Δυστυχώς, οι εναλλακτικές λύσεις μπορεί να είναι ελάχιστες. Η αγορά LNG ήταν ήδη σφιχτή ακόμη και πριν από τον πόλεμο. Η δυναμικότητα εξαγωγής LNG των ΗΠΑ ήταν ήδη στα όριά της, πράγμα που σημαίνει ότι η ικανότητα της χώρας να αντισταθμίσει την απώλεια της προσφοράς από τον Περσικό Κόλπο είναι περιορισμένη.

Εν τω μεταξύ, η επισκευή κατεστραμμένων εγκαταστάσεων LNG είναι ένα εξαιρετικά περίπλοκο και δαπανηρό εγχείρημα που θα μπορούσε να διαρκέσει χρόνια. Έργα που υλοποιήθηκαν στην Βιομηχανική Πόλη Ras Laffan κόστισαν 70 δισεκατομμύρια δολάρια για την κατασκευή τους, σύμφωνα με το πρακτορείο ειδήσεων του Κατάρ.

Έτσι, ακόμη και αν επιτευχθεί κατάπαυση του πυρός σήμερα, οι ζημιές που έχουν ήδη υποστεί θα μπορούσαν να αντηχούν για χρόνια.

**Παγκόσμιες αγορές υπό πίεση**

Οι τιμές της ενέργειας έχουν αυξηθεί λόγω της σύγκρουσης γενικά και ακόμη περισσότερο υπό το φως της επίθεσης στο South Pars και της ιρανικής ανταπόδοσης. Αυτό συμβαίνει επίσης καθώς τα Στενά του Ορμούζ, μια κρίσιμη αρτηρία που μεταφέρει περίπου το ένα πέμπτο του θαλάσσιου πετρελαίου παγκοσμίως, παραμένουν ουσιαστικά κλειστά.

Οι επιθέσεις στο South Pars-Ras Laffan οδήγησαν τις ευρωπαϊκές τιμές αναφοράς του φυσικού αερίου σε άνοδο περίπου 35% σε μία μόνο ημέρα. Οι τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν πάνω από 5%. Η αναστολή των εξαγωγών φυσικού αερίου της Τεχεράνης προς το Ιράκ και πιθανές περικοπές στις προμήθειες για την Τουρκία απειλούν να σφίξουν περαιτέρω τις περιφερειακές αγορές, ενώ η προειδοποίηση του Κατάρ ότι μπορεί να κηρύξει force majeure σε μακροπρόθεσμα συμβόλαια LNG – συμπεριλαμβανομένων παραδόσεων προς την Ευρώπη και την Ασία – αυξάνει την προοπτική μιας καταρρακτώδους προσφοράς.

Οποιαδήποτε παρατεταμένη διακοπή λειτουργίας στο South Pars ή στο Ras Laffan κινδυνεύει να σφίξει δραματικά τις αγορές. Παρατηρητές της αγοράς προειδοποιούν τώρα ότι οι διαταραχές αυτής της κλίμακας είναι πιθανό να διατηρήσουν τις τιμές του φυσικού αερίου σε υψηλά επίπεδα για μήνες αντί για εβδομάδες.

«Αυτές είναι φυσικές αλλαγές στην προσφορά… Δεν μπορείς να εκτυπώσεις μόρια», δήλωσε στον Bloomberg ο οικονομολόγος και πρώην παγκόσμιος επικεφαλής εμπορευμάτων στην Goldman Sachs, Jeff Currie.

Ακριβώς για αυτόν τον λόγο, παρά την άνοδο των τιμών, ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι οι αγορές εξακολουθούν να μην τιμολογούν πιο αρνητικά σενάρια – ορισμένα από τα οποία φαίνεται ήδη να επαληθεύονται. Οι αγορές έχουν επικεντρωθεί μέχρι στιγμής κυρίως στους κινδύνους μεταφορών και τα σημεία συμφόρησης, παρά σε μακροπρόθεσμους, διαρθρωτικούς περιορισμούς στην προσφορά. Εάν οι αγορές αρχίσουν να βλέπουν σοβαρούς μακροπρόθεσμους κινδύνους στην προσφορά, ανεξάρτητα από τη διάρκεια του πολέμου, οι τιμές θα αυξηθούν περαιτέρω.

**Πού εντάσσεται η ρωσική ενέργεια**

Σχολιάζοντας τις τελευταίες εξελίξεις, ο απεσταλμένος του Κρεμλίνου Kirill Dmitriev περιέγραψε την κατάσταση ως «σημείο καμπής», γράφοντας στο X ότι «ο κόσμος κατανοεί την αναγκαιότητα συμπερίληψης της ρωσικής ενέργειας σε ένα διαφοροποιημένο ενεργειακό χαρτοφυλάκιο για κάθε χώρα». Προειδοποίησε επίσης ότι οι τιμές του φυσικού αερίου στην ΕΕ το 2026 «θα είναι περισσότερο από διπλάσιες από την αρχική πρόβλεψη». Ο πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν έχει προειδοποιήσει ότι η Μόσχα θα μπορούσε να διακόψει τις προμήθειες φυσικού αερίου προς την Ένωση πριν από την προγραμματισμένη απαγόρευση της ΕΕ το 2027.

Η ΕΕ, που ήδη αγωνίζεται με τις συνέπειες της απόφασής της να διακόψει τις ενεργειακές σχέσεις με τη Ρωσία λόγω της σύγκρουσης στην Ουκρανία, καθώς και τις αμφιλεγόμενες πολιτικές πράσινης μετάβασης, αντιμετωπίζει τώρα ένα σοκ από τη Μέση Ανατολή που λίγοι στις Βρυξέλλες φαίνεται να έχουν λάβει υπόψη στον σχεδιασμό τους. Μέχρι στιγμής, η Ευρώπη φαίνεται αποφασισμένη να παραμείνει στην απόρριψη του ρωσικού φυσικού αερίου, αλλά αυτή η δέσμευση θα μπορούσε να κλονιστεί εάν το κόστος αυξηθεί περαιτέρω.

Οι ΗΠΑ έχουν ήδη παράσχει απαλλαγές από κυρώσεις για ρωσική ενέργεια λόγω της σύγκρουσης, μια μεγάλη παραχώρηση δεδομένης της πίεσης που άσκησαν μόλις λίγους μήνες πριν σε χώρες όπως η Ινδία για αγορές ρωσικού πετρελαίου. Πολλές ασιατικές κυβερνήσεις έχουν ήδη βιαστεί να προμηθευτούν ρωσικό αργό πετρέλαιο.

**Θα μπορούσε να γίνει μια πλήρης παγκόσμια ενεργειακή κρίση;**

Κατά πολλούς τρόπους, ήδη είναι. Το μεγαλύτερο κοίτασμα φυσικού αερίου του κόσμου δέχεται επίθεση και από τις δύο πλευρές, ενώ τα Στενά του Ορμούζ είναι ουσιαστικά κλειστά. Σημαντικοί κόμβοι LNG και διυλιστηρίων στον Κόλπο έχουν χτυπηθεί ή απειληθεί, ενώ ηγέτες των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ συζητούν ανοιχτά στρατιωτικές επιλογές για το άνοιγμα των ναυτιλιακών διαδρομών.

Αναλυτές προειδοποιούν για τον κίνδυνο ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή να μετατραπεί σε μια πλήρη ενεργειακή κρίση. Ο Mohit Kumar, οικονομολόγος στην επενδυτική τράπεζα Jefferies, σημείωσε σε μια ενημέρωση πελατών, όπως αναφέρθηκε από το CNN, ότι η απόφαση του Ισραήλ να πλήξει το South Pars δείχνει ότι, «καθώς ο πόλεμος παρατείνεται, οι κόκκινες γραμμές είναι πιθανό να θολώσουν».

Το ερώτημα τώρα είναι πόσο καιρό ο κόσμος θα μπορεί να απορροφά επαναλαμβανόμενα σοκ στο σύστημα που κρατά τα φώτα αναμμένα και τις οικονομίες σε λειτουργία.

Τα τελευταία στοιχεία παραγωγής της OPEC+ , που δημοσιεύθηκαν στις 16 Μαρτίου, δείχνουν περίπου 8,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως σε αδράνεια στον Κόλπο, σύμφωνα με υπολογισμούς του αναλυτή Rory Johnston, που αντιστοιχούν στο 8% της παγκόσμιας ημερήσιας ζήτησης πετρελαίου. Συγκριτικά, το πετρέλαιο που ακινητοποιήθηκε από το εμπάργκο του 1973, το οποίο διήρκεσε πέντε μήνες και δεν καταστράφηκε καμία υποδομή, αντιπροσώπευε περίπου το 7% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου. Παρόλα αυτά, η οικονομική διαταραχή αντηχούσε για μεγάλο μέρος της υπόλοιπης δεκαετίας.

Αυτό που καθιστά αυτή την κλιμάκωση μοναδικά επικίνδυνη είναι ότι απειλεί όχι μόνο τις τρέχουσες ροές, αλλά και τη μελλοντική παραγωγική ικανότητα από ένα από τα πιο κρίσιμα μη εξαντλημένα αποθέματα του κόσμου.