Η εποχή των social media, με πλατφόρμες όπως το Facebook, το Twitter και το MySpace, υποσχέθηκε να φέρει τους ανθρώπους πιο κοντά, αλλά τελικά οδήγησε σε ένα εντελώς διαφορετικό αποτέλεσμα. Η “οικονομία της προσοχής” που αναπτύχθηκε γύρω από αυτές τις εφαρμογές, επικεντρώθηκε στην προσέλκυση και διατήρηση του χρόνου των χρηστών, με βασικούς δείκτες τους ενεργούς χρήστες ημερησίως. Οι αλυσίδες αλληλεπίδρασης έγιναν πιο εθιστικές και οι αλληλεπιδράσεις απλοποιήθηκαν, οδηγώντας σε μια πραγματικότητα όπου οι υποσχέσεις για διαδικτυακή αίσθηση του ανήκειν, κοινωνική συνοχή και μια νέα παγκόσμια οικειότητα δεν υλοποιήθηκαν.
Αντιθέτως, οι άνθρωποι αποτραβήχτηκαν μαζικά στην ψηφιακή τους οθόνη, προκαλώντας ανησυχία σε μεγάλους οργανισμούς υγείας για μια παγκόσμια επιδημία μοναξιάς. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κατέγραψε ότι 1 στους 6 ανθρώπους παγκοσμίως βιώνει επίμονη μοναξιά, μια κατάσταση που συνδέεται με 870.000 θανάτους ετησίως και κοστίζει στους κυβερνήσεις δισεκατομμύρια σε υγειονομική περίθαλψη, απασχόληση και εκπαίδευση. Η μοναξιά εκδηλώνεται συχνά στα οικονομικά στοιχεία ως απουσία από την εργασία, με το αμερικανικό ΑΕΠ να χάνει 406 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως. Η ανάγκη για ουσιαστική κοινωνική σύνδεση, που δεν βρέθηκε στον ψηφιακό χώρο, έχει οδηγήσει τους ανθρώπους σε αναζήτηση και πλέον είναι πρόθυμοι να πληρώσουν γι’ αυτήν. Αυτή η πείνα γέννησε μια εντελώς νέα αγορά και μια γενιά startups που αγωνίζονται να την εξυπηρετήσουν.
Οι άνθρωποι, όντας κοινωνικά όντα, είναι βιολογικά προγραμματισμένοι για κοινωνική συνοχή, απαραίτητη για την επιβίωσή τους. Με την πάροδο του χρόνου, αυτή η συνοχή ενσωματώθηκε σε θεσμούς όπως σχολεία, θρησκευτικές κοινότητες, εμπορικούς συλλόγους, αθλητικούς ομίλους, ακόμα και ολόκληρα έθνη. Οι πολυγενεϊκές οικογένειες που ζούσαν μαζί ήταν ο κανόνας, ενώ οι πόλεις ήταν γεμάτες μπαρ και καφέ για ανεπίσημες συγκεντρώσεις. Καθώς αυτοί οι θεσμοί φθίνουν, η ανάγκη για κοινότητα παραμένει. Εδώ εισέρχεται η “οικονομία του IRL” (In Real Life), μια βιομηχανία που στοχεύει στη διευκόλυνση της δια ζώσης αίσθησης του ανήκειν, με απώτερο σκοπό να φέρει τους ανθρώπους εκτός οθόνης, μαζί.
Η πρώτη φάση αυτής της οικονομίας εμφανίστηκε με τη μορφή εφαρμογών συναντήσεων, με το Meetup να ξεχωρίζει. Ιδρύθηκε αρχικά για να φέρει τους Νεοϋορκέζους κοντά μετά την 11η Σεπτεμβρίου. Μετά την έλευση του Facebook, τέτοιες πλατφόρμες πολλαπλασιάστηκαν, με το Meetup να εξαγοράζεται από το WeWork για 200 εκατομμύρια δολάρια το 2017. Παράλληλα, νέες startups συντόνιζαν επιμελημένα δείπνα, χώρους coworking, ομάδες τρεξίματος και κοινές δραστηριότητες. Στην WeRoad, η προσέγγιση έγινε μέσω του ταξιδιού, οργανώνοντας εκδρομές για μικρές ομάδες αγνώστων, στοχεύοντας κυρίως νέους ενήλικες 20-30 ετών. Ο βασικός πυρήνας της προσφοράς είναι η εγγυημένη σύνδεση με άτομα που έχουν κοινά ενδιαφέροντα. Η WeRoad είδε το solo ταξίδι να γίνεται δημοφιλές φαινόμενο και εκτίμησε ότι πολλοί solo ταξιδιώτες θέλουν να συναντήσουν άλλους κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους, προσφέροντας έτσι έναν τρόπο να ταξιδεύουν μόνοι, αλλά μαζί.
Η πραγματική συμμετοχή δεν έχει εξαφανιστεί, αλλά έχει “γλιστρήσει” μέσα από τις ρωγμές ενός κατακερματισμένου κόσμου. Η κατάρρευση των κοινωνικών δομών και η μείωση των “τρίτων χώρων” (τρίτων χώρων, δηλαδή τόπων συνάντησης εκτός σπιτιού και εργασίας) κατέστησε δύσκολη τη σποραδική κοινωνική επαφή. Το να βγει κανείς έξω δεν ήταν πλέον εγγύηση για να γνωρίσει κάποιον, και οι εφαρμογές γνωριμιών, που δημιουργήθηκαν στην οικονομία της προσοχής, δεν παρείχαν εγγυημένες ουσιαστικές συνδέσεις. Οι επιχειρήσεις της “οικονομίας IRL” πωλούν αυτή τη δομή, προσφέροντας “περιβάλλον” αντί για ένα απτό προϊόν. Στην WeRoad, το εμπορικό προϊόν είναι το ταξίδι, αλλά η πραγματική ανάγκη που καλύπτεται είναι διαφορετική. Χωρίς την WeRoad, οι solo ταξιδιώτες θα συνέχιζαν να ταξιδεύουν, αλλά δεν θα λάμβαναν την σύνδεση που προσφέρει η εταιρεία. Αυτό ακριβώς πληρώνουν, περισσότερο από οποιοδήποτε συγκεκριμένο ταξίδι στο Μεξικό, το Μαρόκο ή την Ινδονησία.
Το πραγματικό προϊόν είναι πάντα η σύνδεση. Αυτή επιτυγχάνεται μέσω της δομημένης εμβύθισης: 15 άγνωστοι μαζί για δέκα ημέρες, μακριά από τις ρουτίνες και τα σπίτια τους. Η εισαγωγή κοινών logistics, λίγης απρόβλεπτης κατάστασης και η ήπια δυσφορία που προκύπτει από την παραμονή σε ένα άγνωστο μέρος, βοηθούν τους τίτλους να ξεθωριάσουν, τις κοινωνικές φούσκες να μαλακώσουν και την αλληλεπίδραση να γίνει φυσική. Υπάρχουν και βασικές οικονομικές αρχές σε ισχύ. Η δια ζώσης σύνδεση θεωρείται σπάνια, και η σπανιότητα οδηγεί τη ζήτηση και αυξάνει την αξία. Η παγκόσμια αγορά ταξιδίων και εμπειριών αποτιμάται ήδη σε πάνω από 1 τρισεκατομμύριο δολάρια. Οι επιχειρήσεις IRL καλύπτουν αυτή τη ζήτηση, πλαισιώνοντας τη δια ζώσης σύνδεση σε άφθονους, ενεργούς οικονομικούς τομείς, όπως η εστίαση (με παγκόσμια αξία 3,9 τρισεκατομμυρίων δολαρίων) και η ζωντανή μουσική (38,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων). Ωστόσο, επειδή η αίσθηση του ανήκειν δεν λειτουργεί με μετρήσιμες συμπεριφορές, η οικονομική της αξία θα είναι πάντα πιο δύσκολο να μετρηθεί από αυτήν της οικονομίας της προσοχής.
Είναι νωρίς για επίσημες αποτιμήσεις της οικονομίας IRL. Ωστόσο, οι επενδύσεις VC σε startups καταναλωτικών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρήσεων IRL, αυξήθηκαν κατά 25% μεταξύ 2023 και τέλη 2024. Υπάρχουν επίσης επενδυτικά κεφάλαια, όπως το Best Nights VC που υποστηρίζεται από την Jägermeister, το οποίο επενδύει αποκλειστικά σε startups που σχετίζονται με τη νυχτερινή ζωή και τις κοινές εξόδους. Ακόμη και το Tinder δοκιμάζει μια νέα καρτέλα εκδηλώσεων στον πραγματικό κόσμο, προσφέροντας μαθήματα κεραμικής, πάρτι και βραδιές μπόουλινγκ. Κάτι σημαντικό συμβαίνει.
Το 2026, παρατηρείται η ανάδυση μιας νέας τάσης: το “friction-maxxing”. Το friction-maxxing είναι η σκόπιμη απόρριψη της απρόσκοπτης ευκολίας – της συναλλακτικής βελτιστοποίησης που σχεδόν κάθε εταιρεία που απευθύνεται στον καταναλωτή έχει επιδιώξει μεθοδικά για μια δεκαετία. Παραγγέλνεις φαγητό χωρίς να μιλήσεις σε κανέναν. Νοικιάζεις ποδήλατο σκανάροντας έναν κωδικό QR. Εργάζεσαι από το σπίτι, βλέπεις ό,τι θέλεις κατά παραγγελία και αισθάνεσαι συνεχώς διεγερμένος, παραμένοντας σωματικά μόνος. Το friction-maxxing απορρίπτει αυτή τη συμφωνία. Όσοι υιοθετούν το friction-maxxing, ωστόσο, χρειάζονται ένα μέρος για να βρουν τη σύνδεση που αναζητούν, και εδώ εισέρχεται η οικονομία IRL.
Αυτό δεν είναι εντελώς καινούργιο. Αν και ο κοινωνικός κατακερματισμός εκτοξεύτηκε στην εποχή των social media, είχε ήδη αρχίσει να εδραιώνεται μετά τη Βιομηχανική Επανάσταση. Τα μέλη των οικογενειών απομακρύνονταν. Τα επαγγελματικά περιβάλλοντα έγιναν ολοένα και πιο αβέβαια ως τόποι δημιουργίας κοινότητας, παρόλο που οι συνάδελφοι αποτελούν τον μοναδικό ενσωματωμένο κοινωνικό κύκλο για πολλούς νέους επαγγελματίες. Οι παραδοσιακές κοινοτικές δομές συνέχισαν να φθίνουν. Η ψηφιακή επικοινωνία έγινε η προεπιλογή, μια εξέλιξη που επιταχύνθηκε από την πανδημία. Με άλλα λόγια, βαδίζουμε προς αυτή την κατεύθυνση εδώ και πολύ καιρό.
Η οικονομία IRL βρίσκεται ακόμη σε αρχικά στάδια, αλλά η ζήτηση πίσω από αυτήν εκτείνεται πολύ πέρα από το 1 στα 6 άτομα που βιώνουν επίμονη μοναξιά. Οι “friction-maxxers” όχι μόνο απορρίπτουν τα τηλέφωνά τους, αλλά σηματοδοτούν ότι η επόμενη καταναλωτική αγορά τρισεκατομμυρίων δολαρίων δεν θα χτιστεί σε μια οθόνη.
