Ενώ ομάδες υπεράσπισης της υγείας και του περιβάλλοντος στις Ηνωμένες Πολιτείες προσφεύγουν κατά της Ενιαίας Υπηρεσίας Προστασίας Περιβάλλοντος (EPA) για την απόφαση της κυβέρνησης Τραμπ να ανακαλέσει μια σημαντική απόφαση του 2009 για την κλιματική αλλαγή, γνωστή ως «διαπίστωση κινδύνου» (endangerment finding), η ιστορία δείχνει ότι ο Τραμπ δεν είναι ο πρώτος πρόεδρος που επιβλέπει επιζήμιες πολιτικές.
Η «διαπίστωση κινδύνου», που καθιερώθηκε υπό την προεδρία του Μπαράκ Ομπάμα, είχε διαπιστώσει ότι τα αέρια του θερμοκηπίου αποτελούν κίνδυνο για τη δημόσια υγεία και την περιβαλλοντική ασφάλεια, καθώς είναι οι κύριοι παράγοντες της κλιματικής αλλαγής. Αποτελούσε τη νομική βάση για πολλές ρυθμιστικές πολιτικές που στοχεύουν στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει χαρακτηρίσει την κλιματική αλλαγή «φάρσα» και «απάτη», ανακάλεσε την απόφαση τον Φεβρουάριο του 2026, η EPA υποστήριξε την κίνηση, χαρακτηρίζοντάς την «τη μεγαλύτερη ρυθμιστική ενέργεια στην ιστορία των ΗΠΑ». Η προσφυγή, που κατατέθηκε την τρέχουσα εβδομάδα, ισχυρίζεται ότι η απόφαση της κυβέρνησης Τραμπ θα θέσει σε κίνδυνο την υγεία και την ευημερία των Αμερικανών πολιτών.
«Η ανάκληση της διαπίστωσης κινδύνου μας βάζει όλους σε κίνδυνο. Άνθρωποι παντού θα αντιμετωπίσουν περισσότερη ρύπανση, υψηλότερο κόστος και χιλιάδες θανάτους που θα μπορούσαν να αποφευχθούν», δήλωσε ο Πίτερ Ζαλζάλ, αναπληρωτής αντιπρόεδρος στρατηγικών καθαρού αέρα στο Environmental Defense Fund, ένα από τα ενάγοντα μέρη.
Η ανάκληση της διαπίστωσης από τον Τραμπ είναι το τελευταίο σε μια σειρά μέτρων που έχει λάβει για να δώσει προτεραιότητα στην απορρύθμιση, να ενισχύσει την παραγωγή ορυκτών καυσίμων και να αντιστρέψει τις ρυθμίσεις για το κλίμα. Ωστόσο, ο Τραμπ δεν είναι ο πρώτος Αμερικανός πρόεδρος που εφαρμόζει πολιτικές επιζήμιες για το περιβάλλον.
**Η «διαπίστωση κινδύνου» υπό τον Ομπάμα:**
Η διαπίστωση κινδύνου θεσπίστηκε υπό την προεδρία του Δημοκρατικού Μπαράκ Ομπάμα, δηλώνοντας ότι το διοξείδιο του άνθρακα και άλλα αέρια του θερμοκηπίου αποτελούν απειλή για τη δημόσια υγεία και ευημερία. Αυτό επέτρεψε στην EPA υπό τον Ομπάμα να προχωρήσει σε πολιτικές για τον περιορισμό της έκλυσης αερίων του θερμοκηπίου στις ΗΠΑ. Σύμφωνα με αυτήν, τα εργοστάσια παραγωγής ενέργειας υποχρεώθηκαν να τηρούν ομοσπονδιακά όρια εκπομπών άνθρακα, ενώ οι εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου αναγκάστηκαν να επενδύσουν περισσότερο στον εντοπισμό και την επισκευή διαρροών μεθανίου, καθώς και στη βελτίωση των προτύπων για την κατανάλωση καυσίμου στα οχήματα.
**Η σημασία της ανάκλησης:**
Η ανάκληση της διαπίστωσης κινδύνου από την κυβέρνηση Τραμπ επιτρέπει την αύξηση της ρύπανσης, γεγονός που αναμένεται να βλάψει σχεδόν κάθε άνθρωπο στον πλανήτη. Ιδιαίτερα ευάλωτοι θα είναι όσοι ζουν κοντά σε εγκαταστάσεις ορυκτών καυσίμων, οι οποίοι θα εκτεθούν σε νέα αέρια και νερά ρύπανσης. Χωρίς τη διαπίστωση κινδύνου, η EPA έχασε μια βασική νομική βάση για τον περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, καθιστώντας ευκολότερο για τα εργοστάσια άνθρακα, τα διυλιστήρια πετρελαίου και τα πετροχημικά συγκροτήματα να λειτουργούν παλαιότερο, πιο ρυπογόνο εξοπλισμό, να επεκτείνονται χωρίς σύγχρονους ελέγχους ρύπανσης και να εκπέμπουν περισσότερη αιθάλη, αέρια που σχηματίζουν αιθαλομίχλη και τοξικές χημικές ουσίες στις γύρω κοινότητες.
Η αύξηση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από την καύση ορυκτών καυσίμων, σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη αποψίλωση των δασών, αναμένεται να ενισχύσει τους κινδύνους από φυσικές καταστροφές, όπως καύσωνες, καταιγίδες, πλημμύρες και ξηρασίες, ενώ η άνοδος της στάθμης της θάλασσας αναμένεται να επιδεινώσει τις υπάρχουσες φυσικές απειλές, καθιστώντας τες πιο συχνές και καταστροφικές.
«Οι μόνοι που θα επωφεληθούν από αυτές τις αποφάσεις είναι μια μικρή χούφτα πλούσιων στελεχών και μετόχων των ορυκτών καυσίμων, οι οποίοι θα δουν υγιή κέρδη ενώ ο κόσμος ασθενεί. Αυτές οι ελίτ των ορυκτών καυσίμων, πολλοί από τους οποίους συνεισέφεραν χρήματα στην προεκλογική εκστρατεία του Τραμπ, έχουν πλέον λάβει απόδοση της επένδυσής τους», δήλωσε ο Χάιντς.
**Προηγούμενες προεδρίες και περιβαλλοντικές επιπτώσεις:**
Παρόλο που η απόφαση του Τραμπ για την πλήρη κατάργηση της περιβαλλοντικής πολιτικής θεωρείται πρωτοφανής, άλλες προεδρίες έχουν επίσης επιβαρύνει το περιβάλλον:
* **Θεόδωρος Ρούζβελτ (1901-1909):** Ο Νόμος Επαναδημιουργίας (Newlands) του 1902 αντιμετώπισε τη γη και τα ποτάμια κυρίως ως πρώτη ύλη για μεγάλα έργα υποδομής, παρά ως οικοσυστήματα που χρειάζονται προστασία.
* **Χάρι Τρούμαν (1945-1953):** Προώθησε την ταχεία μεταπολεμική βιομηχανική και προαστιακή επέκταση, συμπεριλαμβανομένης της κατασκευής διαπολιτειακών αυτοκινητοδρόμων και της ανάπτυξης που βασιζόταν στο αυτοκίνητο.
* **Ντουάιτ Αϊζενχάουερ (1953-1961):** Το σύστημα των διαπολιτειακών αυτοκινητοδρόμων άνθισε, και το ιδιωτικό αυτοκίνητο έγινε αναπτυξιακή προτεραιότητα.
* **Ρίτσαρντ Νίξον (1969-1974):** Υπέγραψε σημαντικούς περιβαλλοντικούς νόμους, αλλά υποστήριξε επίσης την επέκταση των ορυκτών καυσίμων. Ο αμερικανικός στρατός χρησιμοποίησε το εξαιρετικά τοξικό ζιζανιοκτόνο Agent Orange κατά τη διάρκεια του πολέμου του Βιετνάμ.
* **Ρόναλντ Ρήγκαν (1981-1989):** Υποστήριξε την επέκταση της εξόρυξης πετρελαίου, φυσικού αερίου, άνθρακα και ξυλείας σε δημόσιες εκτάσεις. Προώθησε την απορρύθμιση, μείωσε τους προϋπολογισμούς για την επιβολή των νόμων περί καθαρού αέρα και νερού, χαλάρωσε τους κανόνες για τις τοξικές εκπομπές και τα φυτοφάρμακα, και άνοιξε περισσότερες ομοσπονδιακές εκτάσεις για δραστηριότητες εξόρυξης.
* **Τζορτζ Γ. Μπους (2001-2009):** Αρνήθηκε να επικυρώσει το Πρωτόκολλο του Κιότο για τη μείωση των εκπομπών. Απέσυρε την υποστήριξη των ΗΠΑ για το Κιότο το 2001, διόρισε στελέχη που αμφισβητούσαν την επιστήμη του κλίματος και προώθησε εθελοντικές, φιλικές προς τη βιομηχανία προσεγγίσεις.
* **Μπαράκ Ομπάμα (2009-2017):** Ενώ εισήγαγε ρυθμίσεις για το κλίμα, επέβλεψε επίσης την άνθηση της εξόρυξης σχιστολιθικού αερίου (fracking), καθιστώντας τις ΗΠΑ τον μεγαλύτερο παραγωγό πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο, και κλειδώνοντας μακροπρόθεσμες υποδομές ορυκτών καυσίμων.
* **Τζο Μπάιντεν (2021-2024):** Ενέκρινε μεγάλα έργα ορυκτών καυσίμων, όπως το έργο Willow στην Αλάσκα, το οποίο αναμένεται να αντλήσει εκατοντάδες εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου, απελευθερώνοντας 239 έως 280 εκατομμύρια τόνους αερίων του θερμοκηπίου κατά τη διάρκεια της ζωής του. Ενέκρινε επίσης την αύξηση των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
**Μη κομματικό ζήτημα;**
Η αδυναμία των Αμερικανών πολιτικών να αντιμετωπίσουν επιθετικά την υπερθέρμανση του πλανήτη δεν είναι τόσο θέμα Δημοκρατικών εναντίον Ρεπουμπλικανών, όσο νεοφιλελευθερισμού και εταιρικής ελευθερίας. Μια δικομματική συναίνεση για την ανάγκη οικονομικής ανάπτυξης έχει οδηγήσει σε μια γενική τάση προς την αποδυνάμωση των περιβαλλοντικών κανονισμών.
**Ιστορική επίδραση της Ουάσιγκτον στο περιβάλλον:**
Οι ΗΠΑ ιστορικά συνέβαλαν περισσότερο στην παγκόσμια υπερθέρμανση. Η περιβαλλοντική πολιτική των ΗΠΑ υπήρξε ως επί το πλείστον μια αντίδραση στα προβλήματα που προκλήθηκαν από την εκβιομηχάνιση και την αστικοποίηση, με πολλές πολιτικές να είναι περιορισμένες και ανεπαρκείς, ειδικά όταν οι εταιρείες ασκούσαν την επιρροή τους. Η EPA δημιουργήθηκε από τον Ρεπουμπλικανό Πρόεδρο Ρίτσαρντ Νίξον το 1970, αλλά η στροφή κατά των περιβαλλοντικών προστασιών άρχισε με την άνοδο της φιλο-επιχειρηματικής πολιτικής τις δεκαετίες του 1980. Ενώ το Δημοκρατικό Κόμμα πιστεύει ακόμα σε πολιτικές φιλικές προς το περιβάλλον, το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα έχει γίνει ένα από τα λίγα κόμματα παγκοσμίως που αρνούνται πλήρως τα επιστημονικά γεγονότα γύρω από την κλιματική αλλαγή.
**Παγκόσμιες επιπτώσεις:**
Η πολιτική των ΗΠΑ συχνά θέτει τα πρότυπα για την πολιτική σε άλλα μέρη του κόσμου. Επί του παρόντος, οι ΗΠΑ προωθούν ενεργά τα βρώμικα ορυκτά καύσιμα στον υπόλοιπο κόσμο, ακόμη και απειλώντας συμμάχους τους για προσπάθειες διαπραγμάτευσης νέων περιβαλλοντικών συμφωνιών. Αυτή η πίεση, σε συνδυασμό με τις αυξανόμενες τιμές ενέργειας, φαίνεται να έχει πείσει την Ευρώπη να απομακρυνθεί από ορισμένους κλιματικούς στόχους. Η πρόσφατη διάσκεψη του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή (COP) στη Βραζιλία, που ολοκληρώθηκε τον Νοέμβριο του 2025, κατέληξε σε ένα προσχέδιο που δεν περιλάμβανε χάρτη πορείας για τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα, ούτε ανέφερε τον όρο «ορυκτά καύσιμα», προκαλώντας αντιδράσεις.
