Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Donald Trump, προχώρησε στην προσωρινή αναστολή ενός αμφιλεγόμενου, εκατονταετούς ναυτιλιακού νόμου, με στόχο την άμβλυνση του κόστους μεταφοράς πετρελαίου, φυσικού αερίου και άλλων εμπορευμάτων εντός της χώρας. Η απόφαση επιτρέπει σε πλοία υπό ξένη σημαία να μεταφέρουν αγαθά μεταξύ αμερικανικών λιμανιών για το προσεχές εξήνταήμερο, μια κίνηση που αποσκοπεί στη διευκόλυνση της διακίνησης ενεργειακών πόρων σε εθνικό επίπεδο.
“Αυτή η ενέργεια θα επιτρέψει σε ζωτικούς πόρους όπως το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο, τα λιπάσματα και τον άνθρακα να ρέουν ελεύθερα προς τα αμερικανικά λιμάνια για εξήντα ημέρες”, δήλωσε η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Karoline Leavitt.
Τι είναι ο νόμος Jones; Ο νόμος Jones, επίσημα γνωστός ως Merchant Marine Act of 1920, θεσπίστηκε από το Κογκρέσο με σκοπό την ανοικοδόμηση της ναυτιλιακής βιομηχανίας των Ηνωμένων Πολιτειών, μετά την καταστροφή του εμπορικού στόλου της χώρας από τα γερμανικά υποβρύχια κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο νόμος, που τέθηκε υπό την αιγίδα του Γερουσιαστή Wesley Jones της πολιτείας της Ουάσινγκτον, απαιτεί ουσιαστικά κάθε πλοίο που μεταφέρει αγαθά ή επιβάτες μεταξύ αμερικανικών λιμανιών να είναι κατασκευασμένο στις ΗΠΑ, να ανήκει σε Αμερικανούς πολίτες και να έχει πλήρωμα κυρίως Αμερικανών. Αυτό, στην πράξη, αποκλείει τα πλοία υπό ξένη σημαία από τη συμμετοχή στην εγχώρια θαλάσσια εμπορική δραστηριότητα. Ο νόμος προβλέπει δυνατότητα προσωρινών εξαιρέσεων “προς το συμφέρον της εθνικής άμυνας”, σύμφωνα με τη Ναυτιλιακή Διοίκηση των ΗΠΑ, οι οποίες συνήθως χορηγούνται από το Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας ή το Υπουργείο Άμυνας. Σχεδιάστηκε επίσης για να διασφαλίσει ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να βασιστούν στον δικό τους εμπορικό στόλο σε περιόδους πολέμου. Παραμένει ισχυρά υποστηριζόμενος από ορισμένες ναυτιλιακές εταιρείες, συνδικάτα εργαζομένων και υποστηρικτές της εθνικής ασφάλειας. Ωστόσο, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι ο περιορισμός του ξένου ανταγωνισμού έχει αυξήσει το κόστος ναυτιλίας.
Γιατί ο Trump αίρει τώρα τις απαιτήσεις του νόμου Jones; Οι αγορές πετρελαίου παρουσιάζουν αστάθεια από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν. Η κίνηση δεξαμενόπλοιων μέσω του Στενού του Ορμούζ, ενός βασικού παγκόσμιου σημείου συμφόρησης, έχει διαταραχθεί σοβαρά, επηρεάζοντας τις εξαγωγές από τους μεγάλους παραγωγούς της Μέσης Ανατολής. Εμπορικά πλοία που μεταφέρουν τα πάντα, από καύσιμα έως φαρμακευτικά προϊόντα και τσιπ υπολογιστών, έχουν επίσης καθυστερήσει ή έχουν δεχθεί επίθεση. Αυτή η διαταραχή έχει οδηγήσει σε αύξηση των τιμών παγκοσμίως. Το αργό Brent, το παγκόσμιο σημείο αναφοράς, διαπραγματευόταν κοντά στα 109 δολάρια το βαρέλι την Τετάρτη, από περίπου 70 δολάρια πριν από τον πόλεμο. Το αργό των ΗΠΑ έχει αυξηθεί περίπου στα 98 δολάρια το βαρέλι. Στην αντλία, οι τιμές έχουν εκτιναχθεί, με τον εθνικό μέσο όρο των ΗΠΑ για τη βενζίνη κανονικής ποιότητας να φτάνει τα 3,84 δολάρια το γαλόνι, σύμφωνα με την American Automobile Association, περίπου 86 σεντς — πάνω από 25% — υψηλότερο από τα προπολεμικά επίπεδα.
Με τις προμήθειες υπό πίεση και τις θαλάσσιες διαδρομές διαταραγμένες, οι χώρες αναζητούν εναλλακτικές λύσεις. Επιτρέποντας σε πλοία υπό ξένη σημαία να μετακινούν ενεργειακά προϊόντα μεταξύ αμερικανικών λιμανιών, η κυβέρνηση ελπίζει να μειώσει το κόστος μεταφοράς και να αυξήσει την προσφορά. Η εξαίρεση ισχύει επίσης για λιπάσματα, τα οποία έχουν υψηλή ζήτηση κατά την τρέχουσα περίοδο της ανοιξιάτικης φύτευσης.
Ωστόσο, η απόφαση έχει προκαλέσει κριτική. Η American Maritime Partnership, ένας συνασπισμός που εκπροσωπεί αμερικανούς πλοιοκτήτες, χειριστές και ναυτιλιακά συνδικάτα, εξέφρασε “βαθιά ανησυχία” ότι η 60ήμερη εξαίρεση θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί καταχρηστικά, εκτοπίζοντας Αμερικανούς εργαζόμενους και εταιρείες. Η ομάδα υποστήριξε επίσης ότι το μέτρο θα είχε μικρό αντίκτυπο στη μείωση των τιμών των καυσίμων για τους καταναλωτές.
Πώς μπορεί η αναστολή των απαιτήσεων του νόμου Jones να επηρεάσει τις τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ; Ένα εύρος παραγόντων διαμορφώνει τις τιμές των καυσίμων, και αναλυτές λένε ότι η χαλάρωση των εγχώριων περιορισμών ναυτιλίας είναι απίθανο να αποτελέσει μια καθολική λύση. “Η εξαίρεση θα απλοποιήσει τις εφοδιαστικές αλυσίδες, καθιστώντας ελαφρώς φθηνότερη και ευκολότερη τη ροή των προϊόντων”, δήλωσε ο Patrick De Haan, επικεφαλής ανάλυσης πετρελαίου της GasBuddy. Ωστόσο, ο De Haan προειδοποίησε να μην αναμένονται απότομες μειώσεις τιμών από την εξαίρεση. “Δεν θα έχει ορατό αντίκτυπο στη μείωση των τιμών στις αντλίες προς το παρόν. Θα αντισταθμίσει απλώς τις αυξανόμενες τιμές λιανικής. Εκτιμώ ότι μπορεί να αντισταθμίσει 3 έως 10 σεντς ανά γαλόνι (0,007 έως 0,02 ευρώ ανά λίτρο) αυξήσεων τιμών.”
Η εξαίρεση αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας της Ουάσινγκτον να ενισχύσει την προσφορά. Το Υπουργείο Οικονομικών έχει χαλαρώσει τις κυρώσεις για να επιτρέψει στις αμερικανικές εταιρείες να συνεργαστούν με την κρατική πετρελαϊκή εταιρεία της Βενεζουέλας, ενώ ταυτόχρονα ανοίγει προσωρινά την πόρτα για την επανείσοδο ρωσικού πετρελαίου στις παγκόσμιες αγορές. Ταυτόχρονα, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) έχει δεσμευτεί να απελευθερώσει 400 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από έκτακτα αποθέματα, τη μεγαλύτερη συντονισμένη απελευθέρωση στην ιστορία του, με τις ΗΠΑ να συμβάλλουν με 172 εκατομμύρια βαρέλια από το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου τους. Ωστόσο, αναλυτές λένε ότι αυτά τα μέτρα προσφέρουν μόνο βραχυπρόθεσμη ανακούφιση. Οι αγορές πετρελαίου παραμένουν περιορισμένες από τις παγκόσμιες διαταραχθείσες προμήθειες, και μπορεί να χρειαστεί χρόνος για να φτάσει πρόσθετο αργό στα διυλιστήρια και να φτάσει στους καταναλωτές.
