Οι Ηνωμένες Πολιτείες έφτασαν σε ένα νέο, ανησυχητικό ορόσημο, με το εθνικό χρέος να ξεπερνά τα 39 τρισεκατομμύρια δολάρια για πρώτη φορά. Το επίτευγμα αυτό έρχεται λιγότερο από πέντε μήνες αφότου το χρέος είχε αγγίξει τα 38 τρισεκατομμύρια δολάρια, γεγονός που οι αναλυτές χαρακτηρίζουν με ασυνήθιστη ομοφωνία ως “μη βιώσιμο”.
Αυτό το ορόσημο συμπίπτει με μια πολιτικά φορτισμένη περίοδο, καθώς λίγο πριν από τη συμπλήρωση δέκα ετών από την προεκλογική υπόσχεση του Προέδρου Trump το 2016 να διαγράψει το εθνικό χρέος εντός οκτώ ετών. Αντίθετα, το ακαθάριστο εθνικό χρέος έχει περίπου διπλασιαστεί από την ανάληψη της προεδρίας από τον Trump, φτάνοντας τα 19,9 τρισεκατομμύρια δολάρια τον Ιανουάριο του 2017.
“Η ηθική μας υποχρέωση προς τον φορολογούμενο απαιτεί να κάνουμε την κυβέρνησή μας πιο λιτή και υπόλογη”, είχε γράψει ο Πρόεδρος Trump τον Μάρτιο του 2017, εκδίδοντας διάταγμα που καλούσε τον Διευθυντή του OMB Mick Mulvaney να υποβάλει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για την αναδιοργάνωση των τμημάτων και των υπηρεσιών της Εκτελεστικής Εξουσίας, με σκοπό την τήρηση της υπόσχεσής του για θέσπιση μέτρων λογικής για την εξάλειψη των σπαταλών, ώστε η Κυβέρνηση να εξυπηρετεί καλύτερα όλους τους Αμερικανούς. “Θα κάνουμε περισσότερα με λιγότερα”, είχε δηλώσει τότε ο Trump.
“Καθώς η Αμερική ξεπερνά τα 39 τρισεκατομμύρια δολάρια χρέους, πρέπει να αναγνωρίσουμε αυτόν τον ανησυχητικό ρυθμό αύξησης και το σημαντικό οικονομικό βάρος που επιβάλλουμε στην επόμενη γενιά”, δήλωσε στο Fortune ο Michael A. Peterson, Διευθύνων Σύμβουλος του Peter G. Peterson Foundation. “Το να δανειζόμαστε τρισεκατομμύριο μετά από τρισεκατομμύριο με αυτόν τον ταχύ ρυθμό χωρίς κανένα σχέδιο είναι ο ορισμός του μη βιώσιμου”.
**Ένα ρολόι που δεν σταματά**
Με τον τρέχοντα ρυθμό αύξησης, το Peterson Foundation προβλέπει ότι το χρέος θα φτάσει τα 40 τρισεκατομμύρια δολάρια πριν από τις εκλογές του φθινοπώρου – μια ακόμη αύξηση ενός τρισεκατομμυρίου σε περίπου τον ίδιο συμπιεσμένο χρονικό ορίζοντα. Ο Michael Peterson χαρακτήρισε το ποσό “ιλιγγιώδες”. Η ταχύτητα συσσώρευσης έχει επιταχυνθεί απότομα: το χρέος πρόσθεσε το τελευταίο του τρισεκατομμύριο σε αυτό που το ίδρυμα εκτιμά ότι είναι λιγότερο από πέντε μήνες, έναν ρυθμό δημοσιονομικής επέκτασης που έχει λίγα σύγχρονα προηγούμενα, εκτός πολέμου ή οξείας χρηματοπιστωτικής κρίσης.
Το ορόσημο αυτό συμπίπτει με την πρόβλεψη του Congressional Budget Office (CBO), στην έκθεσή του Φεβρουαρίου 2026, ότι το ομοσπονδιακό έλλειμμα θα φτάσει τα 1,9 τρισεκατομμύρια δολάρια για το οικονομικό έτος 2026 και θα αυξηθεί σε 3,1 τρισεκατομμύρια δολάρια έως το 2036 υπό τον τρέχοντα νόμο. Κατά την ίδια δεκαετία, το χρέος που κατέχεται από το κοινό προβλέπεται να αυξηθεί από 101% του ΑΕΠ σήμερα σε 120% του ΑΕΠ έως το 2036, ξεπερνώντας το προηγούμενο ιστορικό υψηλό του 106% που σημειώθηκε αμέσως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η μακροπρόθεσμη εικόνα είναι ακόμη πιο ζοφερή: η εκτεταμένη βασική γραμμή του CBO δείχνει πλέον το χρέος να αυξάνεται σε 175% του ΑΕΠ τα επόμενα 30 χρόνια, σύμφωνα με την Επιτροπή για ένα Υπεύθυνο Ομοσπονδιακό Χρέος.
**Το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια σε τόκους**
Ίσως η πιο ανησυχητική διάσταση της υπέρβασης είναι το κόστος μόνο για τη διατήρηση του χρέους. Οι καθαρές πληρωμές τόκων επί του εθνικού χρέους αναμένεται να ξεπεράσουν το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια για το οικονομικό έτος 2026 – σχεδόν τριπλάσιες από τα 345 δισεκατομμύρια δολάρια σε τόκους που πλήρωσε η κυβέρνηση το 2020, στην αρχή της πανδημίας. Μόνο τους πρώτους τρεις μήνες του τρέχοντος οικονομικού έτους, οι καθαρές πληρωμές τόκων έφτασαν τα 270 δισεκατομμύρια δολάρια, ξεπερνώντας ήδη τις αμυντικές δαπάνες του έθνους για την ίδια περίοδο.
Η δήλωση του Peterson υπογράμμισε πόσο επίμονο θα είναι αυτό το βάρος των τόκων: τα επόμενα 30 χρόνια, η κυβέρνηση αναμένεται να δαπανήσει σχεδόν 100 τρισεκατομμύρια δολάρια μόνο για τόκους – ένα ποσό που επισκιάζει κάθε μεγάλο ομοσπονδιακό πρόγραμμα. Για τους μεμονωμένους Αμερικανούς, η επιβάρυνση των τόκων ανέρχεται κατά μέσο όρο σε τουλάχιστον 47.000 δολάρια ανά άτομο την επόμενη δεκαετία.
“Οι τόκοι είναι το ταχύτερα αναπτυσσόμενο ‘πρόγραμμα’ στον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό”, δήλωσε ο Peterson.
**Τι σημαίνουν πραγματικά οι αριθμοί**
Δεν βλέπουν όλοι οι οικονομολόγοι τον αριθμό των 39 τρισεκατομμυρίων δολαρίων με την ίδια ανησυχία – αν και σχεδόν όλοι συμφωνούν ότι η πορεία είναι επικίνδυνη. Ο Kent Smetters, διευθυντής του Penn Wharton Budget Model και ένας από τους κορυφαίους δημοσιονομικούς οικονομολόγους της χώρας, υποστήριξε ότι ο ακαθάριστος αριθμός του χρέους είναι στην πραγματικότητα λιγότερο οικονομικά ουσιαστικός από το χρέος που κατέχεται από το κοινό, το οποίο ανέρχεται πλέον σε 31,3 τρισεκατομμύρια δολάρια. Ο ακαθάριστος αριθμός των 39 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, όπως εξήγησε στο Fortune, είναι ενδοκυβερνητικό χρέος, ουσιαστικά “το αριστερό χέρι της κυβέρνησης που χρωστάει στο δεξί χέρι”. Παραδείγματα περιλαμβάνουν το ταμείο κοινωνικής ασφάλισης, και δεν υπάρχει ανεξάρτητη οικονομική σημασία σε αυτό πέρα από τον ρόλο του ως πολιτικό σήμα. Ωστόσο, πρόσθεσε με το χαρακτηριστικό του understatement, “το γεγονός ότι το χρέος που κατέχεται από το κοινό έχει πλέον ξεπεράσει τα 31 τρισεκατομμύρια δολάρια δεν είναι καλό”.
“Το πραγματικό πρόβλημα”, είπε ο Smetters, συμφωνώντας με τον Peterson, “είναι ότι βρισκόμαστε σε μια ανοδική πορεία χρέους που είναι μη βιώσιμη”. Όταν συνυπολογίζονται τόσο το ρητό χρέος που κατέχεται από το κοινό όσο και οι έμμεσες υποχρεώσεις που είναι κρυμμένες στην Κοινωνική Ασφάλιση, στο Medicare και σε άλλες μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις, το μοντέλο του Smetters τοποθετεί το πραγματικό δημοσιονομικό κενό πιο κοντά στα 100 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Το Penn Wharton Budget Model έχει εκτιμήσει προηγουμένως ότι, χωρίς σημαντικές αλλαγές στην πολιτική, το χρέος του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ θα καταστεί ανίκανο να ανανεώσει τις συσσωρευμένες υποχρεώσεις του μέσα σε περίπου 20 χρόνια – ένα σενάριο που θα επέβαλε είτε ρητή αθέτηση πληρωμών τόκων είτε έμμεση αθέτηση μέσω πληθωρισμού.
**Ένα κενό αξιοπιστίας στην Ουάσινγκτον**
Ο Smetters έχει επίσης στο παρελθόν εκφράσει έντονες ανησυχίες σχετικά με τον προϋπολογιστικό μηχανισμό που υποτίθεται ότι βοηθά τους νομοθέτες να διαχειριστούν την κρίση. Σύμφωνα με κανόνες που χρονολογούνται από τον νόμο Gramm-Rudman-Hollings, το CBO απαγορεύεται νομικά να προβλέπει ρυθμό αύξησης των διακριτικών δαπανών ταχύτερο από τον πληθωρισμό στο 10ετές του παράθυρο – μια υπόθεση που τόσο το CBO όσο και εξωτερικοί αναλυτές συμφωνούν ότι δεν αντιστοιχεί στην ιστορική πραγματικότητα. Το αποτέλεσμα, υποστήριξε ο Smetters, είναι ότι οι επίσημες προβλέψεις “υποτιμούν συνεχώς την αύξηση του χρέους”, δημιουργώντας έναν βρόχο ανάδρασης όπου οι νομοθέτες εφησυχάζουν με ψευδή αυτοπεποίθηση από αριθμούς που το ίδιο το γραφείο προϋπολογισμού τους γνωρίζει ότι είναι υπερβολικά αισιόδοξοι.
Οι τρέχουσες προβλέψεις του CBO, για παράδειγμα, εξακολουθούν να υποθέτουν ότι η Κοινωνική Ασφάλιση θα πληρώνει πλήρεις παροχές ακόμη και μετά την αναμενόμενη εξάντληση του ταμείου της γύρω στο 2032 – ουσιαστικά αποκρύπτοντας ένα μεγάλο μελλοντικό σοκ δαπανών από την επίσημη πρόβλεψη.
**Πολιτική και η Κοινή Γνώμη**
Το ορόσημο φτάνει σε μια στιγμή οξείας δημόσιας ανησυχίας για τα ομοσπονδιακά οικονομικά. Εννέα στους δέκα Αμερικανούς λένε ότι το αυξανόμενο χρέος αυξάνει το κόστος ζωής και συμβάλλει σε υψηλότερο κόστος δανεισμού, σύμφωνα με έρευνα του Peterson Foundation – ένα διακομματικό ζήτημα που δεν έχει ακόμη οδηγήσει σε διακομματική νομοθετική δράση.
Η δημοσιονομική θέση των ΗΠΑ έχει επιδεινωθεί σε σημείο που το Peterson Foundation την περιγράφει πλέον ως τη χειρότερη μεταξύ των ομοειδών χωρών. Η πρόταση προϋπολογισμού του Προέδρου Trump αναμένεται να δημοσιευθεί την εβδομάδα της 30ής Μαρτίου, δημιουργώντας μια πολιτική μάχη για τις δαπάνες και τα έσοδα που θα εκτυλιχθεί στο παρασκήνιο ενός μετρητή χρέους που, σύμφωνα με το ρολόι του Peterson, θα χτυπά ήδη προς τα 40 τρισεκατομμύρια δολάρια.
“Η Αμερική αντιμετωπίζει σύνθετες και κρίσιμες προκλήσεις, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό”, δήλωσε ο Peterson, “και η τοποθέτηση του χρέους μας σε μια βιώσιμη πορεία θα υποστηρίξει ένα ισχυρότερο, ασφαλέστερο μέλλον”. Τα καλά νέα, πρόσθεσε, είναι ότι υπάρχουν λύσεις. Τα πιο δύσκολα νέα είναι ότι στα 10 χρόνια από την τελευταία μεγάλη πολιτική υπόσχεση για την επίλυση αυτού του προβλήματος, το χρέος έχει μόνο αυξηθεί.
